V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
BLIC
Jedan od rasprostranjenih oblika šahovskih takmičenja, u kojima igraču za partiju stoji na raspolaganju najviše 5 minuta. Za ovaj vid igre karakteristični su izuzetan žar borbe, munjevit razvoj događaja na tabli i, konačno, nepredvidivost rezultata. Igra blica ima i određenu korist: razvija kreativni rizik, brzinu reakcije i služi kao trening borbe u cajtnotu. U ovim takmičenjima na pobjedničko postolje najčešće se penju oni koji i u klasičnom šahu pripadaju vrhunskom, ekstra-klasnom nivou.
Početkom 20. vijeka korifej munjevite igre bio je Kapablanka. Fenomenalna brzina mišljenja omogućavala mu je da za svega minut ostvaruje pobjede nad snažnim šahistima koji su imali na raspolaganju 5 minuta. Godine 1914. u Berlinu je pobijedio u meču od 10 partija (5 sekundi po potezu) protiv Emanuela Laskera rezultatom 6,5 : 3,5. Čak i pri tako strogom tempu, pisao je Lasker, Kapablanka „gotovo da nije pravio greške, dok sam ja griješio mnogo češće“.
Danas, u vijeku kosmičkih brzina i kompjutera, blic-takmičenja postala su karakteristična pojava šahovskog života. Blještavu igru u blicu demonstrirali su svjetski prvaci: Talj, Petrosjan, Fišer, Karpov, Kasparov.
Godine 1970. u Jugoslaviji, poslije „Meča vijeka“, Fišer je sa ogromnom prednošću pobijedio na međunarodnom blic-turniru, osvojivši 19 poena iz 22; drugoplasirani Talj imao je 14,5. Zatim su slijedili Korčnoj – 14, Petrosjan – 13,5, Bronštajn – 13, Hort – 12 i tako dalje. Sedamnaest godina kasnije, po završetku „Turnira zvijezda“ (Brisel), održan je dvokružni blic-turnir sa učešćem 10 igrača. Pobijedio je Kasparov sa 17 poena iz 22, drugi je bio Timan sa 15, a treće–četvrto mjesto podijelili su Karpov i Ljubojević sa po 12,5 poena.
Godine 1988. u Sent-Džonu (Kanada) održano je neformalno svjetsko prvenstvo. Među 32 učesnika bili su i Kasparov i Karpov. O prestižu takmičenja, koje se igralo u pet faza po olimpijskom sistemu (eliminacija poraženih), svjedočila je visina prvog mjesta – 50 hiljada dolara. U finalu je Talj pobijedio Vaganjana sa 3,5:0,5 i, u 51. godini života, postao prvi šampion planete u brzopoteznom šahu.
„Ja sam za kompatibilnost različitih vrsta šaha“, rekao je Talj. „Postoji poseban šarm i u partijama sa ubrzanom vremenskom kontrolom. Mnogo grešaka? Pa, u ovom žanru ne pretendujemo na besmrtnost. Brzi šah je zabavan, dinamičan, scenski. Čak i kontrola od 5 minuta ostavlja prostor za kreativnost.“
Karakteristična za ovaj, po Taljevim riječima, „najzanimljiviji žanr šahovske umjetnosti“, je, na primjer, partija sa međunarodnog blic-turnira, u kojoj je lijepu pobjedu nad poznatim majstorom blica G. Čepukajtisom ostvario italijanski velemajstor S. Mariotti.
Mariotti – Čepukajtis
Lenjingrad, 1977.
1.e4 g6 2.d4 Lg7 3.h4 h6 4.Sc3 e6 5.Le3 Se7 6.Dd2 f5 7.f3 d6 8.0-0-0 Sd7 9.g4 fg 10.fg Sf6 11.g5 Sg4 12.Lf4 e5 13.de hg 14.L:g5 L:e5 15.Sf3 Lf6 16.Lc4 Tf8 17.Thf1 Ld7 18.Sd4 Sc6 19.Se6 L:e6 20.L:e6 Sge5 21.Sd5 L:g5 22.T:f8+ K:f8 23.hg Kg7 24.Tf1 Se7
Sada je bijeli igrao 25.Dh2 prijeteći matom u jedan potez. Crni se trenutno odbranio -25…Dh8 planirajući da posle 26.D:h8 T:h8 27.S:e7 Te8 sve teškoće biti riješene. Ipak, na to je sledilo: 26.D:e5+!! de 27.Tf7+ Kg8 28.S:e7#
BLOKADA
Godine 1924. danski velemajstor A. Nimcovič u svojoj knjizi “Šahovska blokada” obratio se ljubiteljima šaha sa pozivom:
„Svakog pješaka koji ima makar i najsitniji nagovještaj napredovanja, svakog slobodnog pješaka, svaki komadić centra, svako kvantitativnu ili kvalitativnu nadmoć – zaustavi!.. Krunska tačka, ideal svake blokade jeste i biće – blokada!!“
Ova tehnika bila je šahistima poznata već dugo, ali tek nakon dubokog teorijskog obrazloženja postala je jedan od važnih metoda strategije i taktike šahovske borbe. Suština blokade je u ograničavanju pokretljivosti i blokiranju protivničkih pješaka na putu ka osmom (ili prvom) redu. Tehnika se može provesti tako što se neka figura postavi ispred pješaka ili se njegovo napredovanje usporava iz daljine teškom figurom (kraljica, top). Polja blokade često postaju zgodna stajališta za figure, gdje one, same zaštićene od napada, vrše snažan pritisak na poziciju protivnika.
Poučan je primjer završetka sljedeće partije, u kojoj je bijeli realizovao zanimljiv plan: privremeno blokirajući centralne pješake topovima (njeg posljednji potez bio je 36. Td2-d5!), zatim je izveo marš kraljem na d5 i organizovao prodor pješakom.
Šifers – Štajnic
Rostov na Donu, 1896.
36…h6 37.h5 Ke6 38.Ke3 Rc6 39.Kd3 Ra8 40.Rc1 Re8 41.Kc4 Kd7 42.Re1 Kc7 43.e5 fxe5 44.fxe5 Kb6 45.e6 Re7 46.Rf5 Kc7 47.Rf7 Kd8 48.Kd5 Ra6 49.Ref1 c4 50.Rxe7 Ra5+ 51.Kxd6 Ra6+ 52.Kd5 Kxe7 53.Rf7+ Ke8 54.Kxc4 Rxe6 55.Rxg7 Re4+ 56.Kc5 Kf8 57.Rg6 1–0
(Nastaviće se)