U narednim danima, 26. i 27. septembra, na Kongresu FIDE u Samarkandu trebalo bi da budu održani izbori za predsjednika organizacije.
Još prije nedjelju dana FIDE je objavila da razmatra mogućnost odlaganja Kongresa i njegovog održavanja na drugom mjestu i u drugim terminima ukoliko dio delegata sa pravom glasa ne dobije uzbekistanske vize. U saopštenju je navedeno da je osnovni princip da Kongres može biti održan samo pod uslovom da svi delegati sa pravom glasa mogu da ostvare to pravo. Ako problemi sa vizama budu riješeni, ove nedjelje saznaćemo ime devetog predsjednika FIDE.
Kandidat broj 1
O 61-godišnjem Janu-Henriku Bjutneru prvi put se počelo govoriti početkom 2024. godine, kada je objavio da pokreće seriju turnira Freestyle Chess, na čijem čelu je trebalo da bude Magnus Carlsen. Tada je bivši direktor AOL Europe, devedesetih godina najvećeg pružaoca internet usluga i digitalnih medija, istakao da se tek nedavno zainteresovao za šah, ali da želi da pomogne 16. svjetskom šampionu da ovaj sport podigne na novi nivo. Na kraju je pet etapa Freestyle Grand Slam Toura održano 2025. godine, uz veliki nagradni fond, i čini se da je time ta priča završena. Početkom ove godine Bjutner je pomagao FIDE u organizaciji Svjetskog prvenstva u Fischerovom šahu, koje je osvojio Carlsen, a 26. juna objavio je da će učestvovati na izborima za predsjednika FIDE.
Bjutner predlaže komercijalizaciju šaha, potpunu reorganizaciju FIDE i jačanje uticaja nacionalnih saveza. Za prvog potpredsjednika u svoj tim uključio je engleskog međunarodnog majstora Malkolma Pejna.
Kandidat broj 2
Istog dana, 26. juna, odluku da učestvuje na izborima objavio je i Bjutnerov sunarodnik Vadim Rozenštajn. Rozenštajn, 34-godišnji državljanin Njemačke, rođen u Ukrajini, prema sopstvenom priznanju, mnogo vremena je proveo u Rusiji. Vlasnik je düsseldorfske kompanije WR Group, čije djelatnosti obuhvataju logistiku, sertifikaciju, inženjering i nekretnine. Grupa je 2025. godine kupila australijsku inženjersku kompaniju INCO i ušla u vlasničku strukturu azerbejdžanskog logističkog operatera RETEMS.
Rozenštajn se u šahu pojavio u septembru 2022. godine, u trenutku kada se FIDE, pod pritiskom Zapada, razišla sa ruskim sponzorima „Aeroflotom“ i „RŽD-om“. Brzo je zauzeo oslobođeni prostor: organizovao je ekipna svjetska prvenstva pod brendom WR Chess, a njegova klupska ekipa osvojila je dvije titule svjetskog prvaka. Uzgred, 2024. godine njen član postao je i Magnus Carlsen, najjači komercijalni adut koji postoji u šahovskom svijetu. Rozenštajn je pokušao da se uključi i u šahovsku politiku – prošle godine kandidovao se za predsjednika Njemačkog šahovskog saveza, ali je kasnije povukao kandidaturu.
Vadim je takođe organizovao nekoliko događaja u Londonu i drugim gradovima, pa čak najavio ambicioznu seriju šahovskih superturnira, koju je potom iznenada otkazao, iznenadivši igrače i sportske medije. Od proljeća 2025. obilazi nacionalne saveze, organizuje turnire u Hong Kongu, Tokiju i Bangkoku i javno nudi FIDE svoje usluge – posljednji put u martu, kada je ponudio da o svom trošku premjesti Turnir kandidata sa Kipra u Njemačku. FIDE je to odbila, ali je taj gest u šahovskoj štampi protumačen kao dio izborne kampanje.
WR Group ima i sopstvenu strukturu u Rusiji. Matična kompanija je ООО „VR RUS“, registrovana u Moskvi u novembru 2018. godine; 95,94 odsto udjela pripada njemačkoj kompaniji VR Group Holding GmbH iz Diseldorfa, a 4,06 odsto lično Vadimu Rozenštajnu, koji je u dokumentima kompanije naveden kao krajnji korisnik i državljanin Njemačke.
U istoj grupaciji sa „VR RUS“ nalaze se i ruske kompanije „VR Engineering“ i „VR Tech“, kao i tri njemačke kompanije – WR Certification, WR Logistics i WR Retail. Prema revizorskom izvještaju za 2024. godinu, prihod kompanije „VR RUS“ iznosio je 660,9 miliona rubalja, u odnosu na 113,1 milion godinu ranije – što predstavlja rast od 5,8 puta. Ukupna aktiva kompanije „VR RUS“ na kraju 2024. godine iznosila je 1,91 milijardu rubalja. U porodičnom okruženju Rozenštajna, prema javno dostupnim podacima, postoje i predstavnici uralskog biznisa.
Rozenštajn je organizator nekoliko međunarodnih šahovskih turnira, među njima ekipnih svjetskih prvenstava u rapidu i brzopoteznom šahu, kao i serije turnira WR Chess Masters. Od proljeća 2025. godine obilazi nacionalne saveze i organizuje turnire u Hong Kongu, Tokiju, Bangkoku i Peruu. U slučaju pobjede na izborima, njegov prvi potpredsjednik bio bi predstavnik Kine Gordon Tang.
Kandidat broj 3
Treći kandidat je Moskovljanin Timur Turlov. Kazahstanski preduzetnik poznat je kao glavni vlasnik kompanije Freedom Holding Corp. U januaru 2023. godine postao je predsjednik Kazahstanskog šahovskog saveza, a od 2024. godine je predsjednik Međunarodne federacije školskog šaha. Turlov je posljednjih godina u šah investirao više od 75 miliona dolara. Riječ je o ulaganjima u šahovsku infrastrukturu u Kazahstanu i organizaciju velikih šahovskih događaja. Upravo je on bio mecena meča za svjetsku titulu Ding Liren – Ian Nepomniachtchi, koji je održan u Astani 2023. godine.
U predizbornom programu Turlova izdvojena su tri pravca: digitalizacija šaha i razvoj vještačke inteligencije, razvoj projekta „Šah u školama“ i finansijska održivost nacionalnih saveza. Za prvog potpredsjednika Turlov je nominovao Višija Ananda, koji je privremeno preuzeo rukovođenje FIDE nakon što je Arkadij Dvorkovič bio primoran da suspenduje svoje dužnosti zbog sankcija.
Odnos snaga pred izbore
U tekstu se Timur Turlov opisuje kao favorit predstojećih izbora. Učesnici berze predviđanja Manifold Markets davali su predstavniku Kazahstana 82 odsto šansi za pobjedu, dok je na sve ostale kandidate otpadalo 18 odsto.
Pokušajmo da razumijemo zbog čega Turlov, prema ovoj procjeni, ima tako veliku prednost u odnosu na Vadima Rozenštajna, čiji bi prvi potpredsjednik bio Gordon Tang, i Jana-Henrika Bjutnera, čiji bi prvi potpredsjednik bio Malkolm Pejn.
- Poznata lica
Turlov na izbore izlazi u tandemu sa aktuelnim rukovodstvom FIDE. Anand, koji trenutno obavlja funkciju čelnika organizacije, u slučaju pobjede kandidata iz Kazahstana zadržao bi funkciju koju je dobio tokom drugog mandata Dvorkoviča. Drugim riječima, Turlovov tim dobro poznaje delegate i njihove probleme i predstavlja im najpoznatiju opciju.
- Uključen u šahovski svijet
Od trojice kandidata, Turlov je najviše uključen u šahovski svijet. Više od tri godine nalazi se na čelu Kazahstanskog šahovskog saveza, a njegova kompanija bila je generalni sponzor meča za svjetsku titulu 2023. godine u Astani i finansiraće meč 2026. godine u Ženevi između 18. svjetskog šampiona Gukeša Domaradžua i Javohira Sindarova.
- Finansijska podrška
Turlov je najbogatiji od trojice kandidata. Prema Forbes Kazakhstan, njegovo bogatstvo procjenjuje se na 5,2 milijarde dolara. Na septembarskoj debati koju je organizovao Chess.com, Turlov je obećao da će osnovati fond za razvoj šaha sa budžetom većim od šest miliona dolara, namijenjen podršci nacionalnim savezima.
- Lijepo zvuči
Prošle nedjelje kandidat za predsjednika FIDE Turlov izjavio je da Svjetska šahovska organizacija i dalje treba da poštuje međunarodna sportska pravila koja ograničavaju učešće Rusije, i izrazio nadu da će Ruska šahovska federacija na kraju ispuniti uslove potrebne za povratak na puna međunarodna takmičenja.
- Dozvolite da predložim
U istoj objavi Turlov se obratio savjetniku predsjednika Ukrajine Mihailu Podoljaku i predložio mu da se kandiduje za Savjet FIDE. Dva dana kasnije Podoljak je prihvatio da uđe u Turlovov tim.
Potez konjem
Vadim Rozenštajn je, s druge strane, prije samo nekoliko dana izjavio da je spreman da Kirsana Iljumžinova proglasi počasnim predsjednikom organizacije. Iljumžinov je bio na čelu FIDE od 1995. do 2018. godine.
Med i mlijeko
„Poštovani Kirsane Nikolajeviču, vaš višegodišnji rad na mjestu predsjednika FIDE stvorio je stvarne mogućnosti za razvoj savremene šahovske škole i podigao ugled ovog sporta na međunarodnoj sceni. Zahvaljujući vašim naporima realizovani su važni projekti – od obrazovnih inicijativa do velikih turnira koji su povezivali predstavnike različitih zemalja. Posebno želimo da istaknemo inicijative koje su razvijene zahvaljujući vašoj podršci. Veoma cijenimo vašu energiju, stratešku viziju i spremnost da podržite šahovsku zajednicu u različitim djelovima svijeta. Zato želimo da vas obavijestimo da naš tim namjerava da ispravi istorijsku nepravdu i dodijeli vam visoko zvanje počasnog predsjednika FIDE“, napisao je Rozenštajn na društvenim mrežama.
Iljumžinov je, sa svoje strane, spreman da se sastane sa Rozenštajnom i razgovara o njegovom izbornom programu. Juče je izjavio:
„Danas (23. septembra) letim u Samarkand, a sjutra (24. septembra) imaćemo sastanak sa Vadimom Rozenštajnom. Ako je njegov tim spreman da sprovede glavne tačke mog programa, sa kojim sam planirao da izađem na izbore za predsjednika FIDE, a to su: da se izborimo za uključivanje šaha u zvanični program Olimpijskih igara, pokušamo da vratimo Magnusa Carlsena u ciklus za svjetsko prvenstvo, ponovo ujedinimo šahovski svijet i ukinemo političku diskriminaciju – spreman sam da pomognem Vadimu. Već sam poslao zvanično pismo kandidatu za predsjednika FIDE i zahvalio mu na visokoj ocjeni mog rada na razvoju i popularizaciji šaha.“
Svi predsjednici FIDE:
Aleksandar Rib (Holandija) – 1924–1939, 1946–1949
Augusto Muro (Argentina) – 1939–1946. (v. d.)
Folke Rogard (Švedska) – 1949–1970.
Maks Eve (Holandija) – 1970–1978.
Fridrik Olafson (Island) – 1978–1982.
Florensio Kampomanes (Filipini) – 1982–1995.
Kirsan Iljumžinov (Rusija) – 1995–2018.
Arkadij Dvorkovič (Rusija) – 2018–2026.