V.Linder, I.Linder, Moskva, „Sovjetska Rusija“, 1988.g.
Ovako opisuje njegov način života V. E. Jeremejev:
„Vraćajući se kasno noću iz teatra ili kluba u hotel, Kapablanka je obično uzimao kupku i legao na spavanje. Ustajao je kasno. Nakon laganog doručka u sobi, šetao je Moskvom ili se sastajao sa poznanicima i prijateljima. Sat-dva prije početka kola je ručao. Ako je Kapablanka imao prekinute partije, uvijek ih je analizirao bez tuđe pomoći.
Pošto je Kapablanka nastavio da radi u Ministarstvu spoljnih poslova Kube, prirodno je bilo i njegovo javljanje u Narodni komesarijat spoljne trgovine, gdje je razgovarao o pitanjima uspostavljanja sovjetsko-kubanske trgovine.
Jednog od slobodnih dana Kapablanka je bio pozvan da održi simultanku u Kremlju. Među učesnicima simultanke bili su vodeći funkcioneri Komunističke partije i Sovjetske države: V. V. Kujbišev, K. E. Vorošilov, N. V. Krilenko (koji je tada bio predsjednik Sve-savezne šahovske sekcije).“
Prošle su dvije sedmice, i na zatvaranju turnira Kujbišev, koji je u simultanki izgubio nakon upornog otpora, zamolio je Kapablanku da mu pokaže gdje je tačno napravio grešku. Na iznenađenje prisutnih, svjetski prvak je iz memorije rekonstruisao čitavu partiju i komentarisao je. A protiv njega je u simultanki igralo više od 20 osoba.
Tokom Moskovskog turnira Kapablanka se po prvi put u životu pojavio u filmu. Bila je to vesela filmska komedija „Šahovska groznica“, koju je režirao tada još mladi filmski reditelj Vsevolod Pudovkin. Radnja se odvijala na pozadini Moskovskog međunarodnog takmičenja i opšte fascinacije šahom. Tada su se svuda — u tramvaju, prodavnici, na ulici — neprestano mogli čuti razgovori o turniru. Ljudi su se okupljali oko ogromnih turnirskih tabela postavljenih u centru grada. Pojavile su se „šahovske“ cigarete, sapuni, žene su počele nositi šahovske tkanine, muškarci — čarape sa šahovskim kvadratima, šahovske manžetne, kravate „a la Kapablanka“…
Tako je sam život dao režiserima filma motive za komični scenario.
Glavni junak filma bio je toliko opsjednut šahom da, proučavajući turnirske partije, zaboravlja na sve na svijetu, uključujući i sve obaveze koje mu je nametnula supruga. Sve pokušaje njegove supruge da ga odvrati od šaha nisu uspijevale, jer se stalno susretala sa jednako strastvenim ljubiteljima šaha kao i njen muž. Ipak, ona upoznaje muškarca koji, kako se nada, nije „zaražen šahovskom groznicom“. A taj sagovornik je, pogađate, sam svjetski prvak — Kapablanka. Ikona moskovskih žena, on osvaja i heroinu filma, koja iz protivnice šaha prelazi u njegovu strastvenu obožavateljku.
Režiseri filma pozvali su H.-R. Kapablanku da „glumi samog sebe“, na šta je svjetski prvak rado pristao. Film je ispao duhovit, veseo, razigran, prožet, uprkos humorističkoj noti, iskrenom ljubavlju prema šahu, simpatijama prema ljubiteljima šaha i dubokim poštovanjem prema njihovim korifejima.
Ali, čini se da smo se malo udaljili od teme… Zato se vratimo našoj priči o međunarodnom turniru.
Strani učesnici turnira visoko su ocijenili njegov značaj za razvoj šahovske kulture u SSSR-u i širom svijeta. Kapablanka, po povratku na Kubu, u časopisu „Bimestre Cubana“ pisao je:
„Šah u SSSR-u uživa državnu podršku, vlada ga smatra najvišim sredstvom vaspitanja za narodne mase. Zato šah tamo ima ogromnu popularnost. Lako je, dakle, zamisliti interesovanje i oduševljenje s kojim su ljudi pratili turnir.“
Tokom turnira, svjetski prvak je više puta isticao uspješnu igru brojnih sovjetskih šahista:
„Klasa ruskih igrača bila je mnogo viša nego što sam pretpostavljao“, „Ako sovjetska vlast i dalje bude tako pristupala šahu, iz redova ruskih šahista izlaziće izvanredni majstori.“
U sličnom duhu govorili su i mnogi drugi učesnici. Tartakover je nazvao Moskvu šahovskom Mekom, Reti je izrazio uvjerenje da „majstori koji shvataju da igraju za široke mase, a ne za zatvorene krugove, mogu se pokazati u svom punom sjaju“. Njemački časopis „Deutsches Wochenschach“ zaključio je da u SSSR-u „svuda niču nove ozbiljne snage i da će titula svjetskog prvaka prije ili kasnije pripasti Rusima“.
I istorija je potvrdila ove prognoze. Dvadeset godina kasnije titulu svjetskog prvaka osvojio je sovjetski šahista. Početak tog puta ka svjetskom postolju nesumnjivo je označio Moskovski međunarodni turnir 1925. godine. U uspjehu turnira i njegovom značaju u velikoj mjeri doprinijelo je učešće svjetskog prvaka Hosa Raula Kapablanke, čiji su autoritet i popularnost u Sovjetskoj Rusiji bili izuzetno visoki.
(Nastaviće se)