V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
MORRA GAMBIT – jedna od najoštrijih varijanti Sicilijanske odbrane, koja je, slično Evansovom gambitu, stekla status samostalnog otvaranja.
- e4 c5
- d4 c:d4
- c3! d:c3
- S:c3
Naziv gambit dobio je po imenu francuskog šahiste Pierre Morra, koji je 1945. godine u Nici objavio analize ove varijante. Krajem 1950-ih gambit je u praksu uveo jugoslovenski velemajstor Milan Matulović. Zato se ovo produženje ponekad naziva i Matulovićev gambit.
Osnovna ideja gambita je da se žrtvom pješaka na samom početku partije postigne osjetna prednost u razvoju. Struktura rasporeda bijelih figura obično je sljedeća: Sc3, Sf3, Lc4, De2, Tfd1, Le3, Tac1, uz dalje sprovođenje pješačkih proboja b2-b4 i e4-e5. Glavna pažnja crnih treba da bude usmjerena na odbranu polja b6, b5, d6, d5, c7.
U odbijenom Morra gambitu crni u trećem potezu ne prihvata žrtvu pješaka i bira jedno od sljedećih nastavaka: 3…d3, 3…g6, 3…d5, 3…Sf6.
MORFI (Morphy) Pol Čarls (1837–1884) – američki majstor, najjači šahista na svijetu sredinom XIX vijeka.
Paul Morphy imao je 10 godina kada se upoznao sa šahom. Već dvije godine kasnije pobjeđuje poznatog mađarskog majstora Johanna Löwenthala, koji je gostovao u SAD, rezultatom 1,5 : 0,5! „Kod mladog Pola zadivljuje nivo majstorstva kakav se rijetko viđa kod djece“, izjavio je Levental. Igra je toliko zaokupila njegovu maštu da ni godine studija na koledžu, ni sticanje diplome pravnika na Univerzitetu Luizijane nisu ohladili njegovo oduševljenje.
Dvadesetogodišnji Morfi odlučio je da se okuša u ozbiljnim šahovskim takmičenjima. Već prvi nastup donio mu je veliki uspjeh: u jesen 1857. osvojio je Prvi američki šahovski kongres u Njujorku, gdje je 16 učesnika igralo kratke mečeve do tri, a u finalu do pet pobjeda. U odlučujućem meču savladao je Louisa Paulsena rezultatom +5, −1, =2.
Odigravši još više od 250 partija sa najjačim šahistima SAD, Morfi je otputovao u Evropu. Došavši ljeta 1858. u Englesku, želio je da se suoči sa istaknutim majstorom i teoretičarem Howardom Stauntonom, ali su njegovi napori bili uzaludni – Staunton je bio previše zauzet pripremom izdanja Šekspira.
Nakon ubjedljivih pobjeda u mečevima protiv niza engleskih majstora – Thomas Wilson Barnes (+19, −7, =1), Henry Bird (+10, −1, =1), John Owen (+4, −1) i drugih – kao i protiv mađarskog šahiste Leventala, koji mu je pružio najžešći otpor (+9, −3, =2), Morfi se seli u Pariz. Tamo, u „Café de la Régence“, gdje su se tada okupljali najjači šahisti svijeta, Pol igra mečeve sa Daniel Harrwitzom i pobjednikom Londonskog međunarodnog turnira 1851, Adolf Anderssenom. Nadmoć Morfija bila je nesporna. Prvog je pobijedio rezultatom +5, −2, =1, a meč sa Anderssenom, igran do sedam pobjeda, završio je Polovom pobjedom +7, −2, =2.
Morfi – Harvic
Pariz, 1858
4. partija meča
30.c5! Rxc5 31.Rxh7+! Kxh7 32.Qh5+ Kg8 33.Nxe7+ Kg7 34.Nf5+ Kg8 35.Nxd6 1–0
Morfi – Anderssen
Pariz, 1858
7. partija meča
1.e4 d5 2.exd5 Qxd5 3.Nc3 Qa5 4.d4 e5 5.dxe5 Qxe5+ [5…Nc6 6.Nf3 Bb4 7.Bd2 Bg4 8.a3 Nd4 9.Be2 Bxf3 10.Bxf3 Qxe5+ 11.Kf1 Bxc3 12.Bxc3 0–0–0] 6.Be2 Bb4 7.Nf3! Bxc3+ 8.bxc3 Qxc3+ 9.Bd2 Qc5 10.Rb1 Nc6 11.0–0 Nf6 12.Bf4 0–0 13.Bxc7 Nd4 14.Qxd4 Qxc7 15.Bd3! Bg4 [15…b6; 15…h6] 16.Ng5! Rfd8 17.Qb4 Bc8? [17…h6 18.Ne4 Nd5 19.Qxb7 Rac8 20.Qxc7 Rxc7 21.f3 Be6„] 18.Rfe1 a5 19.Qe7! Qxe7 20.Rxe7± Nd5? 21.Bxh7++- Kh8 22.Rxf7 Nc3 23.Re1 Nxa2 24.Rf4 Ra6 25.Bd3 1–0
„Onaj ko igra s Morfijem“, pisao je Anderssen u jednom od svojih pisama, „mora ostaviti svaku nadu da će ga uhvatiti makar i u najfiniju zamku. Utisak koji je Morfi ostavio na mene najbolje ću prenijeti ako kažem da se prema šahu odnosi sa ozbiljnošću i savjesnošću umjetnika.“
Dana 20. aprila 1859. Morfi se vratio u domovinu. Dvije hiljade ljubitelja šaha okupilo se u svečanoj sali Njujorškog univerziteta da bi odali počast nepobjedivom Morfiju. Sala je bila ukrašena štitovima s imenima poraženih suparnika – Anderssena, Harvica, Leventala i drugih korifeja.
Očigledno je poraslo interesovanje za šah i u Evropi. „Drvo šahovskog života“, bilježio je tek pokrenuti peterburški časopis „Šahmatni listok“, „odavno nije zelenilo tako privlačno kao u ovom trenutku, kada se novi genijalni borac pojavio na areni šahovskih nadmetanja i oživio uspavanu djelatnost starih veterana.“
Tim je neočekivanija bila odluka Morfija, koji je suštinski postao nekrunisani prvak svijeta, da iznenada napusti šahovsku igru.
„Ponos i tuga šaha“ nazvao je knjigu o životu i stvaralaštvu Morfija, objavljenu u Njujorku 1976, David Lawson.
Savremenici su nagađali o razlozima Morfijevih silnih pobjeda i smatrali da se one mogu objasniti njegovim izuzetnim kombinacionim darom. Tek mnogo kasnije postalo je očigledno da su se temeljile na neobičnoj vještini igre u otvorenim pozicijama: brzom i skladnom razvoju figura, planskom zauzimanju centra i otvorenih linija, sjajnom iskorišćavanju svakog izgubljenog tempa protivnika, besprijekornom vođenju napada. Sve to, u spoju sa stalnom težnjom ka aktivnoj igri i kombinacionim talentom, donosilo je Morfiju pobjede.
(Nastaviće se)