V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
PONCIANI (Ponziani) Domeniko Lorenco (1719–1796) — italijanski majstor i teoretičar šaha. Po profesiji pravnik, profesor građanskog prava, Domenico Lorenzo Ponziani proslavio se u svijetu kao jedan od trojice modenskih šahista (druga dvojica su Ercole del Rio i Giambattista Lolli), čija je djelatnost povezana s utemeljenjem stvaralačkih, kombinacionih principa italijanske šahovske škole i njenog osnovnog načela — brzog razvoja figura.
Autor je klasičnog djela, prevedenog na mnoge jezike — „Neuporediva igra šaha“ (Il giuoco incomparabile degli scacchi sviluppato con nuovo metodo per condurre chiunque fino alle finezze più magistrali, Modena, 1769).
Knjiga je podijeljena na tri dijela:
- u prvom su dati opšta pravila i kritika grešaka prethodnih autora, počevši od Pedro Damiano;
- u drugom su obrađeni počeci partije, pri čemu su naročito široko razrađeni italijanska partija i debi koji nosi njegovo ime — Ponziani Opening (1. e4 e5 2. Sf3 Sc6 3. c3);
- u posljednjem dijelu nalaze se različite završnice i 50 šahovskih kompozicija.
D. Ponziani, 1769.
Bijeli igra i dobija
- Kg8 Tg2+
- Kf8 Th2
- Tb6+! Kf5
- Kg7 Tg2+
- Kf7 Th2
- Tb5+ Kf4
- Kg6 Tg2+
- Kh6! Th2+
- Th5, i bijeli dobija.
PORTIŠ (Portisch) Lajoš (r. 1937) — mađarski velemajstor, kandidat za titulu svjetskog prvaka tokom 1960-ih i 1980-ih godina. Šahovski novinar. Rano je naučio da igra šah.
Bio je učenik u Mađarskoj poznatog trenera Antal Čuti. Istovremeno je pohađao muzičku školu u klasi violine. Ljubav prema šahu ipak se pokazala jačom. Sa 12 godina osvojio je prvenstvo grada među vršnjacima.
Učio je na partijama Hoze Raúla Kapablanke i Mihaila Botvinika. Godine 1955. Lajoš Portiš ispunio je normu za majstora, a sljedeće godine postao je jedan od pobjednika međunarodnog turnira posvećenog sjećanju na Aleksandra Aljehina u Budimpešti.
U svojoj 21 godini Lajoš Portiš je prvi put osvojio zlatnu medalju šampiona Mađarske. Kasnije je još devet puta postajao prvak svoje zemlje.
Za 20 godina, od 1956. do 1975, osvojio je prvo mjesto na 24 međunarodna turnira. Među tim uspjesima bile su i pobjede na velikim takmičenjima kao što su: Madrid (1960), Sarajevo (1962), Beverwijk (1965), Amsterdam (1963, 1967, 1969), Hastings (1970, 1971), Wijk aan Zee (1965, 1972, 1975), Las Palmas de Gran Canaria (1972), San Antonio (1972, podijeljeno 1–3. mjesto sa Anatolij Karpovom i Tigranom Petrosjanom) i Milan (1975, 2. mjesto iza A. Karpova). Upravo je milanski turnir kasnije smatrao zvjezdanim časom svoje sportske karijere. Naime, tamo je u finalu odigrao meč sa svjetskim prvakom, u kojem je izgubio minimalnim rezultatom (–1, =5).
Od 1962. do 1985. Portiš je učestvovao na svim međuzonskim turnirima, a od 1965. na svakom od njih ulazio je u krug kandidata za svjetsko prvenstvo. Igrao je četvrtfinalne mečeve sa Mihailom Taljem (1965, 2,5:5,5), Bent Larsenom (1968, 4,5:5,5), Vasilijem Smislovom (1971, 3:3), Tigranom Petrosjanom (1974, 6:7), ponovo sa Bent Larsenom (1977, 6,5:3,5), Boris Spaskim (1980, 7:7) i Viktor Korčnojem (1983, 3:6). Dva puta je igrao i polufinalne mečeve kandidata — sa Borisom Spaskim (1977, 6,5:8,5) i Robertom Hübnerom (1980, 4,5:6,5).
Portiš je šahista univerzalnog stila. Već na prelazu iz 1950-ih u 1960-e pokazao se kao suptilan pozicioni igrač, koji je preferirao jasne pozicije i izbjegavao oštrinu. Kasnije je, napornim radom, promijenio stil igre i počeo da daje prednost složenoj borbi sa kombinacionim sadržajem. Tako postignuta univerzalnost, zajedno sa velikom umjetnošću turnirske pripreme i stalnim radom na usavršavanju tehnike i debi repertoara, dovela je do stabilno visokih rezultata.
Novinari su Portiša često nazivali „mađarskim Mikhail Botvinnikom“. Ipak, po svom stilu bio je bliži Tigran Petrosianu. Nije slučajno što je Portiš bio jedan od najneugodnijih protivnika devetog svjetskog prvaka.
Portiš-Petrosjan
Santa Monica, 1966
1.c4 g6 2.d4 Bg7 3.Nf3 d6 4.Nc3 Nf6 5.g3 0–0 6.Bg2 Nc6 7.0–0 a6 8.d5 Na5 9.Nd2 c5 10.Qc2 Rb8 11.b3 b5 12.Bb2 bxc4 [12…e5] 13.bxc4 Bh6 14.f4 e5 [14…Ng4 15.Nd1 Rxb2 16.Qxb2 Bg7 17.Qc1 Bxa1 18.Qxa1± Korchnoi,V-Bilek/Stockholm izt/1962] 15.Rae1 exf4 16.gxf4 Nh5 [16…Re8 17.Nd1 (17.e3!) 17…Rb7? (17…Nh5!; 17…Bg4!) 18.e3± Botvinnik-Donner/Wageningen/1958] 17.e3 Re8 [17…Bg7! Boleslavsky] 18.Nce4!ƒ Bf5
19.Bc3! Nb7 [19…Bxe4 20.Bxe4 f5 21.Bf3± Donner-de Rooi/Amsterdam/1963] 20.Qa4 a5 21.Rb1 … ¦x¤ 21…Qe7 [21…Bxe4 22.Nxe4 f5 23.Rxb7! Rxb7 24.Nxd6] 22.Rfe1 Bd7 23.Qc2 Bf5 24.Qa4 Kf8?! [24…Bd7 25.Qa3 Petrosian] 25.Rb6 Rbd8 [25…Bd7 26.Qb3±] 26.Qb3 Bc8 27.Nf1 Rd7? [27…f5 28.Nf2! … ¤g3, e4+- Portisch(28.Neg3 Nxg3 a) 28…Ng7+-; b) 28…Nf6 29.Bxf6? (¹29.Qb2) 29…Qxf6 30.Rxb7 Bxb7 31.Qxb7 Bxf4; 29.hxg3 … e4+-) ] 28.Nfg3 Nxg3 29.hxg3 [29.Bf6? Nxe4!] 29…Bg7 30.Qb2! f5 [30…Bxc3 31.Qxc3 Qd8 32.Reb1+-] 31.Bxg7+ Qxg7 32.Nf6 1–0
Tokom mnogih godina Lajoš Portiš bio je priznati lider mađarskih šahista. Od 1956. do početka 1990-ih igrao je na svim šahovskim olimpijadama, a od 1962. na prvoj tabli; 1978. godine sa reprezentacijom je osvojio titulu šampiona na Šahovskoj olimpijadi 1978 u Buenos Airesu. Dugi niz godina bio je glavni urednik časopisa Magyar Sakkélet, a zajedno sa majstorom Béla Sarközyem napisao je rad o završnicama (1973).
(Nastaviće se)