V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
TARAŠEVA ODBRANA. 1. d4 d5 2. c4 e6 3. Nc3 c5.
„Ko se plaši izolovanog daminog pješaka, ne treba da igra šah“, primijetio je autor ove aktivne odbrane, Siegbert Taraš.
Osnovni nastavci:
4. cxd5 exd5 5. Nf3 Nc6 6. g3 — napad Šlehter–Rubinštajn. Bio je jedan od najpopularnijih otvaranja u meču za svjetsko prvenstvo Boris Spaski – Tigran Petrosjan (Moskva, 1969), a 15 godina kasnije koristio ga je i Gari Kasparov u kandidatkim takmičenjima.
6… Nf6 7. Lg2 Le7 8. 0-0 0-0 9. Lg5 Le6.
TARTAKOVER (Tartakower) Savielly Grigorjevič (1887–1956), poljski velemajstor i šahovski pisac, jedan od najjačih šahista svijeta 1920-ih godina.
Otac Saviellyja bio je Austrijanac, a majka porijeklom iz Poljske. Rođen je i živio do 12. godine u Rusiji, završio koledž u Švajcarskoj, univerzitet u Austriji, a veći dio života proveo u Parizu, nastupajući na olimpijadama za reprezentaciju Poljske.
U njemu su se skladno spajali uravnoteženi doktor prava i strastveni kartaš, „bezopasni“ šahovski majstor i hrabri borac francuskog Pokreta otpora — poručnik Kartje, duhoviti šahovski pisac i talentovani prevodilac.
Godine 1922. u berlinskom izdavaštvu „Misao“ na ruskom jeziku objavio je prevod „Antologije savremene njemačke poezije“, a naredne godine izašla je njegova „Hrestomatija njemačkog ekspresionizma“; još 1911. objavio je i zbirku poezije.
Savielly Tartakower sarađivao je u čak 30 šahovskih časopisa i učestvovao na oko 180 turnira, odigravši približno 2000 partija! Emanuel Lasker nazvao ga je „Homerom šahovske igre“, a njegovo kapitalno djelo „Ultrasavremena šahovska partija“ (1925) — „šahovskom Ilijadom“.
Besmrtni su i mnogi Tartakoverovi aforizmi:
- „Samo jak zna koliko slabo igra.“
- „Žrtvuj da ne bi postao žrtva!“
- „Krajnji pješak je poput provincijalke.“
- „Pat je tragikomedija šaha.“
- „Sat je kažnjavajuća savjest.“
- „Klub je zvanični rasadnik šahovskih bacila.“
- „Šahovska partija je obično priča od hiljadu i jedne greške.“
„O Tartakoveru je lako napisati debelu knjigu“, primijetio je jednom S.Flor, „a veoma teško — kratak članak.“
Godine 1905. Savielly Tartakover debitovao je na sporednom turniru u Barmenu i zauzeo 2. mjesto, a već naredne godine 19-godišnjak pobjeđuje u Nirnbergu i postaje majstor. U narednih 20 godina učestvovao je gotovo na svim najvećim takmičenjima — Karlsbad (1907 i 1923), Petrograd (1909), Manhajm (1914), Geteborg (1920), Njujork (1924), Baden-Baden i Moskva (1925). Najveće uspjehe ostvario je krajem 20-ih godina, kada osvaja prve nagrade u Bardejovu i Gentu (1926), Hastingsu (1926/27 i 1927/28), Liježu (1930, 1–2. mjesto), te u Londonu i Nindorfu (1927).
Odigravao je 15 mečeva i dobio 8, između ostalih protiv Rudolfa Spielmanna (1913, +5, -2, =5) i Richarda Rétija (1919, +3, -2, =5). U tom periodu postaje jedan od idejnih vođa neoromantizma, tada glasno nazivanog „hipermodernizmom“, koji se suprotstavljao ustaljenim kanonima i šablonima u šahu.
U svojim knjigama, posvećenim najvažnijim šahovskim događajima 20-ih godina, kao i životu i stvaralaštvu istaknutih majstora tog vremena, Tartakover je posebnu pažnju posvećivao trojici svjetskih prvaka i pretendenata na šahovski tron. Jednom je duhovito podijelio 12 najboljih velemajstora tog doba:
„Tri igrača znaju da igraju šah: Emanuel Lasker, Hoze Raul Kapablanka, Aleksandar Aljehin.
Tri igrača žele da znaju da igraju šah: Efim Bogoljubov, Aron Nimcovič, Milan Vidmar.
Tri igrača pokušavaju da spoznaju šah: Akiba Rubinstein, Ernst Grünfeld, Richard Réti.
Tri igrača pokušavaju da opovrgnu ideju šaha: Frank Marshall, Rudolf Spielmann, Savielly Tartakover.
Svi ostali su, ako hoćete, veoma daroviti, veoma razumni, briljantni, genijalni šahisti, ali bez dovoljno izražene individualnosti igre.“
Posebno divljenje kod Tartakovera izazivali su svjetski prvak Hoze Raúl Kapablanka i glavni pretendent Aleksandar Aljehin. Zahvaljujući njemu, svijetom se proširila legenda o Kapablanki kao nepobjedivoj „šahovskoj mašini“. Njegova karakteristika Kubanca nakon pobjede nad Emanuel Lasker obišla je svjetsku štampu:
„Kapablanka je razvio šahovsku matematiku do krajnjih granica, iscrpio zdrave principe naučne škole, ublažio oštrinu nekada strašnih otvaranja (Španska partija, Damin gambit) i složenost pozicija na tabli neutralisao jednostavnošću ciljeva. Naš vijek mehanizacije morao je i u šahu stvoriti takvog Kapablanku — šahovskog borca; njegova vrela kubanska krv, pod uticajem praktičnog amerikanizma, stvorila je tehničko čudo: nepogrešivost igre! Let misli po rasporedu! Hladna i precizna fantastika! Brz i jasan pogled koji prodire u tajne najsloženijih pozicija i nalazi poteze koji unose trezvenost u romantizam šahovske borbe.“
Iako je skor međusobnih susreta s Aleksandrom Aljehinom i Hoze Raúl Kapablankom bio za Tartakovera nepovoljan, njihove partije bile su veoma borbene i zanimljive. Uspio je čak jednom, igrajući crnim figurama na Petoj šahovskoj olimpijadi (1933), da pobijedi Aljehina u 75. potezu, dok je na turniru u Engleskoj Kapablanka uspio da se odbrani i izbori remi u 43. potezu.
Prema riječima Tartakovera, to je bila najžešća i najuzbudljivija borba u njegovoj šahovskoj karijeri.
Kapablanka – Tartakover
London, 1922.
[Tartakower,S]
1.d4 Chess 1938/39 vol.IV,p.241. Tartakower: The most exciting game I ever played. 1…Nf6 2.Nf3 d5 3.c4 e6 4.Nc3 Be7 5.Bg5 0–0 6.e3 h6 7.Bh4 b6 8.cxd5 exd5 Tartakower’s original idea. [8…Nxd5 9.Bxe7 Qxe7 10.Nxd5 exd5 11.Rc1 Modern line] 9.Qb3 [9.Bd3 main line] 9…Be6! [9…Bb7 The bishop would be much more „naturally“ developed – but with only half as much effect!] 10.Rd1 c6 [10…Ne4 Would also have been good. (RR Probably better now than one move later.) 11.Bxe7 Qxe7] 11.Qc2 Ne4!? [11…Nbd7] 12.Bxe7 Qxe7 13.Nxe4 Taking up the challenge [13.Bd3 Nxc3 (13…f5? 14.Ne5) 14.bxc3 Rc8 And Black is beginning to press on the queen’s side.] 13…dxe4 14.Qxe4 [14.Nd2 Bf5 (14…f5; 14…Bd5) ] 14…Qb4+ 15.Nd2?! [¹15.Rd2 Bxa2 16.Bd3 g6 Tartakower: And there are still piles of explosive in the position. (16…f5 17.Qf4 Nd7 18.0–0 Bd5 19.Rc2±) RR: But 17.Qf4+- Kg7 18.h4 (18.Qe5+ Kg8 19.Qc7 Bc4 20.Bxc4 Qxc4 21.Qb7 Na6 22.Ne5 Qa2 23.0–0 Rac8 24.Qe7±) 18…Qe7 19.0–0 Re8 20.h5 g5 21.Qf5+- Rh8 22.Ne5] 15…Qxb2 [15…Bxa2?? 16.b3+-] 16.Bd3 g6 17.Qf4 Kg7 18.h4 Nd7 19.Ne4 [19.0–0] 19…Qxa2 Henceforth, unless Whie can achieve something tangible through his attack on the king’s side, his case is lost, because of Black’s big advantage on the other wing…. and all the other playerrs gathered round to look at the unusual spectacle. 20.h5?! [¹20.0–0 Bf5 (20…Qd5) ] 20…g5! 21.Qg3 [21.Nxg5 Qa5+!] 21…Qa5+? [21…f5! 22.Bb1 (22.Nxg5?! hxg5 23.Qxg5+ Kf7!µ 24.Qf4 (24.Qg6+? Ke7 25.Qg7+ Rf7; 24.Bxf5?? Qa5+) 24…Nf6 25.h6 Qd5 26.f3 Rh8µ) 22…Qa5+ 23.Nd2 Nf6µ] 22.Ke2 f5?! [¹22…Qd5 23.Rhe1 Bf5 24.f3 Qe6 25.Kf2 Bxe4 26.fxe4 c5=] 23.Nxg5 hxg5 24.Qxg5+ Kf7 25.h6 Rg8 26.Qh5+ Ke7 [26…Rg6 27.h7 Rh8 28.Ra1! Qc3 29.g4!+- (29.Rxa7? Qb2+ 30.Kf3 Bd5+ 31.e4 Be6 32.exf5 Bd5+ 33.Be4 Bxe4+ 34.Kxe4 Qc2+=) ] 27.h7 Rxg2 I had staked everything on this counter sacrifice [The timorous continuation 27…Rh8 28.Qg5+ Kd6 (28…Kf7) 29.Qg3+ gives White a draw at least 29…Ke7 RR30.Qg7++- Kd6 31.d5! cxd5 32.Rh6 Rae8 33.Bc4 Rhf8 34.g3 Ne5 35.Bxd5 Qxd5 36.Rxd5+ Kxd5 37.Qxa7+-] 28.Kf1 [28.h8Q Rxh8 29.Qxh8 Qa2+ 30.Rd2 Rxf2+ 31.Kxf2 Qxd2+ 32.Be2 with a difficult to evaluate position; RR28.Ra1! Qc3 29.Rac1 Rxf2+ (29…Qb2+ 30.Rc2+-) 30.Kxf2 Qxd3 31.Qg5+ Nf6 32.Rh6 Qd2+ 33.Kf3 Bd5+ 34.Kf4 Qf2+ 35.Ke5 Qxe3+ 36.Qxe3 Ng4+ 37.Kf4+ Nxe3 38.h8Q Rxh8 39.Rxh8 Ng4 40.Kxf5+-] 28…Qd5 29.h8Q Rxh8 30.Qxh8 Qf3 31.Rd2 Bd5?! [31…f4! 32.Rh7+ Kd6 33.Qe8 Rg7! 34.Rxg7 Qh1+ 35.Rg1 (35.Ke2 f3#) 35…Bh3+ 36.Ke2 Qxg1 37.Qg6+ Qxg6 38.Bxg6 fxe3 39.fxe3 c5 40.Bf7²] 32.Ke1 [32.Qh3 Rxf2+ 33.Rxf2?? Qd1#] 32…Rg8 [32…Rg5] 33.Qh4+ [¹33.Qh7+! Kd6 34.Rf1 Rf8 35.Rg1 Rf7 36.Qh6+ Rf6 37.Qh2+ f4 38.Be2 Qe4 39.Rg7 a5 40.Bd3 Qf3 41.Rd1 Kc7 42.Rc1±] 33…Kd6 34.Rf1 [34.Rh3?? Rg1+ 35.Bf1 Bc4 36.Rd3 Rxf1+ 37.Kxf1 Bxd3+–+; 34.Qh2+ f4 35.Rg1 Rxg1+ 36.Qxg1 a5 37.Rd1²] 34…Be6? [34…f4; 34…Kc7] 35.Rc2± [35.Qh6 Ke7 36.Qh7+ Kd8 37.Rc2±] 35…a5 [35…f4] 36.Qh2+ [¹36.Qh6] 36…Ke7 [¹36…f4] 37.Be2 [37.Qc7!] 37…Qe4 38.Kd2 [38.Qh7+ Kd8 39.Rc1] 38…c5 [38…f4] 39.Bd3 [39.Qh7+ Kf8 40.Bb5 Rg7 41.Qh6 Kf7 42.Bxd7 Bxd7 43.Qxb6+-] 39…Qg2 40.Qh4+ Qg5 41.Qxg5+ [41.Rh1] 41…Rxg5 42.Rb1 [42.Rh1] 42…f4 ½–½
Poslije Drugog svjetskog rata Savielly Tartakover ponovo se našao u centru šahovskih zbivanja: učestvovao je na Olimpijadi (1950), prvi put braneći boje Francuske, i ostvario rezultat od 50%, a 1955. pobijedio je na turniru u Parizu.
Simbolično je da je ta prva pobjeda u glavnom gradu Francuske ujedno bila i njegov posljednji turnir.
(Nastaviće se)