„Knez Miškin šahovskog carstva“
O životu i stvaralaštvu majstora Seleznjeva
VLADIMIR NEJŠTADT, VLADIMIR PAK
Donjeck 2007
Cugcvang za šahovskog vođu (nastavak)
SEKRETARU CK VKP(b)
drugu STALJINU
Kopija: PREDSJEDNIKU SAVJETA NARODNIH KOMESARA SSSR-a
drugu MOLOTOVU
Šahovska organizacija VSFK-a, povodom obilježavanja 18. godišnjice Oktobarske revolucije, primila je čestitke u obliku telegrama od prvoklasnih šahovskih majstora Evrope — Evea, Emanuela Laskera i Flora. Ti telegrami objavljeni su u našoj šahovskoj štampi.
Istovremeno je primljen sljedeći telegram od sadašnjeg svjetskog šampiona, renegata i bjelogardejca A. Aljehina:
„Ne samo kao dugogodišnji šahovski radnik, već i kao čovjek koji je shvatio ogroman značaj onoga što je postignuto u SSSR-u u svim oblastima kulturnog života — upućujem iskrene pozdrave šahistima SSSR-a povodom 18. godišnjice Oktobarske revolucije.“
Smatrao bih svrsishodnim da se ovaj telegram objavi u našoj šahovskoj i opštoj štampi („Izvestija“), uz sljedeći komentar:
„Objavljujući telegram sadašnjeg svjetskog šampiona, bjelogardejca A. Aljehina, Redakcija smatra potrebnim da istakne da se politička izdaja i renegatstvo ne iskupljuju tako lako kao što, očigledno, misli građanin Aljehin. Da bi ponovo stupio u kontakt s nama, nije dovoljno shvatiti ‘ogroman značaj onoga što je postignuto u SSSR-u u svim oblastima kulturnog života’ — potrebno je djelima dokazati svijest o svojoj krivici i spremnost da je iskupi. Bez toga nikakav talenat neće spasiti Aljehina od zasluženog prezira kojim se prema njemu odnose svi u SSSR-u.“
Molim Vas da saopštite Vaša uputstva povodom ovog pitanja.
N. Krilenko.”
Vođa je stavio rezoluciju na zabilješku narodnog komesara:
„Predlažem da se Aljehinov telegram objavi bez komentara.
J. Staljin.“
Ispod su se potpisali: L. Kaganovič, A. Mikojan, V. Čubar, A. Andrejev, M. Kalinjin, G. Ordžonikidze, S. Kosior, N. Ježov. Aljehinov telegram objavljen je u „Izvestijama” 16. novembra.
Krilenko, izgleda, nije bio upućen u Staljinove planove u vezi sa Aljehinom.
…Godine 1928. glavni urednik „Izvestija” Ivan Gronski, koji je tada pripadao najužem Staljinovom krugu, po vođinom zadatku putovao je u inostranstvo kako bi sa Aljehinom razgovarao „o životu”. Detalji njihovog susreta nijesu poznati. Ali Staljin se, naravno, ne bi sitničario kada bi ipak uspio da namami Aljehina u boljševički raj. Na primjer, Maksimu Gorkom, koji je upao u Staljinovu zamku, vođa je poklonio bivšu palatu Rjabušinskog, kao i raskošnu daču u Gorkama sa ogromnim parkom.
Sa Krilenkovom zabilješkom diktator nije mogao da se složi — on je još uvijek smatrao da će se veliki ruski šahista „urazumiti”!
Godine 1933. u najbliže Trockijevo okruženje ubačen je agent tajno-političkog i inostranog odjeljenja GPU-a (koji će 1934. ući u sastav saveznog Narodnog komesarijata unutrašnjih poslova) Mark Zborovski; on se smješta uz sina prognanika, Lava Sedova. Centar pred Zborovskog postavlja zadatak da pribavi dio Trockijevog arhiva, koji se čuvao u Institutu za istorijska istraživanja u ulici Mišle broj 7 u Parizu. U noći između 6. i 7. novembra 1936. arhiv tog instituta bio je opljačkan. Rukopisi, članci i pisma Trockog ubrzo su se našli na Staljinovom stolu.
Ježov (koji je upravo zamijenio Jagodu na mjestu šefa NKVD-a) poslao je vođi, između ostalog, prepisku Trockog sa Istmenom i Jelenom Krilenko — 103(!) pisma. Moguće je da je tek tada Staljin shvatio koliko snažne prijateljske veze povezuju omrznutog mu Trockog sa sestrom Krilenka, koji je upravo bio imenovan za narodnog komesara pravde SSSR-a.
Ubrzo su oko novopečenog saveznog narodnog komesara počele da eksplodiraju granate. Prvih dana januara 1937. „uhapšen” je Krilenkov zamjenik, ugledni pravnik Pašukanis, koji je nedugo prije toga bio predložen za redovnog člana Akademije nauka, a njegovu kandidaturu je vatreno podržao upravo Krilenko.
Narodni komesar pravde SSSR-a, shvatajući svoj propust, strastveno žigoše „štetočinstvo” Pašukanisa i njegovih pomagača. Grozničavo traži dobre poteze; u časopisu „Sovjetska pravda”, koji je uređivao, sve više jača podanička retorika.
Odvažni planinar, Krilenko je tridesetih godina organizovao ekspedicije na Pamir — i evo, već sa tih nadzemaljskih visina leti radiogram u Kremlj: najviši vrh Pamira nazvan je po velikom Staljinu. Ali na njemu tako bliskom šahovskom jeziku (a Krilenko je bio snažan prvokategornik) — to je već cugcvang. Bez ikakvih izgleda, sa neizbježnim krajem.
Na prvoj sjednici Vrhovnog sovjeta SSSR-a prvog saziva, otvorenoj 12. januara 1938. godine, Krilenko, koji je još uvijek formalno bio na čelu jednog od ključnih narodnih komesarijata, dobiće samo gostujuću propusnicu (jedan od veterana VCIK-a, najstariji partijski član, najbliži Iljičev saradnik, nije bio udostojen časti da bude među poslanicima), a nekoliko dana kasnije poslanik Džafar Bagirov, kadar Lavrentija Berije, dobivši riječ, počeće da ga uništava:
„Kao narodni komesar pravde on je nesumnjivo loš. Uvjeren sam da će drug Molotov to uzeti u obzir prilikom predstavljanja novog sastava Sovnarkoma.”
Bilo je jasno da je Bagirov dobio komandu za „odstrel” Krilenka od „samog vrha”.
(Nastaviće se)