V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
LEVITINA Irina (rođ. 1954), jedna od najjačih šahistkinja svijeta sedamdesetih i devedesetih godina.
Od desete godine Ira je počela da trenira u Lenjingradskom dvorcu pionira, sa šesnaest godina postala je prvakinja SSSR-a među učenicama, a sa sedamnaest osvojila je Svesavezno prvenstvo među ženama (1971). Već naredne godine Irina učestvuje u ciklusu takmičenja za prvenstvo svijeta. U prvom ciklusu stigla je do finalnog meča kandidatkinja, ali je izgubila od Nane Aleksandrije rezultatom 8:9 (1975). Tri godine kasnije Irina je stekla pravo da igra meč sa svjetskom prvakinjom Majom Čiburdanidze, pošto je u mečevina kandidata redom pobijedila Nonu Gaprindashvili (6:4), Nanu Aleksandriju (7,5:6,5) i Ludmilu Semenova (7:5).
„Ženski šah proživljava vijek romantizma“, primijetila je u intervjuu Irina.
Irinina igra je prepoznatljiva po tome što je sklona oštrim, kombinacionim napadima, ali je takođe izuzetno snažna i u kompleksnoj strateškoj borbi. U meču sa Čiburdanidze, Irini je uspelo da odlično odigra prvu polovinu, koju je završila pobijedivši sa rezultatom 4,5:3,5. Međutim, dva uzastopna poraza u devetoj i deseti partiji psihološki su je slomili i nije mogla da se oporavi, što je rezultiralo njenim porazom u meču (5,5:8,5).
Početkom 90-ih, Irina je preselila u SAD i predvodila je reprezentaciju svoje zemlje na Olimpijadi 1992. u Manili, gde je ostvarila 7 poena iz 12 partija. Iste godine učestvovala je i na turniru kandidata u Šangaju (1992), gde je zauzela 6–7. mesto.
Gaprinashvili – Levitina
Lviv, 1983
1.d4 Nf6 2.c4 e6 3.Nc3 Bb4 4.Nf3 c5 5.g3 b6 6.Bg2 Bb7 7.0–0 cxd4 8.Qxd4 Nc6 9.Qd3 0–0 10.Rd1 Rc8 11.Nb5 Na5!? 12.Ne5? Bxg2 13.Kxg2 a6 14.Nd4 Qc7 15.Ndf3 d6 16.Nxf7 Qxf7 17.a3 e5? 18.Ng5 Qb7+ 19.f3 Bc5 20.b4 Bd4 21.Ra2 Nxc4 22.e3 Nxe3+ 23.Bxe3 Rc3 24.Qf5 Rxe3 25.Qe6+ Kh8 26.Rc2 Qd7 27.Qxd7 Nxd7 28.Ne6 Rg8 29.Rc7 Nf6 30.Nxd4 exd4 31.Rxd4 Rxa3 32.Rxd6 Ne8 0–1
LEGALOV MAT, čuvena kombinacija koju je izveo u poznim godinama, igrajući u kafiću „Režans“, učitelj Filidora – Kermur sir de Legal (1702–1792).
Legal – Sev Bri
Pariz, 1787
1.e4 e5 2. Bc4 d6 3. Nf3 Nc6 4. Nc3 Bg4
5.N:e5! B:d1? 6.B:f7+ Ke7 7.Nd5#
Kombinacija Legala je opravdana i ako bi umesto 3… Nc6 bilo odigrano, na primer, 3… h6. Kasnije se Legalova ideja više puta javljala u šahovskoj praksi u složenijem obliku. Evo dva primjera:
Horwitz,Bernhard – Bledow,Ludwig Erdmann
Berlin, 1837
1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bc4 Bc5 4.c3 Bb6 5.d4 Qe7 6.d5 Nd8 7.Be2 d6 8.h3 f5 9.Bg5 Nf6 10.Nbd2 0–0 11.Nh4 fxe4 12.Nxe4 Nxe4 13.Bxe7 Bxf2+ 14.Kf1 Ng3# 0–1
Taraš – Čigorin
Peterburg, 1893, 5. partija meča
1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 a6 4.Ba4 Nf6 5.Nc3 Bb4 6.Nd5 Ba5 7.0–0 b5 8.Bb3 d6 9.d3 Bg4 10.c3 Ne7? 11.Nxe5!! dxe5 12.Nxf6+ gxf6 13.Qxg4 Ng6 14.Bd5 Rb8 15.f4 c6 16.Bxc6+ Ke7 17.Bd5 b4 18.fxe5 Qb6+ 19.Kh1 Nxe5 20.Qh5! Ng6 21.Rxf6 Kxf6 22.Bg5+ Kg7 23.Qh6+ Kg8 24.Rf1 Rf8 25.Bf6 Qxf6 26.Rxf6 1–0
LEKO Peter (rođen 1979), mađarski velemajstor, svjetski prvak šahista do 16 godina (1994), od kraja 90-ih jedan od najjačih šahista svijeta.
Već sa 14 godina Peter je ostvario titulu velemajstora na međunarodnom turniru u Vajk-an-Zee-u (januar 1991), oborivši rekord R. Fišera, koji je postao velemajstor sa 15 godina (1968). Slično američkom velemajstoru, Peter je odlučio da postane šahovski „profi“, ne završivši školu. Trenirao ga je holandski velemajstor Sosonko (rođen u Lenjingradu). Leko je pozvan da igra za tim šahovskog kluba grada Netetil (Njemačka), gdje je učestvovao na velemajstorskom turniru u brzom šahu.
U avgustu 1994. godine, na Svjetskom prvenstvu za mlade do 16 godina, koje se održalo u Segedinu, Peter je postigao odličan rezultat – 8 poena od 9 mogućih – i postao pobjednik takmičenja. U decembru iste godine, nastupajući za reprezentaciju Mađarske na Svjetskoj olimpijadi u Moskvi, Leko je u intervjuu rekao: „Želim da postanem svjetski prvak!“
Godine 1998. učestvovao je na četiri velika međunarodna turnira – u Madridu (3–4. mjesto), Dortmundu (4. mjesto), Poljanici-Zdroj (3–6. mjesto) i Tilburgu (2. mjesto). Odigrao je 38 partija sa najjačim šahistima svijeta, a 19-godišnjak je izgubio samo jednu, pobijedio u sedam, dok su ostale završene remijem.
Tokom ljeta 1999. uspješno je nastupio na dva jaka turnira u Njemačkoj, podijelivši 2–3. mjesto sa Veselinom Topalovom u Frankfurtu (prvo mjesto je zauzela kompjuterski program „Fritz“) i osvojio 1. mjesto u Dortmundu, ispred takvih protivnika kao što su Vladimir Kramnik, Anatolij Karpov, Viswanathan Anand, Michael Adams, Veselin Topalov i Jan Timman. Analitičari su primijetili da je Leko promijenio svoj stil igre ka agresivnijem.
Na turniru u Dortmundu 1999. dobio je velikog sponzora – kompaniju WFG. „Svaki dan u holu opere, Leko, obučen u odjeću sa oznakama WFG, demonstrirao je svoje partije i objašnjavao nijanse borbe, okupljajući impresivnu publiku“, piše međunarodni sudija A. Bah u časopisu „64“.
Početkom 2000-ih, Leko je obradovao svoje sunarodnike velikom pobjedom u Budimpešti nad šampionom svijeta FIDE, Anatolijem Halifmanom (4,5:1,5).
Leko – Halifman
Budimpešta, 2000.
1.e4 c5 2.Nf3 e6 3.d4 cxd4 4.Nxd4 a6 5.Bd3 Nc6 6.Nxc6 dxc6 7.Nd2 e5 8.Nc4 Nf6 9.0–0 Qc7 10.Bd2 Bg4 11.Qe1 b5 12.Ne3 Bc5 13.Nxg4 Nxg4 14.Qe2 Nf6 15.b4 Bb6 16.c4 Bd4 17.Rac1 Qd6 18.Bc2 0–0 19.Bb3 Rfd8 20.Rc2 Rd7 21.Rfc1 Rc7 22.g3 h6 23.Kg2 Rac8 24.a4 Qe6 25.axb5 axb5 26.Qd3 bxc4 27.Rxc4 Qd7 28.Be3 Bxe3 29.Qxe3 Qe7 30.Ba4 Rb8 31.Qc3 Rcb7 32.Rb1 c5 33.Rxc5 Nxe4 34.Rc8+ Kh7 35.Bc2 f5 36.Qf3 Rxc8 37.Qxf5+ g6 38.Qxc8 Nf6 39.Qc3 Rb6 40.Qc5 Qxc5 41.bxc5 Rxb1 42.Bxb1 Kg7 43.Kf3 Kf7 44.c6 Ne8 45.Ke3 Nf6 46.Be4 Ne8 47.Kd3 Nc7 48.Kc4 g5 49.Bf5 h5 50.Kc5 Ke7 51.f3 h4 52.Bd7 1–0
Iste godine, već drugi put, učestvovao je na elitnom turniru u Linaresu i podijelio 4–6. mjesto, dva puta odigravši remi sa 13. šampionom svijeta. Tokom ljeta 2000. prvi put je pobijedio Garija Kasparova, ali u brzopoteznim partijama, na turniru u Frankfurtu. U julu 2002. zauzeo je 8. poziciju na FIDE listi (2717). Istog ljeta u Dortmundu pobijedio je na kvalifikacionom turniru kandidata za meč sa Vladimirom Kramnikom.
(Nastaviće se)