9. avgust 2026.
Superbitka Rusija – SAD na Svjetskom studentskom prvenstvu
U Kazahstanu je prvi put u istoriji održano Svjetsko ekipno studentsko prvenstvo. Alma-Ata je bila domaćin turnira nevjerovatnih razmjera. U finalu su, pored nekoliko ekipa domaćina, učestvovali univerziteti iz Pekinga (Kina), Melburna (Australija), Pretorije (Južna Afrika), Atine (Grčka), Depoka (Indonezija), a stigli su čak i čuveni Kembridž i Oksford (Engleska), poznati po više od vijeka dugoj istoriji prijateljskih šahovskih mečeva – ukupno se za medalje borilo 16 ekipa. Da i ne govorimo o tome da su u onlajn kvalifikacijama igrale praktično sve ugledne i poznate visokoškolske ustanove svijeta.
„Naš Kisindžer“ Anton Kuzin
Rukovodstvo Rudarskog univerziteta isprva nije ni znalo za turnir, a zatim je sumnjalo da li uopšte treba igrati, ali svi koji poznaju Kuzina smatraju: Anton Valentinovič umije da ubjeđuje ništa lošije od samog Kisindžera! I tako su Arsenij Nesterov, Rudik Makarjan, Sergej Lobanov i Leja Garifulina (trener ekipe Artem Pjingin) krenuli u pohod, da se suprotstave ekipi univerziteta koju podržava milijarder Reks Sinkfild, kao i višestrukim prvacima SAD iz Teksasa.
Studentski šah u Sjedinjenim Državama ima drevne tradicije. Znate li da je autor legendarnih knjiga po kojima je snimljena kultna serija „Igra prijestola“, Džordž R. R. Martin, na univerzitetu veoma aktivno igrao šah i nastupao za svoju ekipu? Uz to, prije nego što je počeo da piše serijal „Pesma leda i vatre“, Martin je objavio priču o šahu! Tačnije – o studentskom šahu!
O tome mi je pričao prevodilac i stalni autor časopisa „64 – Šahovski pregled“ Aleksej Zaharov, koji mi je dao da na ruskom pročitam priču slavnog pisca pod naslovom „Nekorektne varijante“ („Unsound Variations“). Martinova radnja odvija se na prelazu iz šezdesetih u sedamdesete godine, kada su se za pobjedu na studentskom prvenstvu SAD borili višestruki pobjednici, majstorska ekipa Čikaga (gdje je već postojao sportski program), i ekipa iz Masačusetsa, sa slabijim igračima, ali sa velikim nastojanjem da stvore jedan od prvih šahovskih programa.
I tada se dogodila senzacija: druga ekipa Univerziteta Nortvestern iz Evanstona, sastavljena praktično od amatera, pred posljednje kolo izbila je na prvi sto i trebalo je da nokautira šampione iz Čikaga. Vođa ekipe Brus Banjiš razvio je strahovit napad i imao sve šanse da razbije svog protivnika, jednog od najboljih šahista u zemlji. Činilo se da partiju odlučuje udar konjem, ali Banjiš je oklijevao, na kraju dobio lošiju završnicu i postepeno izgubio; izgubila je i njegova ekipa rezultatom 1,5:2,5, a „zlato“ im je iskliznulo iz ruku.
Prije zmajeva, Džordž Martin počeo je sa šahom
Poslije završetka turnira Brus je postao žrtva zadirkivanja svojih saigrača. Prilikom svakog susreta podsjećali su ga na kobnu partiju, zlobno se šalili, prekorijevali ga zbog propuštene istorijske medalje, pa su čak o tom duelu napisali i članak u „Američkom šahovskom časopisu“ – čitaocu se činilo da bi čak i beba odigrala potez koji vođa ekipe nije odigrao.
Banjiš je bio prinuđen da napusti šah i posvetio se nauci i biznisu, postavši veliki investitor u oblasti visokih tehnologija. A onda počinje zaplet u Martinovom stilu. Postepeno zaradivši milione, Brus doživljava vrijeme šahovskih programa i kompjuterski motori pokazuju: udar konjem nije prolazio, svuda je postojala kompjuterska odbrana (kakva vidovitost slavnog pisca – tada su programi igrali na nivou drugog razreda)! Banjiš, koji je decenijama prije toga svake noći u košmarnim snovima ponovo gledao kobnu partiju, ulaže čitavo svoje ogromno bogatstvo u razvoj vremenske mašine i, nakon rizičnog eksperimenta, uspijeva da se vrati u vrijeme nakon tog studentskog prvenstva.
Poput grofa Monte Krista, vođa ekipe odlučuje da se osveti svojim zlostavljačima. Jednog uništava, a drugom oduzima život. Junaku iz čijeg se ugla pripovijeda i koji predstavlja Martinov prototip ionako je teško – njegova merkantilna žena, koja misli samo o novcu, svakodnevno mu zagorčava život. Ali Banjišu ni to nije dovoljno: on namamljuje svoje nekadašnje saigrače u zamku iz koje mogu izaći samo ako ga pobijede u upravo onoj poziciji. Ali kako?! Pa genijalac i milioner sve je do tančina analizirao na računaru i zahvaljujući svom nevjerovatnom pamćenju pamti sve varijante! Prijatelji moraju da se udruže, zaborave stare nesuglasice i priznaju sve ranije greške kako bi pobijedili pomahnitalog pronalazača i šahistu.
Sasvim dostojno ekranizacije, pri čemu bi se zaplet možda mogao i prilagoditi: lično moje simpatije nisu bile na strani ekipe, već na strani jadnog Banjiša! Kao i Kralj noći ili Sersei Lanister iz „Igre prijestola“ – on je upečatljiv i zanimljiv antagonist.
U Rusiji se danas studentski šah takođe obnavlja krupnim koracima, poslije „zlatnih nultih“ i kasnijeg perioda zastoja (poznata reforma sistema visokog obrazovanja veoma je teško pogodila sportske organizatore na univerzitetima): igrači se pozivaju u Kostromu, novootvoreni UOR u Tuli kasnije će pomoći svojim polaznicima da upišu vodeće univerzitete u gradu, šahistima ponovo pomažu na prestoničkom RGUFК-u – i takva pozitivna dinamika odvija se na mnogim najvećim univerzitetima, da i ne govorimo o našem omiljenom šahovskom univerzitetu sa blagim rudarskim naglaskom!
Uskoro će Barnaul biti domaćin studentskog prvenstva Rusije – Artem Polomošnov i Anton Kuzin preduzimaju korake da ovaj turnir postane jedan od najprestižnijih u zemlji, a njegov nagradni fond samo da raste.
Ali, naravno, za podsticaj i razvoj studentskog šaha bila je potrebna pobjeda u superbitki Rusija – SAD. Sjetite se kakav je uticaj na šahovski život u SSSR-u imao veliki trijumf nad saveznicima u čuvenom radio-meču! Najmoćnije ekipe dvije velike sile sučelile su se licem u lice i bez ikakve politike (iako, koliko razumijem, neki su se protivili učešću Rusa, ali organizatori se nisu spuštali na nivo takvih prepirki)!
Rudarski univerzitet lako je dobio sve mečeve u grupi, uključujući i dvije pobjede nad Harvardom (vođa ekipe, međunarodni majstor Akira Nakada) rezultatom 3:1.
U četvrtfinalu je ruska ekipa prošla Čileance, a zatim u veoma nervoznom meču slomila uporne i nepopustljive „domaćine“ iz Sportskog univerziteta Kazahstana. I evo superfinala: Arsenij Nesterov, Rudik Makarjan, Sergej Lobanov i Leja Garifuljina protiv Sinkfildovih velemajstora Arjana Čopre, Bharata Subramaniama (obojica iz Indije), Viktora Gazika (Slovačka), Nikolosa Kačarave (Gruzija) i rođene Kubanke, koja danas predstavlja SAD, Talije Servantes Landeiro! Baš kao u vicu o američkom sistemu visokog obrazovanja, u kojem ruski profesori-emigranti drže predavanja kineskim i indijskim studentima.
U prvom meču Rusi su pritiskali, ali Arsenij Nesterov nije uspio da dovede partiju do pobjede, dok je Sergej Lobanov iz pozicije sa velikom prednošću umalo upao u velike nevolje. Već sam se ozbiljno zabrinuo da se ne ponovi Martinov zaplet, jer su momci iz Rudarskog britki na jeziku – da je neko napravio kobni promašaj, sigurno bi mu ga dugo pominjali! Ali Leja Garifulina je osigurala stvar i na kraju ipak izmrcvarila protivnicu i donijela Rudarskom univerzitetu pobjedu u prvom meču.
U drugom meču ponovo su zabilježena tri remija, a Garifulina je odnijela pobjedu! Rudarski univerzitet – svjetski šampion! U superbitki Rusija – SAD pobjeda je pripala našoj ekipi.
Ruska ekipa sa zamjenikom ambasadora Ruske Federacije u Kazahstanu
Foto: pres-služba UGGU-a, Vikipedija i RBC.