V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
NABOKOV i šah
Rusko-američki pisac Vladimir Nabokov (1899–1977) autor je jednog od najpoznatijih romana na šahovsku temu u svjetskoj književnosti — “Lužinova odbrana”.
Vladimir je u šah uveo njegov otac još u djetinjstvu, a u mladosti se oduševio šahovskom kompozicijom. Godine 1919, nakon emigracije iz Rusije, počeo je da objavljuje svoje zadatke u berlinskim ruskim novinama Rul, gdje je vodio šahovsku rubriku. Tamo je objavio i pjesmu „Šahovski konj“ (1927), a ubrzo i prikaz knjige Evgeny Znosko-Borovskog „Kapablanka i Aljehin“. Prikaz se završavao riječima: „Skromni, ali vatreni poklonik Kaise pozdravlja pojavu ove uzbudljive knjige.“
U narednim godinama Nabokov je nastavio da piše šahovske sonete i objavljuje kompozicije pod pseudonimom Sirin. Evo jedne od njih, štampane u londonskim novinama Evening News.
V. Nabokov, 1967.
Mat u tri poteza
- Sd7! K:e4
- Tf1 d4
- Sf6#.
Godine 1970. pisac je u Americi objavio zbirku “Stihovi i problem” (New York – Toronto, 1970). Inače, u jednoj od njegovih takozvanih „Mjesečevih pjesama“ (1942) nalaze se značajni stihovi:
Mi imamo šah s tobom,
Šekspir i Puškin. Nama je to dovoljno.
O tome koliko je duboko i originalno Nabokov doživljavao šah svjedoči njegov roman “Lužinova odbrana”, objavljen 1929–1930. U njemu je pokušao da prikaže uopšteni lik velemajstora koji, živeći u izdvojenom svijetu 64 polja i u mašti stvorenog „šahovskog kraljevstva“, postaje beskrajno usamljen i neprilagođen stvarnom životu u društvu, i tragično je prekida. U opisu doživljaja šahovskog genija, mukama stvaralaštva šahiste, pisac pronalazi izuzetno originalne metafore i analogije koje govore o dubokom prodiranju u psihologiju čovjeka koji godinama živi u svijetu šaha.
Evo, na primjer, suptilne autorove opaske o tome kakvom se nevoljom može završiti iscrpljujuća, do krajnjih granica ljudskih snaga dovedena kućna priprema:
„Što je smjelije igrala njegova mašta, što je življa bila njegova tvorevina tokom tajnog rada između turnira, to je strašnije osjećao svoju nemoć kada bi takmičenje počelo, to je plašljivije i opreznije igrao.“
Nabokov nastoji da pokaže da njegov junak ne igra šah samo zaneseno — on vrši neku vrstu svetog čina. On je domorodac šahovske vaseljene, a svi ostali su došljaci iz drugih svjetova; njihova nespojivost je očigledna. „Tajna kojoj je težio bila je jednostavnost, harmonična jednostavnost, koja zadivljuje više od najsloženije magije“, piše autor na početku romana, kao da nas unaprijed upozorava na neminovnost tragičnog završetka. Jer život koji okružuje Lužina veoma je neharmoničan i nimalo jednostavan.
Smrt junaka nije slučajna. Lužin se branio ne samo za šahovskom tablom, već i u životu. Bježao je od svih stvarnih i umišljenih prepreka: bježao je od roditelja, bježao iz gimnazije, bježao od žene, bježao od života. Uprkos tako tužnom ishodu, nad kojim lebdi pečat predodređenosti, čitaoca ne napušta osjećaj magične privlačnosti šaha.
NAJDORF (Naidorf) Migel (1910–1997), argentinski velemajstor, jedan od najjačih šahista svijeta pedesetih godina XX vijeka.
Originalno stvaralaštvo Najdorfa od mladih dana razvijalo se pod uticajem velemajstora Savielly Tartakower — njegovog prvog učitelja. Sa 22 godine postigao je prvi veliki uspjeh: odigrao je neriješeno dvije egzibicione partije sa svjetskim prvakom Aleksandar Aljehin.
Tri godine kasnije Najdorf je pobijedio u meču protiv Savielly Tartakowera (+2, −1, =2) i bio je uvršten u reprezentaciju Poljske za učešće na „Turnirima nacija“ 1935, 1937. i 1939. godine.
Tokom posljednjeg od njih, održanog u Buenos Ajresu, počeo je Drugi svjetski rat, pa je Najdorf donio odluku da ostane u Južnoj Americi. Ubrzo je tamo postao najpopularniji šahista. Tome su doprinijeli njegova društvenost i dobronamjernost, veliki talenat i neumorna aktivnost na dobrobit šaha.
„Migel el Grande“ („Veliki Migel“) — tako su Argentinci počeli da nazivaju svog šahovskog idola. Najdorf je bio jedan od inicijatora i organizatora turnira u Mar del Plati, gdje je, uzgred, i sam osvajao prvo mjesto više od 10 puta.
Godine 1947, u brazilskom gradu São Paulo, Migel je postavio svjetski rekord u simultanki naslijepo. Tokom 24 sata borio se protiv 45 šahista i postigao fenomenalan rezultat: +39, −2, =4.
Najdorf nije bio samo najjači šahista Argentine (sedam puta je osvajao prvenstvo države tokom 50-ih do 70-ih godina), već je stekao i pravo da učestvuje na turnirima kandidata: u Budimpešti (1950) i Cirihu (1953) zauzeo je, redom, 5. i 6–7. mjesto. Dugi niz godina Migel je pokazivao stabilno visoke rezultate na najvećim međunarodnim turnirima.
Sa 52 godine pobijedio je na Memorijalu Kapablanke u Havani (1962), ispred Borisa Spaskog, Vasilija Smislova, Leva Polugajevskog, Svetozara Gligorića, Borislava Ivkova…
Među najznačajnijim pobjedama Migel je isticao trijumf nad Bobijem Fišerom u Santa Monici (1966, SAD). Sa 60 godina, učestvujući u „Meču vijeka“, Najdorf je odigrao neriješeno sa Mihailom Taljem — 2:2.
Najdorf – Fišer
Santa Monika, 1966
1.d4 Nf6 2.c4 g6 3.Nc3 Bg7 4.e4 d6 5.Be2 0–0 6.Bg5 c5 [6…h6 7.Be3 c5 8.dxc5 Qa5 9.Bd2 Qxc5 10.Nf3 Nc6 11.h3± Mednis] 7.d5 [7.dxc5?! Qa5 8.cxd6? Nxe4] 7…e6 [7…h6 8.Be3! Najdorf-Larsen/Santa Monica/1966] 8.Nf3 [8.Qd2!² Polugaevsky] 8…h6= 9.Bh4 exd5 10.cxd5² [10.Nxd5 Re8³ Mednis; 10.exd5= Mednis] 10…g5! 11.Bg3 b5?! [11…Nh5! 12.Nd2 Nxg3 13.hxg3 Nd7 14.Nc4 Qe7!= Larsen-Fischer/Santa Monica/1966] 12.Nd2! [12.Bxb5 Nxe4! 13.Nxe4 Qa5+] 12…a6 [12…b4 13.Nb5 Ne8 14.Nc4±] 13.0–0 Re8 [¹13…Qe7 …Sbd7] 14.Qc2 Qe7 [14…Bg4? 15.Bxg4 Nxg4 Reshevsky-Szabo/Tel Aviv/1958 16.h3 Ne5 17.a4 b4 18.Nd1± Mednis; 14…b4? 15.Na4 Nxd5 16.Nc4! Najdorf (16.Bf3!? Mednis) 16…Nf4 17.Bxf4 gxf4 18.Nab6 Bb7! Mednis] 15.Rae1 Nbd7 16.a4! b4 17.Nd1 Ne5 [17…Nxe4 18.Bd3] 18.Ne3 Ng6 … 19…¤f4 19.Nec4 Nf4 20.Bxf4! [20.Bf3 Nd7÷] 20…gxf4
21.e5! dxe5 22.Bf3± Qf8 [¹22…Qa7] 23.Nxe5 Bb7 24.Ndc4 Rad8 [24…Bxd5 25.Bxd5 Nxd5 26.Nd7!+- Najdorf] 25.Nc6 Rxe1 [25…Rd7 26.Rxe8 Nxe8 27.Nb6 Rc7 28.Rc1±] 26.Rxe1 Re8 [26…Bxc6 27.dxc6 þ+-] 27.Rd1 Rc8 [27…Bxc6 28.dxc6 þ+-] 28.h3 Ne8 [28…Nxd5 29.N6a5+-] 29.N6a5 Rb8 30.Qf5 Nd6? 31.Nxd6 [31.Nxd6 Qxd6 32.Nxb7 Rxb7 33.Qc8++- Najdorf; 31.Qxf4±] 1–0
Migel Najdorf autor je niza teorijskih otkrića; među njima je i popularni sistem razvoja koji nosi njegovo ime u Sicilijanskoj odbrani (1. e4 c5 2. Sf3 d6 3. d4 cxd4 4. Sxd4 Sf6 5. Sc3 a6).
(Nastaviće se)