V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
TARAŠ (Tarrasch) Zigbert (1862–1934), istaknuti njemački majstor, učesnik meča za svjetskog šampiona sa Emanuelom Laskerom (1908).
U Breslauu je mnogo toga podsticalo interesovanje za šah – šahovski kafe, društvo nazvano po Adolfu Anderssenu i, naravno, jaki ljubitelji ove igre. Jedan od njih dao je 15-godišnjem Zigbertu da pročita knjigu August von der Lase „Praktični šahovski priručnik“. „Kao da sam se probudio u novi život. Ljepota naše božanske igre, puna skrivenog smisla, obuzela me neodoljivom snagom i s oduševljenjem sam počeo da je proučavam“, prisjećao se kasnije Taraš.
Po završetku gimnazije, Taraš dolazi u Berlin i odlučuje da se posveti studijama medicine. Tamo postaje član Berlinskog šahovskog kluba, posjećuje „Čajni salon“, gdje upoznaje Emanuel Laskera, tada još „početnika“, a kasnije jednog od svojih najžešćih i najprincipijelnijih rivala.
Godine 1883, na turniru u Nurembergu, Taraš osvaja prvo mjesto i postaje majstor, a dvije godine kasnije učestvuje na glavnom turniru četvrtog kongresa Njemačkog šahovskog saveza u Hamburgu, gdje dijeli 2–6. mjesto među 18 igrača. Njegovu igru visoko je ocijenio Wilhelm Steinitz: „Dr Taraš je nesumnjivo zvijezda u usponu i vjerovatno će uskoro postati zvijezda prve veličine. Ima izuzetan kombinatorski dar, ali mu poziciono osjećanje još nije potpuno sazrelo.“
U kratkom roku Taraš ne samo da je stekao slavu najjačeg igrača Njemačke i Evrope, pobijedivši na nizu velikih turnira – Breslau (1889), Mančester (1890), Lajpcig (1892), Drezden (1894) – već je stekao i priznanje kao „učitelj Njemačke“, a ubrzo i „učitelj cijelog šahovskog svijeta“. U svojim člancima, komentarima partija i fundamentalnim djelima „Savremena šahovska partija“, „300 partija“ i „Udžbenik šahovske igre“ pokazao se kao predstavnik akademske, pozicione škole šaha.
Neka načela pozicione teorije dobila su u njegovim radovima kreativni razvoj. Wilhelm Steinitz je, na primjer, tvrdio da stegnute pozicije bez slabosti sadrže skrivenu snagu. Taraš je, međutim, preferirao inicijativnu strategiju, koristeći prostor cijele table za napad. Ipak, njegovi kratki aforizmi, poput „konj na ivici table stoji loše“ ili „ko ima lovce, ima budućnost“, često su bili pojednostavljeni i previše apstraktni – pokušavao je da igru svede na jednostavna pravila. Praksa je često pobijala takve dogme, a i sam Taraš je u igri znao da zanemari sopstvena pravila i razmišlja duboko i originalno.
Tarrasch,Siegbert – Marco,Georg
DSB Kongress–07 Meisterturnier Dresden (7.3), 22.07.1892
[Tartakower/du Mont/Tarrasch/Reti]
C66: Ruy Lopez: Steinitz DefenceSources: Tartakower & du Mont, 500 Master Games of Chess, pp. 6-7; Tarrasch, Three Hundred Games of Chess, p. 248. Reti, Masters of the Chessboard, p. 86. All comments are Tartakower’s unless otherwise noted.This game created enormous interest for the Ruy Lopez Opening showing as it does how much latent dynamic power is inherent in the White formation. It illustrates one of the deepest traps to be found in the theory of the openings.C66: Ruy Lopez: Steinitz Defence 1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 d6 4.d4 Bd7 5.Nc3 [It is clear that White cannot win a pawn by 5.Bxc6 Bxc6 6.dxe5 dxe5 7.Qxd8+ Rxd8 8.Nxe5 because Black recovers it by 8…Bxe4 ; A good modern continuation is 5.Nc3 Nf6 6.Bxc6 Bxc6 7.Qd3 the Showalter Attack, which defends the f pawn and prepares for castling, eventually, on the queen side.] 5…Be7 6.0–0 Nf6 [There is, as yet, no need for Black to eliminate the tension of the centre pawns by 6…exd4 7.Nxd4 etc.; for if White here again pursues the will o’ the wisp of winning a pawn by 6…Nf6 7.Bxc6 Bxc6 8.dxe5 dxe5 9.Nxe5 Black recovers his pawn by 9…. 9…Bxe4 without any disadvantage.] 7.Re1 After this over-protection of the e pawn, Black should have resigned himself to a clearance in the centre. 7…. 7…0–0 After this plausible but heedless move, matters rapidly come to a head. [He should have played 7…exd4 8.Nxd4 0–0 the normal position of the Steinitz Defence, in which Black’s game, though cramped, is tenable.; Tarrasch: After this move Black is lost. Better is 7…exd4 but it is not good enough to equalize.; Reti: This is not an oversight, but rather far-calculating combination. Black believes that in the case of White winning his e-pawn, he will obtain full compensation. Tarrasch, however, who has calculated even some moves farther ahead, refutes this combination, which proves that Black actually had to play 7…exd4 ] 8.Bxc6 Bxc6 [After 8…bxc6 9.dxe5 Black has lost an important pawn without any compensation.] 9.dxe5 dxe5 10.Qxd8 [Not yet 10.Nxe5 because 10…Qxd1 11.Nxd1 Bxe4 etc., would actually be in Black’s favour.] 10…Raxd8 [An insoluble problem for Black. If 10…Bxd8 11.Nxe5 Black, deprived of a valuable pawn, would be at a manifest disadvantage.; If 10…Raxd8 there follows 11.Nxe5 Bxe4 12.Nxe4 Nxe4 13.Nd3 (a terrible blunder would be 13.Rxe4 on the score of 13…Rd1+ with mate to follow) 13…f5 14.f3 Bc5+ 15.Kf1 Rxd3 (compulsory, as otherwise a piece is lost) 16.cxd3 and White has won the exchange.] 11.Nxe5 Bxe4 [After 11…Nxe4 12.Nxc6 White wins, not a pawn, but a clear piece.] 12.Nxe4 Nxe4 13.Nd3 [Again not, precipitately 13.Rxe4 because of 13…Rd1+ and mate follows. It can be seen that Black, with his eighth move, had foreseen many things, but the astute manoeuvre in the text upsets all his calculations.] 13…f5 Black defends his assets as long as he can. 14.f3 Bc5+ 15.Nxc5 [If 15.Kf1 Bb6 16.fxe4 fxe4+ with check! (here we see that it was not indifferent which Black rook recaptures the queen on the tenth move) 17.Nf4 e3 18.g3 g5 and — without particular damage — Black regains his piece.; Tarrasch: On 15.Kf1 it would yield no advantage becasue of 15…. 15…Bb6 16.fxe4 (Or 16.Nf4 Nd2+) 16…fxe4+ 17.Nf4 g5 18.Rxe4 gxf4 19.Ke2 (Or 19.Bxf4 Rd2; Or 19.Rxf4 Rd1+ 20.Ke2 Rxf4 21.Kxd1 Rf2) 19…Rfe8 20.Rxe8+ Rxe8+ . If Black on move ten , recaptures with 10….fd8, then on 15.f1 White would have a plus.] 15…Nxc5 [#] 16.Bg5 This final assault, which wins a piece or the exchange, is full of finesse. 16…. 16…Rd5 Still trying to save his minor piece; after any other move, White’s reply 17.e7 is still more convincing. 17.Be7 [Tarrasch: Not 17.c4 at once because of 17…. 17…Rd7 18.Be7 Nd3; 17.Be7 Tarrasch: Black resigns here as on 17…. 17…Re8 (or 17…Rf7 ) White wins the Exchange by 18.c4 . This game is an important contribution to the refutation of Steinitz’s 3…d6. It is an exact copy of the analysis given me in the February edition of Schachzeitung.; Tartakower: 17.Be7 Re8 18.c4 The final point: White wins the exchange and the game.(Editor’s note: Tartakower presents the previous variation in the book as the end play of the game. It was a version of the end-game presented by Tarrasch as shown above.)] 1–0
Taraš je bio drugi poslije Mihail Čigorin šahista s kojim je Wilhelm Steinitz izrazio želju da se sastane u meču za prvenstvo svijeta, nakon što je njemački majstor 1890. pobijedio na turniru u Mančesteru. Međutim, Taraš je, pozivajući se na obaveze u ljekarskoj praksi, odbio ponudu i time propustio priliku da u zenitu svog talenta ukrsti oružje s prvim svjetskim prvakom.
Iako je kasnije više puta zadivio šahovski svijet svojim rezultatima — pobjedama u Monte Karlu (1903) i Ostendeu (1907), u mečevima protiv K. Valbrodta (1894, 7,5:0,5) i F. Maršala (1905, 12:5), te remijem s Mihail Čigorin (1893, 11:11) — nije uspio da dostigne sam vrh.
Tek sa 46 godina Taraš je odigrao meč za svjetsko prvenstvo protiv Emanuela Laskera, ali je izgubio rezultatom 5,5:10,5 (do 8 pobjeda: +3, -8, =5). Komentarišući ishod tog meča, majstor Evgenij Znosko-Borovski kasnije je napisao: „Um, erudicija, tehnika, talenat — sve čime ga je sudbina obilato nagradila — pokazalo se nedovoljnim u susretu s unutrašnjom snagom, pronicljivom intuicijom i originalnošću genija.“
„Šah, kao ljubav, kao muzika, ima sposobnost da čovjeka učini srećnim“, pisao je Taraš u svojoj knjizi „Das Schachspiel“ (1931). I svojim izgledom — elegantno odjeven, često sa svježim cvijetom u reveru, prijatnih manira i uglađenog govora — djelovao je ne samo kao čovjek srećan u svojoj posvećenosti šahu, već i kao neko ko želi da zapali tu ljubav i kod savremenika. Tome su služile njegove knjige, članci i, naravno, partije.
Evo jedne od tri partije koje je Taraš dobio u meču s Emanuelom Laskerom, a koja jasno pokazuje dubinu njegove strategije i majstorstvo kontraigre.
Lasker,Emanuel – Tarrasch,Siegbert [C98]
World-ch08 Lasker-Tarrasch +8-3=5 Duesseldorf & Munich (3), 22.08.1908
1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 a6 4.Ba4 Nf6 5.0–0 Be7 6.Re1 b5 7.Bb3 d6 8.c3 Na5 9.Bc2 c5 10.d4 Qc7 11.Nbd2 Nc6 12.h3 0–0 13.Nf1 cxd4 14.cxd4 Nxd4 15.Nxd4 exd4 16.Ng3 Nd7 17.Bb3 Qb6 18.Nf5 Bf6 19.Bf4 Ne5 20.Bd5 Ra7 21.Qb3 Rc7 22.g4 g6 23.Nh6+ Kg7 24.g5 Bd8 25.Qg3 f6 26.Nf5+ Kh8 27.Nh4 fxg5 28.Bxg5 Bxg5 29.Qxg5 d3 30.Kh1 Rc2 31.Re3 Rfxf2 32.Ng2 d2 33.Rg1 Rc1 34.Qe7 Rxg1+ 35.Kxg1 d1Q+
36.Kxf2 Qf3+ 37.Ke1 Qa5+ 38.Rc3 Bxh3 39.Qxd6 Qaxc3+ 40.bxc3 Qxc3+ 41.Ke2 Qc2+ 42.Ke3 Qd3+ 43.Kf4 g5+ 44.Kxg5 Nf7+ 0–1
Na turnirima je Tarašu samo jednom pošlo za rukom da pobijedi Emanuela Laskera — pri njihovom prvom susretu u Hastingsu; u svim ostalim partijama — u Nirnbergu (1890), Petrogradu (1914), Berlinu (1918) i Moravskoj Ostravi (1923) — rezultat je za njega bio veoma nepovoljan: izgubio je 5 puta uz jedan remi. Isti ishod imao je i neformalni meč Emanuel Lasker – Taraš u Berlinu (zima 1916). Tako je ukupan skor njihovih turnirskih i mečevskih susreta u periodu 1895–1923 bio u korist Laskera: +18, -4, =7.
Ukupno je u periodu od 1883. do 1928. Taraš učestvovao na 38 turnira, od kojih je na 9 bio samostalni pobjednik; odigrao je 8 mečeva, od čega je 4 dobio, 2 završio neriješeno i 2 izgubio.
Partije Taraša predstavljaju klasične primjere šahovske umjetnosti. Zajedno s njegovim teorijskim razradama i otkrićima u Francuskoj odbrani (varijanta 3. Nd2), Španskoj partiji i Daminom gambitu (vidi: Taraševa odbrana), kao i s mnogim njegovim znamenitim knjigama, ušle su u zlatni fond šahovske umjetnosti, potvrđujući riječi Emanuel Lasker: „Taraš piše o šahu, objašnjava ga i igra podjednako veličanstveno i duboko.“
(Nastaviće se)