V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
KOHANOVSKI i šah
Među umjetničkim djelima epohe renesanse poznata je poema „Šah“ (1564) poljskog pjesnika Jana Kochanowskog (1530–1584). Zaplet i koloritet opisa šahovske igre odražavaju viteške običaje sredine XVI vijeka i tada popularne legende o borbi za osvajanje lijepe žene, koja se pritom pokazuje i kao dobra šahistkinja.
Uvod je jednostavan: za ruku danske princeze Ane nadmeću se dva dostojna poljska viteza – Fedor i Božuj. Želeći da spriječi dvoboj koji bi se za jednog od njih završio tragično, kralj predlaže da spor riješe bitkom za šahovskom tablom: „Ko pobijedi, postaće mi zet!“
Slijedi opis napete partije, u kojoj se tas na vagi priklanja Božuju. Ana, zaljubljena u Fedora, očajava. Tokom prekida pronalazi za njega dobitnu kombinaciju, neprimjetno mu je dojavljuje – i pripovijedanje se završava srećnim raspletom. Autorov zaključak je jasan: „Fortuna se daje u ruke samo onome ko je čvrst duhom i u radosti i u muci.“ Tako je pjesnik završio svoje kazivanje „o onom ratu o kojem je vješto zborio, a za koji nisu potrebni ni luk ni mač“.
Zanimljivo je i to da je pažljivo čitanje poeme u prošlom vijeku omogućilo poljskom istraživaču M. Djedušickom (1856), a kasnije uredniku problemskog odjeljenja prvog broja poljskog šahovskog časopisa A. Vagneru (1912, Krakov), da rekonstruišu poteze partije od 77 poteza, koja je poslužila kao šahovska osnova književnog pripovijedanja.
Naslovni list prvog izdanja poeme Jana Kohanovskog „Šah“.
Krakov, 1564.
KRAMLING (Cramling) Pia (r. 1963), najjača švedska šahistkinja, međunarodni velemajstor, učesnica takmičenja za prvenstvo svijeta.
„Imala sam sreće, odrasla sam u šahovskoj porodici!“ – tako obično započinje priču o svom djetinjstvu Pia Kramling. Njen otac je učestvovao na dopisnim turnirima, a stariji brat Don – međunarodni majstor u šahu. Upravo je on naučio Piu da igra kada je imala deset godina.
Tri godine kasnije postala je prvakinja Švedske među djevojkama i mladićima. Već u tom uzrastu uglavnom je igrala na muškim turnirima, što je doprinijelo formiranju njenog napadačkog stila. Rijetki nastupi u ženskim takmičenjima po pravilu su joj donosili pobjede.
Na Olimpijadi 1982. godine ostvarila je najbolji rezultat na prvoj tabli, ispred svjetske prvakinje Maje Čiburdanidze. FIDE joj je dodijelio titulu međunarodnog velemajstora među ženama. Šahovski novinari proglasili su je najboljom šahistkinjom godine i uručili joj nagradu „Oskar“. Godine 1984. ponovo je postigla najbolji rezultat među vodećim igračicama nacionalnih selekcija na Svjetskoj olimpijadi.
Baveći se šahom po 5–6 sati dnevno, Pia Kramling je produbljivala teorijska znanja i usavršavala majstorstvo.
„Po karakteru“, kaže Pia, „prilično sam spora i smirena osoba. Tokom partije mi veoma smeta osjećaj odgovornosti. Mnogi žele da odigram dobro i trudim se da opravdam nade navijača. Čak i kada vidim da je remi neizbježan, nastavljam da tražim mogućnosti. A da uspješno igram u cajtnotu pomaže mi bogato iskustvo iz brzopoteznih partija.“
Godine 1985. Kramling je debitovala na međuzonskom turniru u Havana. Pored brata, pomagao joj je i španski velemajstor Juan Manuel Bellón. Takmičenje je odigrala uspješno i izborila pravo nastupa na Turniru kandidatkinja, gdje je podijelila 4–5. mjesto (Malme, 1986). Ubrzo su se Pia i Juan vjenčali i u šahovskom svijetu pojavila se prva velemajstorska porodica.
U narednim godinama Kramling je radije nastupala na muškim turnirima – i to s uspjehom. Tako je na turniru u Las Palmas zauzela 2–4. mjesto (1991), sa poenom više od supruga. Godine 1986. remizirala je meč (2:2) sa 18-godišnjim norveškim velemajstorom Simen Agdesteinom. Igrajući crnim figurama, Pia je hrabro primjenjivala Volški gambit, čijim se specijalistom smatra Juan Bellon.
Agdestein – Kramling
Estersund, 1986
1.d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 b5 4. Sf3 g6 5. Dc2 d6 6. e4 bxc4 7. Lxc4 Lg7 8. 0–0 0–0 9. Sc3 Sbd7 10. h3 Sb6 11. Le2 Se8 12. Lf4 Sc7 13. Tad1 a5 14. a4 Sa6 15. Lb5 Ld7 16. e5 Lxb5 17. axb5 Sc7 18. Tfe1 Dd7 19. De2 a4 20. Sg5 dxe5 21. Lxe5 Lxe5 22. Dxe5 Sxb5 23. Sxb5 Dxb5 24. Df4 Db4 25. Te4 Db3 26. Td2 Sxd5 27. Dh4 h5 28. g4 Sf6 29. Txe7 Db4 30. Sf3 Df4 31. g5 Dxf3 32. gxf3 a3 33. Te3 axb 34. Txf3 b1=D+ 35. Kg2 Ta1 36. Te3 Dh1+ 37. Kg3 Tg1+ 38. Kf4 g5+ 39. Dxg5+ Txg5 40. Kxg5 Kh7 41. Kxh5 Bijeli predaje.
U julu 2002. godine na rejting-listi FIDE zauzimala je 4. mjesto (2508).
(Nastaviće se)