V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
TAJHMAN (Teichmann) Rihard (1868–1925), njemački majstor, jedan od najjačih šahista na svijetu početkom 20. vijeka
Rihard se zainteresovao za šah još dok je bio student Berlinskog univerziteta. Nakon završetka studija 1890. godine, preselio se u London, gdje je stekao svoje drugo „visoko obrazovanje“ pod vodstvom briljantnih engleskih majstora Dž. Blekberna i G. Berda… Već 1894. Tajhman je sjajno nastupio na turniru u Lajpcigu (3. mjesto).
U djetinjstvu je Rihard povrijedio oko, bolest je napredovala, pa ga je od okoline skrivala tamna „Piratska marama“. Ali koliko je daleko njegov spoljašnji „prijeteći izgled“ bio od njegovog pravog, dobroćudnog, pa čak i flegmatičnog karaktera, i koliko su šahisti u teškim pozicijama koristili njegovu miroljubivost i dovodili partije do remija. Bio je atletski građen i zvali su ga „uspavani lav“, a ponekad i „Rihard V“, jer je često zauzimao peto mjesto na velikim turnirima. Tajhman je volio da ide na takmičenja u borilačkim sportovima i da puši debele virginske cigare…
Ali jednog dana „lav“ se probudio i pokazao svoju izvanrednu snagu. To se dogodilo tokom najvećeg Karlsbadski turnira (1911). U 25 partija Tajhman je ostvario 13 pobjeda i pretrpio samo dva poraza. Iza njega su ostali takvi korifeji kao što su A. Rubinštajn, K. Šlehter, F. Maršal, A. Nimcovič, M. Vidmar, O. Duras. Komentarišući njegovu pobjedu nad Šlehterom, majstor E. Lasker je pisao:
„Divna partija koja pokazuje da R. Tajhman, poznat kao fin pozicioni igrač, pokazuje majstorsku sposobnost i u brzim napadima sa vrtoglavim žrtvama.“
Tajhman – Šlehter
Karlsbad, 1911
1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 a6 4.Ba4 Nf6 5.0–0 Be7 6.Re1 b5 7.Bb3 d6 8.c3 0–0 9.d3 Na5 10.Bc2 c5 11.Nbd2 Qc7 12.Nf1 Nc6 13.Ne3 Bb7?! [13…Re8] 14.Nf5 Rfe8 [14…Bd8! Riumin] 15.Bg5 Nd7 16.Bb3! Nf8 17.Bd5 Ng6 18.Bxe7 Ngxe7
19.Bxf7+! Kxf7 20.Ng5+ Kg8 21.Qh5 Nxf5 22.Qxh7+ Kf8 23.Qxf5+ Kg8 24.Qg6 Qd7 25.Re3 1–0
R. Tajhman se pokazao i kao izvanredan meč-majstor, dva puta je pobijedio K. Bardelebena – 4:2 (1909) i 7:3 (1910), R. Špilmana 5:1 (1914), F. Maršala 1,5:0,5 (1914), J. Mizesa 6:1 (1920) i, konačno, na kraju svoje šahovske karijere, odigrao nerješeno sa A. Aljehinom 3:3 (1921).
Ujutro, tokom doručka, Tajhman je volio rješavati šahovske zadatke i radio je to izuzetno brzo. Ipak, i sam je bio briljantan šahovski kompozitor. Njegovi zadaci su više puta osvajali prva mjesta na konkursima.
R.Tajhman
Mat u 3 poteza
1.Df5 Dg6 2.Sc4; 1…a5 2.Dd3!; 1…Db8 2,Tc4+; 1…fe 2.Dc2+!
TEORIJA ŠAHA
Nauka o zakonitostima igre u različitim fazama šahovske partije – u otvaranju, sredini i završnici. U skladu s tim, razvijene su teorija otvaranja, teorija središnjice i teorija završnice.
Prva od njih – otvaranje – najopsežnija je oblast znanja, koja obuhvata već hiljade tomova različitih izdanja. Ona se deli na teorije otvorenih, poluotvorenih i zatvorenih otvaranja, koja se dalje dijele na desetine i stotine otvaranja, sistema i varijanti. I pored toga što šahista može imati izuzetnu memoriju, nije moguće, niti je potrebno, zapamtiti hiljade poteza i varijanti svih otvaranja. Treba odabrati otvaranja koja mu odgovaraju po stilu i ukusu, naučiti osnovne nastavke i planirati efikasan prelazak u središnjicu.
Što se tiče središnjice, i ovdje teorija obuhvata širok, ali daleko od beskonačnog, krug pitanja: procjenu pozicije, planove igre u centru i na krilima, karakteristike manevrisanja i interakcije figura, puteve napada i odbrane, tipične taktičke prijeme i kombinacije.
Na kraju, završna faza – završnica – duboko je analizirana od strane šahovskih teoretičara. U skladu sa odlučujućom ulogom određenih figura, razlikuju se specifičnosti igre u damskoj, topovskoj, lovačkoj, konjskoj i pešačkoj završnici. Pri tome, u pravilu, raste uloga kralja u igri i značaj korišćenja pozicionih i materijalnih prednosti. Glavni cilj u završnici je dovesti pješaka do dame.
“Kraj je vijenac svemu” – ova narodna poslovica može se primjeniti i na šahovsku borbu. Nije slučajno što svi najveći šahisti prošlosti i sadašnjosti, prije svega svjetski šampioni, briljiraju u završnicama.
Naravno, ni savršeno poznavanje teorije ne može biti lijek protiv grešaka. Ali u kombinaciji s iskustvom, dalekim računom i intuicijom, kao i uzimajući u obzir psihološke aspekte šahovske borbe, igra značajnu ulogu u postizanju uspeha.
U šahovskom nadmetanju vrhunskih igrača danas je posebno važna uloga otvaranja, jer u ovoj oblasti, konstatuje 13. svjetski šampion G. Kasparov, „čak moćni računari još nisu u stanju da dostignu precizno znanje i konkurišu ljudskom umu. Mislim na otvaranje – dio šahovske partije koji u velikoj mjeri određuje njen tok.“ Nemogućnost definisanja preciznih recepata stimulisala je razvoj filozofije otvaranja.
Odajući priznanje V. Štajnicu, Tarašu i M. Botvinku u formulisanju osnovnih principa igre u otvaranju, Kasparov je istakao da je, ulazeći na put borbe za svjetsku titulu, shvatio da
„NIJEDAN problem u otvaranju nije bio potpuno razrađen od strane analitičara“.
Iz toga je izvukao zaključak:
„Često meč između dva vrhunska šahista postaje poligon za ispitivanje određenih sistema otvaranja. U pojedinim partijama protivnici nastoje da dokažu prvenstveno tačnost svojih teorijskih koncepcija. Jasno je da pobjeda u takvoj teorijskoj borbi u suštini određuje uspjeh u čitavom meču.“
Ovo se u potpunosti potvrdilo u meč-epopeji Kasparov – Karpov, kao i u narednim duelima Kasparova sa Šortom, Anandom i Kramnikom.
TEŠNER (Teschner) Rudolf (rođen 1922.), njemački velemajstor i šahovski publicista.
Od šahovskog stola do pisaćeg stola, od teorije do prakse, od turnira do uređivanja časopisa Deutsche Schachzeitung (od 1950.) – takav je bio svakodnevni život Rudolfa Tešnera. Na njegovom kontu su pobjede na saveznom njemačkom šampionatu (1951.) i na međunarodnim turnirima u Ređo-Emiliji (1963/64 i 1964/65) i Monte Karlu (1967., prateći turnir), kao i učešće na dva zonska i jednom međuzonskom turniru za svjetsko prvenstvo (1962, Stokholm). Tešner je autor više knjiga: udžbenika i zbirki turnirskih partija.
(Nastaviće se)