Muzika i šah -Apolon sreće Kaisu (7.nastavak)

Goran

Achilleas Zographos
2017

3

Istorijski pregled

Sadašnjost i dalje

Stigavši do današnjeg vremena, naš istorijski pregled dolazi do kraja. Ono što slijedi jeste katalog imena koji se proteže od klasičnog kompozitora Ludwig van Beethovena do repera GZA iz grupe Wu-Tang Clan. Treba napomenuti da imena pomenuta u prethodnim paragrafima nisu ponavljana:

Jon Anderson, Paul Badura-Skoda, Sir Thomas Beecham, Ludwig van Beethoven, Leonard Bernstein, Art Blakey, Sir Arthur Bliss, Bono, Alexander Borodin, David Bowie, Johannes Brahms, Anthony Braxton, Adolf Brodsky, Enrico Caruso, Pablo Casals, Feodor Chaliapin, Ray Charles, Cher, Kurt Cobain, Aaron Copland, DJ Green Lantern,

Neil Diamond, Antonín Dvořák, Bob Dylan, Hanns Eisler, Mischa Elman, Zino Francescatti, Dizzy Gillespie, GZA, Oscar Hammerstein II, Billie Holiday, Paul Johner, Aram Khachaturian, Fritz Kreisler, Gene Krupa, Harris Lambrakis, John Lennon, Phil Lynott, Lorin Maazel, Madonna, Wynton Marsalis, Dean Martin,

Dizzy Gillespie

Yehudi Menuhin, Joni Mitchell, Moby, Julius du Mont, Ennio Morricone, Modest Mussorgsky, Graham Nash, Yoko Ono, Periklis Papapetropoulos, Charlie Parker, Sir Walter Parratt, Nikos Pergialis, Louis Persinger, Gregor Piatigorsky, Maurice Ravel, Ruggiero Ricci, Sviatoslav Richter, Nikolai Rimsky-Korsakov, Moritz Rosenthal, Gioachino Rossini, Arthur Rubinstein, Arnold Schoenberg, Harold C. Schonberg, Ronnie Scott, Artie Shaw, Dmitri Shostakovich, Frank Sinatra, Will Smith, Ringo Starr, Isaac Stern, Sting, Richard Strauss, Giuseppe Verdi, Heitor Villa-Lobos, Paul Whiteman. Po abecedi posljednje, ali sigurno ne i najmanje važno, dolazi Harmony Zhu.

S druge strane, mnogi šahisti bili su povezani s muzikom. Na primjer, Eugene Znosko-Borovsky i Johannes Zukertort, rival Wilhelm Steinitza, obojica su bili muzički kritičari. Sam Steinitz je, kako se navodi, raspravljao o muzičkim pitanjima s istom strašću kao i o šahu.

Velemajstor Igor Ivanov, koji je 1979. godine pobijedio tadašnjeg svjetskog prvaka Anatolija  Karpova, bio je sjajan pijanista. Čitaocu se preporučuje da pogleda i podatke o Vasiliju Smislovu, Mihailu Talju, Svetozaru Gligoriću, Marku Taimanovu, Lajosu Portischu i Emilu Sutovskom. Levon Aronian i Vladimir Kramnik, iako nisu muzičari, takođe su uključeni zbog jakog interesovanja za muziku ili umjetnost uopšte. Čitalac može sam procijeniti da li je taj izbor opravdan.

Ennio Morricone je kompozitor bukvalno stotina filmskih soundtrackova, od kojih se mnogi smatraju među najvećim ikada napisanima. Bio je i zaljubljenik u šah i učestvovao je na takmičenjima. Na fotografiji je prikazan zajedno sa Judit Polgár, protiv koje je igrao 2004. godine. Ta partija se može pronaći u Mega Database.

Ennio Morricone je kompozitor bukvalno stotina filmskih soundtrackova, od kojih se mnogi smatraju među najvećima svih vremena. Bio je i zaljubljenik u šah i učestvovao je na takmičenjima. Na fotografiji je prikazan zajedno sa Judit Polgár, protiv koje je igrao 2004. godine. Partija se može pronaći u Mega Database.

Reference:

  1. Hooper, David & Whyld, Kenneth; The Oxford Companion to Chess; Oxford University Press; 1992, p. 304.
  2. Euwe, Max & Nunn, John; Development of Chess Style; B. T. Batsford Limited, 1997.
  3. Calvo, Ricardo; Lucena: La evasión en ajedrez de el converso Calisto; Ediciones Perea, 1997, p. 72. Ipak, Hans Ree osporava ovu teoriju: „Whether or not he really had brought chess from Arabia to Europe, I still wasn’t sure, though it did seem plausible“ (Ree, Hans; The human comedy of chess; Russell Enterprises, 2001, p. 140).
  4. Fox, Mike & James, Richard; The Even More Complete Chess Addict; Faber and Faber, 1993, p. 234.
  5. Hooper, David & Whyld, Kenneth; The Oxford Companion to Chess; Oxford University Press, 1992, p. 75.
  6. Hobbins, Daniel; Authorship and Publicity before Print: Jean Gerson and the Transformation of Late Medieval Learning; University of Pennsylvania Press; 2009, pp. 84–85.
  7. Kourkounakis, Ilias; Ano twn upopiōn twn skakistōn; Bibliopōlēk, 1986, p. 25.
  8. Više informacija (na njemačkom): Himmelheber, Georg; Ein musikalisches Schachspiel; Kunst und Antiquitäten, Heft 11, 1991, pp. 38–42.
  9. Wall, Bill; Music and Chess; chess.com, http://www.chess.com/article/view/music-and-chess (adaptirano 9.5.2015). Dodatne informacije (na francuskom): http://www.echecs.asso.fr/eem/eem84.pdf; Maufras, Jérôme; Échecs et musique; Échec et Mat 84, 2006, pp. 32–35.
  10. Hollander, Hans; Schach und Musik; KARL 4, 2007, p. 15.
  11. Schachzeitung der Berliner Schachgesellschaft, Jg. 13, 1858, p. 454.
  12. Musicians and Chess; Edinburgh University Chess Society, http://chess.eusa.ed.ac.uk/Chess/Trivia/musicians.html (preuzeto 8.5.2015).
  13. Silver, Albert; The 1937 Prokofiev-Oistrakh Match; ChessBase, http://en.chessbase.com/post/the-1937-prokofiev-oistrakh-match (preuzeto 7.5.2015).
  14. Zender, Hans; Anmerkungen des Komponisten; Boosey and Hawkes, http://www.boosey.com/pages/cr/catalogue/cat_detail.asp?sitelang=de&musicid=731&langid=2 (preuzeto 21.5.2015).
  15. Shabazz, Daaim; Chess and Hip-Hop Culture; The Chess Drum, http://www.thechessdrum.net/65thSquare/65_marapr02.html (preuzeto 10.5.2015).
  16. Budman, Scott; Rappers play chess to help kids; NBC Bay Area, http://www.nbcbayarea.com/news/local/Rappers-Play-Chess-to-Help-Kids-121711299.html (preuzeto 10.5.2015).
  17. U mnogim slučajevima scenska imena su izabrana iz očiglednih razloga. Na primjer, ime Paul David Hewson možda vam nije poznato, ali gotovo sigurno jeste Bono iz grupe U2.
  18. Glavni izvori za ovu listu su članci: Wall, Bill; Musicians and Chess (chessmaniac.com) i Silver, Albert; Musical giants and chess (ChessBase).
  19. Poglavlje 24 daje informacije o ovom čudu od djeteta.
  20. Fine, Reuben; The Psychology of the Chess Player; Dover, 1967, p. 40.

4. poglavlje upoznaje čitaoce sa šahovskom notacijom, pa ga preskačemo i prelazimo odmah na poglavlje 5.

5
Enigmatičan izvještaj

„Peti Rubinsteinov Grand-Prix počinje danas u Madridu. Očekuje se s velikim interesovanjem, jer se čini da nema jasnog favorita. Svi takmičari imaju realnu šansu da osvoje ovaj turnir visokog intenziteta, iako će na kraju samo jedan biti pobjednik. Nakon protesta i brojnih rasprava prethodnih godina, pravila takmičenja su promijenjena kako bi se od sada dobio jedinstven pobjednik.

Da li će to biti Yuri Popov, mlada ruska zvijezda u usponu, ili iskusniji ali vjerovatno manje motivisani lokalni heroj Antonio Garcia? Da li će trijumfovati stabilni i hladnokrvni Michael Smith, ili će rizični i ponekad ekscentrični stil Dmitri Hartmanna prevladati? Hoćemo li svjedočiti nervoznom Lee Yin Weiju koji igra daleko ispod svojih nevjerovatnih mogućnosti, ili će mladi Kinez postati gospodar situacije? Sve to i još mnogo toga biće uskoro otkriveno — jedno je sigurno: dugo očekivani događaj će nas držati u napetosti narednih dana.“

Sada se, dragi čitaoče, možda pitaš o čemu se ovdje zapravo radi. Nikada nisi čuo za Rubinstein Grand-Prix u Madridu, a i sva imena takmičara su ti nepoznata. Nema iznenađenja — ni meni nisu poznata, jer sam ih izmislio. Pa zašto ova prevara?

Pa, poenta postoji. Možeš li odrediti da li je ovaj lažni izvještaj o šahovskom turniru, violinskom takmičenju ili takmičenju u umjetničkom klizanju?

Rasprava o tome da li je šah sport, nauka ili umjetnost je beskonačna. Koliko god to zvučalo dogmatski, ne bih pisao ovu knjigu da ne vjerujem da je on sve troje.

Zar umjetnost ne sadrži sportski element? Možda to ne volimo da priznamo, ali umjetnost (izvođačka ili ne) ima takmičarske elemente. Takmičenje je odlika svih umjetnosti, a muzika nije izuzetak. U starogrčkoj mitologiji prvo zabilježeno takmičenje između boga (Apolona) i smrtnika (Marsija) završilo se tragično — smrću ovog drugog.

Michelangelo Anselmi; Apolon i Marsija

Mi obično mjerimo umjetničko dostignuće, iako kriterijumi nisu tako konkretni kao u sportu. Umjetnici su često najstroži kritičari sami sebi. Osjećaj nakon lošeg nastupa vrlo je sličan onome nakon poraza na šahovskoj tabli. Suprotno tome, vrijedi i obrnuto — nakon dobro izvedenog koncerta sve „teče“, čovjek je u odličnom mentalnom stanju. Događaji se razvijaju glatko i prirodno, slično kao nakon pobjede u lijepoj partiji šaha. Važno je biti svjestan da ego tada može biti pojačan i ne dozvoliti da to preraste.

Negativne ili pozitivne, napetosti su zajedničke svima trima oblastima: nervoza ili anksioznost, smirenost ili radost… Sve tri zahtijevaju budnost, fizičku spremnost, smirenost, samopouzdanje, snažan nervni sistem i, iznad svega, naporan rad.

S druge strane, zar sport ne sadrži elemente umjetnosti? Naravno da sadrži! Inače ne bi bio toliko zanimljiv za gledanje. Najbolji sportisti ili umjetnici impresioniraju nas svojom harmonijom, elegancijom i lakoćom u izvođenju. Zvuči čudno? Samo pomisli na Miles Davisa, Roger Federera, Bobby Fischera ili Sylvie Guillem. Ili da pomenem Akiba Rubinsteina, Arthur Rubinsteina i Ida Rubinstein?

(Nastaviće se)