V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
NIMCOVIČ (Nimzowitsch) Aron (1886-1935), jedan od najjačih šahista svijeta 1920-1930-ih godina, šahovski teoretičar i pisac.
Aronu je bilo 8 godina kada ga je u igru uveo otac, jak šahista iz Rige. Već u djetinjstvu je pokazao izuzetan kombinacioni talenat. Ozbiljna strast prema šahu, kako je sam priznao, došla je nešto kasnije, tokom studija na Berlinskom univerzitetu. Tamo je upoznao buduće poznate ruske šahiste – Osipa Bernštajna i Veniamina Bljumfenfelda, njemačkog majstora Teodora fon Ševe, američkog šahistu Benjamina Berda. O svojim partijama sa njima Nimcovič je rekao: „Znato su me nadmašivali u snazi, ali su često upadali u loše pozicije, jer sam ponekad nalazio kombinacije o kojima niko drugi ne bi ni pomislio. Ipak, gubio sam ogromnu većinu jer bez mogućnosti kombinacija potpuno bi gubio).“
Isto tako, bilo mu je teško eliminisati ovaj nedostatak. Neuspjeh na turniru u Barmenu (1905), gdje je Nimcovič doživio 8 poraza u 17 partija, a samo tri puta pobijedio, natjerao ga je da ozbiljno razmisli o svom stilu i počne s dubokim istraživanjima problema šahovske strategije. Studirajući partije turnira u Nirnbergu 1906. s komentarima Tarrascha, posvetio je posebnu pažnju stvaralaštvu majstora pozicijskog stila. Toga godine, Nimcovič je došao do zaključka o važnosti postizanja „umjetnosti konsolidacije snaga“ u partiji. Već krajem 1906. godine na turniru u Minhenu, Nimcovičh osvaja prvo mjesto (8,5 poena od 10) i za dva poena je ispred drugoplasiranog Špilmana. Ovaj uspjeh mu je donio titulu majstora. Sljedeću prvu nagradu na međunarodnom turniru Nimcovič je osvojio tek 17 godina kasnije u Kopenhagenu (1923).
A. Nimcovič (desno) analizira završenu partiju s A. Aljehinom. Prate analizu R. Špilman (u centru) i M. Vidmar. Njujork, 1927.
Tokom svih tih godina, Nimcovič je naporno radio na razmatranju zakonitosti šahovske borbe. Njegova istraživanja nisu bila uzaludna. Godine 1925. šahovski svijet je bio „šokiran“ s dvije knjige Nimcoviča „Šahovska blokada“ i „Moj sistem“. U njima je bilo mnogo noviteta. Te radove je visoko ocijenio E. Lasker: „Nimcovič je hrabar pionir koji sigurno kroči novim originalnim putem u šahovskim mogućnostima.“
Nimcovič nije bio samo teoretičar-inovator. Duboko razumijevanje tajni šahovske umjetnosti omogućilo mu je da postigne izvanredne uspjehe i u praksi. Od 1925. do 1933. osvojio je devet prvih nagrada, uključujući u takvim turnirima kao što su Marijenbad (1925), Drezden (1926), Berlin (1928), Karlsbad (1929), ispred Kapablanke, Rubinštajna, Eve-a, Bogoljubova. To je bila kulminacija kreativnih dostignuća ovog velikog majstora.
Bogoljubov – Nimcovič
San Remo, 1930.
1.d4 Nf6 2.c4 e6 3.Nc3 Bb4 4.Qb3 c5 5.dxc5 Nc6 6.Nf3 Ne4 7.Bd2 Nxc5 8.Qc2 f5! 9.e3?! 0–0 10.Be2 b6 11.0–0–0 a5 12.a3
12…a4!! 13.Nb5 [13.axb4?? Nxb4 14.Qb1 Nb3#] 13…Bxd2+ 14.Nxd2 Na5 15.Bf3 d5! 16.cxd5 Ba6 17.Nc4! [17.Nc3 Bd3–+; 17.Nd4 Rc8 18.Nc6 Rxc6 19.dxc6 Bd3 20.Nf1 Nab3+–+] 17…Bxb5 18.dxe6 Qc7?! [18…Bxc4! 19.Rxd8 Raxd8 20.Rd1 (20.e7 Nab3+ 21.Kb1 Bd3) 20…Bxe6–+ (20…Rxd1+ 21.Qxd1 Bxe6 22.Kb1 Rc8 23.Qd6 Kh8 24.Bd5 Ncb3 25.Ka2 Bg8!! 26.Bxg8 Rc1 27.Bxb3 axb3#) ] 19.Bxa8 Bxc4 20.Bd5 Bxd5 21.Rxd5 Qc6 22.e7 Qxd5 23.exf8R+ Kxf8 24.Rd1 Qe5 25.h3 h5 26.g4?! [26.Kb1 … Rd4] 26…hxg4 27.hxg4 Nab3+ 28.Kb1 fxg4 29.Rg1 [29.Qh7 Qe4+ 30.Qxe4 Nxe4 31.Rg1 Nxf2 32.Rg2 Nd2+ 33.Kc2 Nde4 34.b3 b5–+] 29…Qd5 30.Rd1 [30.Rxg4?? Qh1+–+] 30…Qe4 31.Rg1 Nd2+ 32.Kc1 Qd5! 33.Qh7 [33.b4 Ncb3+ 34.Kb2 Nc4+ 35.Ka2 Nd4! 36.Qxa4 b5! 37.Qa7 Na5+ 38.Ka1 Ndb3+ 39.Kb1 Qd3+ 40.Kb2 Nc4+ 41.Ka2 Qc2#] 33…Nde4 34.Qh8+ Kf7 35.Kb1 [35.Rd1 Nb3+ 36.Kc2 Qc4+ 37.Kb1 Ned2+ 38.Rxd2 Qc1+ 39.Ka2 Qa1#] 35…Qd3+ [35…Qd3+ 36.Ka2 Nc3+ 37.bxc3 Qc2+ 38.Ka1 Nb3#] 0–1
Nimcovič je bio priznat kao dostojan kandidat za titulu svjetskog šampiona. Nažalost, praktične šanse da organizuje takav meč u to vrijeme bile su zanemarljivo male, a ovaj majstor, koji nije bio lišen duha, postavio je na vrata svog stana u Kopenhagenu natpis „Kandidat za svjetskog šampiona A. Nimcovič“. I kao odgovor na opasku jednog od posjetilaca: „Da li se plašite da zaboravite to?“ Nimcovič je odgovorio: „Ne, želim da šahovski svijet pamti to!“
Međutim, meč Nimcoviča sa Aljehinom nikada nije došao do realizacije. Nepraktičan i usamljen u životu, veliki majstor nije mogao pronaći mecene koji bi obezbijedili 10.000 dolara. Mučeći se sa osjećajem beznađa, duševnom depresijom i bolešću, u 49. godini života, Nimcovič je preminuo… Ali njegovo kreativno naslijeđe je besmrtno.
A. Aljehin: „Pravo shvatanje Nimcoviča kao umjetnika i filozofa šaha može steći samo onaj koji je upoznat sa njegovim knjigama. Njegova poslednja knjiga (‘Moj sistem u praksi’ – aut.) je posebno interesantna.“
T. Petrosjan: „Svaki put kada prelistavam ‘Moj sistem u praksi’, kao da ponovo otkrivam one izjave A. Nimcoviča, koje, su kako sada shvatam, postavila temelje mog šahovskog pogleda na svijet.“
B. Larsen: „Za mene je Nimcovič ono što sam upio s majčinim mlijekom, rano sam ga razumio kao šahistu, i on je organski postao dio mene.“
NIMCOVIČEVA ODBRANA
- d4 Sf6
- c4 e6
- Sc3 Lb4
Jedno od najpopularnijih zatvorenih otvaranja.
Otvaranje je uvedeno u praksu od strane velemajstora A. Nimcoviča 1920-ih. Njegova osnovna ideja je stvaranje pritiska figurama na centralna polja, koji se kombinuje sa pesničkim miniranjima – d5, c5, e5, b5.
Dinamična igra, koja je karakteristična za ovo otvaranje, dopala se najjačim šahistima svijeta.
Vrijedan doprinos teoriji otvaranja dali su H.R. Kapablanka, A. Rubinštajn, A. Aljehin, M. Botvinnik, V. Smislov, B. Spaski, F. Semiš, E. Geler, M. Tajmanov, L. Polugajevski i drugi. A u meču za svjetsku šampionsku titulu A. Karpov – G. Kasparov 1985. godine, ovo otvaranje je primijenjeno u 6 partija od 24!
Među najpopularnijim varijantama otvarnja je Rubinštajnov sistem: njime bjeli postiže brzo razvijanje figura sa 4. e3. Međutim, crni ima nekoliko mogućnosti za nastavak: 4… b6, 4… c5, 4… d5, 4… 0-0, 4… Sc6, 4… d6, 4… c4. Na primjer, ovako se razvijaju događaji u „savremenoj varijanti“:
4. e3 0-0
5. Ld3 d5
6. Sf3 c5
7. 0-0 Sc6
8. a3 Lxc3
9. bxc3 dc
10. Lxc4 Dc7, itd.
U Semišovom sistemu, bijeli odmah prisiljava protivnika da zamijeni lovca za konja:
4. a3 Lxc3+
5. bxc3.
U klasičnom sistemu bijeli ne forsira odmah događaja, igrajući 4. Dc2. Isto se može reći za sistem ukrajinskog velemajstora Olega Romanišina 4. g3.
A u Lenjingradskoj varijanti, naprotiv, igra odmah može postati oštra nakon 4. Lg5.
Može se reći da je ovo otvaranje za sve šahovske ukuse.
NIMCOVIČEVO OTVARANJE
- e4 Sc6
Ovo poluotvoreno otvaranje pojavilo se u šahovskoj praksi gotovo istovremeno sa Aljehinovom obranom (1. e4 Sf6). U nekoj mjeri, ovo su „bratska“ otvaranja. Na napad bijelim kraljevim pješakom, protivnik takođe razvija konja, s ciljem jačanja pritiska na centar. Međutim, ovo otvaranje nije postiglo istu popularnost iz prostog razloga što, obično, bijeli ostvaruju dugoročnu pozicionu prednost nakon:
1.d4 d5 2.Sc3 dxe4 3.d5 Se5 4.Lf4 Sg6 5.Lg3 f5 6.h4.
Međutim, ne može se reći da je ovo otvaranje potpuno nesalo iz šahovske prakse. Ponekad, njegovo iznenadno korištenje donosi pozitivan efekat, kao što je to bilo na turniru u Balašihi (1977) u partiji B. Ivanović – R. Knaak:
- e4 Sc6
- d4 e5
- dxe5 Sxe5
- Sc3 Lb4
- f4 Sc6
- Dd3 d6
- a3 Lxc3
- Dxc3 Sf6
- De3 0-0
- Ld3 Te8
- Se2 Lf5
- Sg3 Lxe4
- Sxe4 Sxe4, i crni je iskoristio svoju prednost.
(Nastaviće se)