„Knez Miškin šahovskog carstva“
O životu i stvaralaštvu majstora Seleznjeva
VLADIMIR NEJŠTADT, VLADIMIR PAK
Donjeck 2007.
Ponovo Njemačka
Dakle, u novembru 1942. godine Aleksej Seleznjev, u pratnji Jefima Bogoljubova, stigao je u njemački grad Triberg. Pažljivo je posmatrao ratno lice malog banjskog grada: patrole na putevima, kolone vojnih kamiona, sumorne prozore zgrada, stroga lica ljudi…
Koliko godina nije bio ovdje? Više od osamnaest! A evo i trospratne kamene kuće Bogoljubova. Prizemlje, namijenjeno kao pansion za goste banje, zjapilo je prazno: rat je otjerao posjetioce; imućniji i snalažljiviji građani otišli su u neutralnu Švajcarsku ili su se zatvorili u svoje kuće-tvrđave, nastojeći da prežive teško vrijeme. Iz drugih zemalja u zaraćenu Njemačku uglavnom se nije dolazilo, a ako bi neko i stigao, onda kao ratni zarobljenik ili radna snaga.
Seleznjevu je dodijeljena soba u prizemlju. Na drugom spratu živjela je porodica Bogoljubov, a na trećem se nalazio kabinet velemajstora: pisaći sto, veliki ormar s bogatom i brojnom šahovskom literaturom i skroman kauč.
Po savjetu Bogoljubova, Aleksej Seleznjev otišao je u magistrat (gradsko vijeće) da se prijavi kao pridošlica iz Ukrajine. Tamo su s izvjesnim iznenađenjem primili dolazak „Rusa iz okupiranog dijela Rusije“. Naime, većina „ljudi s Istoka“ nosila je na odjeći oznaku s natpisom „OST“ i prisilno radila u lokalnim industrijskim preduzećima ili kao nadničari kod seljaka.
Bogoljubovljeva kuća
Seleznjevu je izdata takozvana dozvola boravka, ali mu je istovremeno bila ograničena sloboda kretanja. Zbog toga nije mogao da otputuje zajedno sa Bogoljubovom na turnir u Radom. U tom poljskom gradu je u januaru 1943. godine održano zanimljivo takmičenje uz učešće više majstora. Prvo mjesto osvojio je Bogoljubov.
Pedesetpetogodišnji, bolesni šahovski majstor bio je primoran da se izdržava povremenim poslovima i da igra na gradskim turnirima. Tako je bilo sve do maja 1945. godine, kada je Njemačka kapitulirala.
Bogoljubov i Seleznjev imali su donekle sreće što su se našli u američkoj okupacionoj zoni. Tamo gdje su se nalazile sovjetske trupe, mnogi njihovi sunarodnici bez mnogo riječi završavali su u logorima, a zatim bili slani u Sibir. Pri tome se često nije uzimalo u obzir da čovjek nije svojom voljom dospio u Njemačku.
Amerikanci su, međutim, u svojoj zoni osnovali logore za raseljena lica, iz kojih je zatim njihovim stanovnicima nuđen odlazak na Zapad. Mnogi Rusi i Ukrajinci tako su dospjeli u Sjedinjene Američke Države, Kanadu i Australiju.
U prvo vrijeme majstor Seleznjev živio je u ukrajinskom logoru u gradu Švajnfurtu. Zanimljivo je da je tamo djelovalo čak i sportsko društvo „Zarja“, čiji su se članovi takmičili u različitim sportovima. Naravno, šahovski majstor je takođe uživao poštovanje i određene povlastice. Seleznjev je predvodio ekipu „Zarje“ u mečevima protiv šahovskih reprezentacija drugih sličnih ukrajinskih logora.
Zatim se preselio u obližnji grad Ašaфenburg i nastupao je već pod zastavom sportskog društva „Zaporožje“. Zanimljivo je da mu je bilo dozvoljeno da putuje po različitim gradovima Njemačke, drži predavanja i daje simultanke, uključujući i partije na slijepo.
Tako je, na poziv šahovske sekcije ukrajinskog sportskog društva „Černogora“, Seleznjev 3. marta 1946. posjetio logor „Somme Kaserne“ u gradu Augzburgu, gdje se tada nalazilo 3360 ukrajinskih političkih emigranata. Tamo je održao dva predavanja na šahovske teme i dao dvije simultanke: na šest tabli na slijepo (rezultat 3:3) i, narednog dana, običnu simultanku na 23 table. Među njegovim protivnicima bili su čak i igrači prve kategorije (iz Ukrajine, petorica iz Litvanije i jedan iz Estonije). Meč je završen rezultatom 19,5:3,5 u korist simultaniste.
31.marta 1946. Seleznjev je na prvoj tabli branio boje ekipe „Zarja“ u meču protiv „Černogore“.
U aprilu iste godine Aleksej Seleznjev je zajedno sa Fjodorom Bogatirčukom rukovodio turnirom ukrajinskih šahovskih ekipa u prvenstvu američke zone Njemačke, koji je održan u banjskom mjestu Bad Verishofen kod Minhena.
A. Seleznjev je igrao i u nekoliko turnira jakog sastava. Tako je u martu 1947. podijelio prvo–treće mjesto sa Litvancem Tautvaisasom i Nijemcem Šindlerom na masters turniru u Šlajshajmu. Na ovom takmičenju učestvovali su šahovski majstori sedam nacionalnosti.
Iste godine Seleznjev je osvojio titulu šampiona grada Ašafenburga, a na trećem turniru baltičkih naroda, koji je održan u gradu Tina uz učešće velemajstora Bogoljubova, podijelio je 8–9. mjesto sa doktorom Paulom Trögerom. Napomenimo da je Tröger 1957. postao šampion SR Njemačke, a 1958. i 1962. bio član olimpijske reprezentacije zemlje.
Vremenom je iz ukrajinskih logora za raseljena lica počelo masovno iseljavanje u zemlje novog naseljavanja. Aleksej Seleznjev nije želio da ide preko okeana i izrazio je želju da se nastani u Belgiji, ali se ubrzo preselio u Francusku.
(Nastaviće se)