V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
TIVJAKOV Sergej Nikolaevič (rođen 1973.), međunarodni velemajstor, kandidat za svjetsku titulu. Od kraja 90-ih živi u Holandiji.
Sergeju je bilo 5 godina kada ga je mama, jaka šahistkinja i po profesiji inženjer-graditelj, naučila da igra šah. Već sa 7 godina ispunio je normu 2. kategorije, a mama je postala njegov stalni sekundant na takmičenjima.
1990.g. na turniru u Singapuru, sa 38 učesnika, postao je svjetski šampion za juniore do 18 godina, sa 1,5 poena više od drugoplasiranog V. Kramnika. Tokom nekoliko narednih godina osvojio je 5 turnira u Italiji, gdje je osvojio ljubitelje šaha ne samo igrom, već i odličnim poznavanjem italijanskog jezika. Pobjednički trijumf nad V. Anandom u Tilburgu (1991.) bio je prava senzacija.
1990.g. i 1993. završio je prvi na memorijalima A. Aljehina u Moskvi i I. Bondarevskog u Rostovu na Donu.
Dvadesetogodišnji velemajstor postao je jedan od vodećih šahista svijeta. To je potvrdio i njegov rezultat na kvalifikacionom turniru u Groningenu (decembar 1993.), gde je zauzeo 5. mjesto i dobio pravo da igra u takmičenju kandidata za svjetsko prvenstvo.
Žrijeb ga je spojio sa Englezom M. Adamsom u četvrtfinalnom meču (Njujork, 1994). Značajna prednost u prethodnim susretima (+3!) nije bila za Sergeja nikako najbolja psihološka „prednost“.
Prvih 8 partija i 4 dodatne u brzopoteznom šahu nisu odredile pobjednika; odlučujuća se pokazala 14. partija blica, koju je pobjedio Adams. Na kraju je Tivjakov izgubio rezultatom 6,5:7,5. „Ruletom za profesionalce“ pravedno je nazvao ruski šahista takav način određivanja pobjednika kandidatskog turnira.
Svoj visok nivo Tivjakov je potom pokazao na nizu drugih takmičenja, zauzevši iste godine 1. mjesto na prestižnom turniru po švajcarskom sistemu u Vajk-an-Zee-u (9,5 od 12) i uspješno igrajući u sastavu ruske reprezentacije na Svetskoj olimpijadi u Moskvi.
Ova takmičenja su pokazala da je Tivjakov izvanredno šahovski obrazovan – dobro poznaje teoriju otvaranja, fino razrađuje završnicu, voli složene pozicije i sa izuzetnom upornošću bori se u teškim situacijama. Na olimpijadi je Tivjakov pobijedio četiri partije zaredom crnim figurama! I dobio je posebnu pohvalu od kapitena i vođe tima G. Kasparova.
1996.g.Tivjakov je podijelio 1–2. mesto u Buenos Airesu, a 1998. je postao prvak na dvokružnom superturniru u Groningenu.
JERMOLINSKI – TIVJAKOV
Groningen, 1998
1.Nf3 Nf6 2.c4 b6 3.g3 Bb7 4.Bg2 e6 5.Nc3 Be7 6.d4 Ne4 7.Bd2 f5 8.Qc2 Nxc3 9.Bxc3 Be4 10.Qd2 0–0 11.0–0 Bf6 12.Rfd1 d6 13.Rac1 Nd7 14.b4 Qe7 15.a4 Rad8 16.Qa2 Kh8 17.a5 e5 18.dxe5 Nxe5 19.Nxe5 Bxg2 20.Kxg2 Bxe5 21.e3 Qe6 22.Bd4 Rde8 23.Qb3 Qg6 24.Qc2 h5 25.c5 dxc5 26.bxc5 bxa5 27.h4 Qc6+ 28.Kg1 Qf3 29.Bxe5 Rxe5 30.Qc3 Re4 31.Rd7 Rg4 32.Qe5 f4 33.Qxh5+ Kg8 34.Qd5+ Qxd5 35.Rxd5 fxe3 36.Rf1 exf2+ 37.Kg2 a4 38.Rd3 Rc4 39.Ra3 a5 40.Rxf2 Rxf2+ 41.Kxf2 Kf7 42.Kf3 Ke6 43.g4 Kd5 44.h5 Kxc5 45.Ra1 Rc3+ 46.Kf4 a3 47.g5 Kb4 0–1
TILBURG – TURNIRI. Tradicionalna međunarodna takmičenja sa učešćem najjačih velemajstora svijeta. Održavaju se od 1977. godine pod pokroviteljstvom holandske poljoprivredne osiguravajuće kompanije „Interpolis“.
Od 1977. do 1984. u Tilburgu je učestvovalo po 12 šahista, i turniri su se igrali jednokružno; od 1985. do 1991. – 8 šahista dvokružno; a od 1992. takmičenja se odvijaju po olimpijskom sistemu sa više od 100 učesnika.
Šest puta je pobjeđivao Anatolij Karpov, dva puta su pobjedili A. Beljavski, A. Majls i G. Kasparov. Značajan je bio turnir 1989. godine, kada je Kasparov sa 12 poena od 14 (!), nadmašio rekordni rejting R. Fišera (2780) za 15 poena.
Najmlađi pobjednici Tilburga bili su G. Kamski (16 godina), Vasilij Ivancuk (21 godinu) 1990. i M. Adams (21 godinu) 1992. Takođe, po jednu pobjedu imaju „domaći“ šahisti: J. Timman, R. Hibner i L. Portiš.
Najreprezentativniji po sastavu bio je 13. po redu turnir 1991. godine (17. FIDE kategorija), na kojem je pobijedio 13. svjetski prvak. Evo njegovih rezultata:
- G. Kasparov – 10 poena od 14
- N. Šort – 8,5
- V. Anand – 8
- A. Karpov – 7,5
- G. Kamski – 7
- J. Timman – 6,5
- V. Korčnoj – 5,5
- E. Barejev – 3
TIMMAN (Timman) Jan (rođ. 1951), holandski velemajstor, kandidat za svjetskog šampiona.
Jan je rano naučio da igra vrlo popularne u Holandiji dame. Kada mu je bilo 8 godina, stariji brat mu je pokazao pravila šahovske igre. Jan se brzo zainteresovao za šah, ali mu je „damska navika“ da se kreće po crnim poljima očigledno smetala.
Janov otac, profesor matematike na Delftskom univerzitetu, strastveni ljubitelj šaha i član gradskog šahovskog kluba, podržavao je interesovanje sinova, smatrajući da će im ova igra pomoći da razviju i matematičke sposobnosti.
Sa 12 godina Jan je postao prvak Holandije među djecom, a sa 15 godina zauzeo je 3. mjesto na Svjetskom juniorskom prvenstvu. Tri godine kasnije, debitovao je na međunarodnom turniru u Hastingseu i osvojio 2. mjesto. Timman je skrenuo pažnju svojom originalnošću i kreativnim stilom igre, kao i beskompromisnošću u borbi.
On je više puta bio prvak Holandije. Ali tek krajem 1970-ih Janovi uspjesi na međunarodnim takmičenjima naglo su porasli. Sam on to objašnjava „promjenom životnog statusa“: postao je muž, a ubrzo i srećan otac.
„Budući među šahovskom elitom,“ pisao je Timman, „plašiš se da izgubiš interes za sve što nije vezano za šah. Lakše je izbjeći takvu jednostranost kada imaš porodicu i ozbiljno interesovanje za nešto drugo, na primjer, muziku ili književnost.“
Ona mu je ne samo podarila sina i kćerku, nego je postala i nezamjenjiva pomoćnica u složenom životu profesionalnog šahiste, punom neočekivanih ekstremnih situacija.
Krajem 1980-ih Jan Timman je postao najjači velemajstor „Zapada“ ili, kako su ga šaljivo zvali sovjetski velemajstori, „šampion ostatka svijeta“. Postigao je niz sjajnih pobjeda i na međunarodnim turnirima: u Amsterdamu (1973, 1981, 1984), Londonu (1973), Vajk-an-Zeeu (1985), Rejkjaviku (1976), Las Palmasu (1981), Džakarti (1983), Bujonu (1984), Tilburgu (1987), Linaresu (1988), Roterdamu (1989, turnir Kupa svijeta)…
Dva puta je ulazio u finalni krug kvalifikacija za turnire kandidata – 1990. i 1993. godine. Međutim, oba puta je na kraju gubio – od Anatolija Karpova i Najdžela Šorta.
Nakon što su Gari Kasparov i Najdžel Šort napustili FIDE, Timman je odigrao meč s Anatolijem Karpovom za titulu FIDE šampiona svijeta (1993, 8,5:12,5). Zanimljivo je da je rivalstvo Timmana i Karpova iste generacije počelo još 1967. na Svjetskom juniorskom prvenstvu, i do početka meča za FIDE titulu odigrali su ukupno 67 partija. Ukupni rezultat pokazivao je očiglednu prednost 12. šampiona svijeta – 42,5:24,5 (+23, -5, =39).
I ovaj put Timman se nije uspio osloboditi „Karpovljevog kompleksa“, iako je početak meča obećavao svijetlu budućnost.
Karpov – Timman
Zvolla, 1993
2. partija meča
[Ftacnik,L]
1.d4 Nf6 2.c4 e6 3.Nf3 b6 4.g3 Ba6 5.b3 Bb4+ 6.Bd2 Be7 7.Bg2 c6 8.Bc3 d5 9.Ne5 Nfd7 10.Nxd7 Nxd7 11.Nd2 0–0 12.0–0 Rc8 13.e4 [13.Re1 Timman,J-Karpov,An/Brussels 5’/1987/] 13…b5 14.Re1 dxe4 15.c5?!N [15.Bxe4 bxc4 (15…c5!? 16.d5 exd5 17.Bxd5 Bf6 18.Bxf6 Nxf6 19.cxb5 Bxb5 20.Bg2 Qa5 21.Qc2 Rfd8 22.Rad1 Bd3 23.Qb2 Qb4= Chernin,A-Timman,J/Amsterdam/1987/) 16.bxc4 Nb6 17.c5! Nd5 18.Qc2 g6 19.Nf3± Karpov,An-Adorjan,A/Luzern WTch/1989/] 15…f5! [15…e5? 16.b4!±; 15…Nf6 16.Nxe4 Nd5 17.Qd2±] 16.f3 [16.b4 Bf6 (16…Nf6) 17.Qb3 Re8 18.f3÷] 16…b4! [16…e5? 17.b4! Bf6 18.Nb3 x¥a6] 17.Bxb4 [17.Bb2 e5 (17…Bf6 18.fxe4 (18.Rc1 Nxc5! 19.Nxe4 (19.Rxc5? Bxd4+) 19…Nd3 20.Nxf6+ Qxf6 21.Bf1 Nxb2 22.Qd2 Bxf1 23.Rxf1 Rfd8 24.Qxb2 Qxd4+µ) 18…Nxc5 19.e5 Nd3µ 20.exf6 Nxb2 21.Qc2 Qxd4+ 22.Kh1 Qxf6µ) 18.fxe4 exd4 (18…f4!?) ] 17…Ne5! 18.Bc3 [18.dxe5 Qd4+ 19.Kh1 Qxb4µ] 18…Nd3 19.fxe4 [19.Re2 e5! (19…Bf6µ) 20.dxe5 Bxc5+ 21.Kh1 e3–+] 19…Nxe1 20.Qxe1 e5! [20…Bf6 21.e5 Be7 22.Nc4 Bxc4 23.bxc4÷] 21.Nf3 [21.dxe5 Bxc5+ 22.Kh1 f4µ; 21.d5 cxd5 22.exd5 Bxc5+ 23.Kh1 e4; 21.exf5 exd4 22.Qe6+ Kh8 23.Bb4 d3 24.Nf3 Bf6 25.Rd1 Re8 26.Qd6 Re2µ] 21…exd4 22.Bxd4 fxe4 23.Qxe4 Bf6 24.Re1?! [24.Bxf6 Qxf6 25.Re1 …Rce8?! 26.Qxe8 Rxe8 27.Rxe8+ Kf7 28.Re5÷; 24.h4 Qc7µ] 24…Re8! 25.Bxf6 [25.Qxe8+ Qxe8 26.Rxe8+ Rxe8 27.Bxf6 gxf6 28.Nd4 (28.Bh3!? Rd8! (28…Bc8 29.Bxc8 Rxc8 30.Nd4 Kf7 31.Kf2 Ke7 32.Ke3 Kd7 33.Kf4!³; 28…Re2 29.a4 Rc2 30.b4 Rb2 31.Nd4µ) 29.Kf2 Kf7 30.Bf5 Bd3–+) 28…Rd8! 29.Nxc6? Rd1+ 30.Kf2 Rd2+ 31.Kg1 Rxg2+ 32.Kxg2 Bb7–+; 25.Ne5 Rc7!; 25.Be5 Bxe5 26.Nxe5 Qd2µ] 25…Rxe4 [25…Qxf6 26.Qxe8+ (26.Ne5 …Rc7 27.Ng4!) 26…Rxe8 27.Rxe8+ Kf7 28.Re5! (28.Ra8 Qa1+ 29.Kf2 Qxa2+; 28.Re1 Qc3) 28…h6µ] 26.Bxd8 Rxe1+ 27.Nxe1 Rxd8 28.Bxc6 Rd1 29.Kf2 Rd2+ 30.Kf3 Rxa2 [30…Rxh2 31.a4] 31.h4 Kf8 32.Kf4! Ke7 [32…Be2!?] 33.Nf3 Rf2 [33…Rc2 34.Be4 Rxc5 35.Bxh7µ] 34.h5?! [34.Ke3 Rc2 35.Kd4 (35.b4 Rb2) 35…Rg2! 36.Ne5 (36.b4 Rxg3 37.b5 (37.Ne5 Rb3) 37…Bxb5!) 36…Rxg3 37.Bd5 Bb5! (37…Rh3 38.Nc6+ Ke8 39.Nxa7 Rxh4+ 40.Kc3„) 38.c6 Kd6] 34…Be2! 35.Ke3 Bxf3 36.Bxf3 Rb2 37.Bd5 Rc2 38.Kd4 Rh2 39.g4 Rh3! 40.Ke5 Re3+ 41.Kf4 Rc3 42.c6?! [42.b4 Rc1 … ¦b1] 42…Kd6 43.Bg8 [43.Be4 h6 (43…Rxb3?! 44.Bxh7 a5 45.Kf5„) 44.Kf5 Rg3 45.b4 a6µ] 43…h6 44.Kf5 [44.Bc4 Rxc4+ 45.bxc4 a5–+] 44…Rxc6! [44…Rc5+ 45.Kg6 Rg5+ 46.Kh7 Rxg4 47.Bf7! a5 48.Bg6 Rg3 49.Kxg7„] 45.Kg6 Ke5+ 46.Kxg7 Kf4 0–1
U drugoj polovini 90-ih Timmanovi uspjesi su se smjenjivali s neuspjesima. Bilo je i pobjeda na međunarodnim turnirima u Amsterdamu (1996), Frankfurtu (1998), na jednom od turnira brzopoteznog šaha (1997) i na prvenstvu Holandije (1998).
1998.godine izgubio je u Pragu trening meč od Garija Kasparova (+0, -2, =4).
Timman se često naziva romantičarem šaha. Bivši svjetski prvak Mihail Talj je posebno isticao Timmanovu vještinu – „Sjajno se snalazi u najkomplikovanijim i najsloženijim situacijama“.
Korčnoj – Timman
Brisel, 1991
[Korčnoj]
1.c4 Ribli 1…Nf6 2.Nc3 e6 3.e4 d5 4.e5 Ne4 5.Nf3 Be7 [5…Nxc3 Ribli 6.dxc3 Be7 7.Be3 b6 8.Qc2 Bb7 9.0–0–0² Kron,V-Fokin,S URS-sf Gorky 1989 CBM/16] 6.Qc2! Ng5?! [6…Nxc3 7.dxc3 c5²; 6…Nxc3!? Ribli] 7.Nxg5 Bxg5 8.cxd5 exd5 9.d4 Be7!? [9…Bxc1 10.Rxc1 0–0 11.Bd3±] 10.Be3 0–0 11.0–0–0? 11.Ld3! h6 12.0–0–0 Sc6 13.Dd2 with big advantage.Or 12.0–0,also with an over- whelming position. [11.Bd3!? Ribli 11…h6 12.Rd1²] 11…Nc6 12.a3 Na5 13.Bd3 h6 14.Qe2 [14.f4!?; 14.f4!? Ribli 14…f5 15.Kb1²] 14…b5! 15.Bc2 [15.Bxb5 Ribli 15…Rb8ƒ] 15…Rb8 16.Qd3 g6 17.Bxh6 b4 18.axb4 Rxb4 19.Qg3 [19.Bxf8!? Ribli 19…Bxf8 20.Qg3÷] 19…Bh4 20.Qf4 c6 [20…Be6!? Ribli] 21.Rde1? Correct was 21.Lf8 Lg5 22.Lb4 Lf4 23.Kb1 Sc4 24.Sa4 += 21…Be6 22.Re3 c5 23.Bxf8 Bg5 24.Qg3 Kxf8 25.h4 Bh6 26.h5 g5! [26…cxd4 27.hxg6 Qg5 28.Qh2÷] 27.Na2 Rb8 [27…Rxd4!? Ribli] 28.dxc5 g4 29.Kb1 Nc4?! [29…d4!?] 30.Rb3 Nd2+ 31.Ka1 Nxb3+ 32.Bxb3 Qa5 33.Rd1? [33.Bc2 Qxc5 34.Qa3³; 33.Bc2 Ribli] 33…Qb5–+ 34.Rd3 Bf5 35.Rxd5 Qxb3 36.Qxb3 Rxb3 37.c6
37…Rd3 38.Nb4 Rxd5 39.Nxd5 Ke8 40.Nf6+ Kd8 41.f3 gxf3 42.gxf3 Be6 43.Ng8 Bf4 44.h6 Bxe5 45.h7 Kc7 46.f4 Bg7 47.Nh6 Kxc6 48.f5 Bb3 49.Kb1 Kd6 50.Ng4 Bd5 51.Nh6 Ke5 52.Kc2 Kf4 0–1
Timman igra završnicu s velikim majstorstvom. Ovdje se osjeća i njegova ljubav prema komponovanju studija, gdje, prema Timmanovom mišljenju, „izražava se šahovska umjetnost, njegova čista ljepota“.
Jan je sam sastavio već više od 40 kompozicija.
J. Timman, 1976
1.Sc4 bc 2.Sd2! b1D 3.Lc3+ Db2 4.Kd3 c4+ 5.Kd4! c5+ 9.K:c4 D:c3+ 10.K:c3 c4 11.Kc2 c3 12.Sb3#
Ali Timman nije samo odličan šahista, već i talentovani šahovski književnik, urednik popularnog časopisa „New in Chess“ (od 1984), autor nekoliko knjiga, među kojima su „Umetnost šahovske analize“ (1980), prevedena na engleski, njemački, francuski i španski jezik, „Težak rad“ (1983), „Uski put“ (1987); odabrane partije i studije Timmana objavljene su u Diseldorfu (1991), Amsterdamu (1994) i Londonu (1996).
(Nastaviće se)