V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
BRZE ŠAHOVSKE PARTIJE, takmičenje sa skraćenom kontrolom vremena — 25–30 minuta po partiji.
…U novembru 1991. godine, u pariškom Teatru na Jelisejskim poljima, nedaleko od Trijumfalne kapije, održan je međunarodni turnir u brzim šahovskim partijama. Raskošna višespratna dvorana sa dvije hiljade mjesta bila je prepuna. Na otvaranju turnira čula se čarobna muzika osnivača francuske komične opere i genija šaha XVIII vijeka — Filidora. Na sceni, ukrašenoj bajkovito lijepom elektronskom dekoracijom, postavljeni su šahovski stolovi, za kojima je borbu započelo šesnaest istaknutih velemajstora. Među njima su bili Kasparov, Karpov, Timman, Jusupov, Šort, Anand, Barejev, Lotje…
Organizator grandioznog šahovskog „šoua“, firma Trophée Immopar, odredio je nagradni fond od 1,2 miliona franaka. Iznenađenje je pripremljeno i za gledaoce — u sjedišta su bili ugrađeni uređaji s tasterima koji su omogućavali publici da predlaže svoje poteze; što su se oni češće poklapali s potezima u partiji, to su bile veće šanse da posjetilac osvoji nagradu — šahovski kompjuter!
Takmičenje po olimpijskom sistemu trajalo je četiri dana: parovi su formirani žrijebom, a poraženi u meču od dvije partije ispadao je iz daljeg nadmetanja. U finalu su se sastali G. Kasparov i J. Timman. Sreća je pratila Holanđanina, koji je dobio prvu partiju, a drugu završio neriješeno… Godinu dana kasnije sličan turnir osvojio je Kasparov.
Takmičenja sa skraćenom kontrolom vremena imaju svoje posebnosti. Naravno, ovdje nema vremena za ozbiljna razmišljanja iz kojih nastaju duboki planovi i složene kombinacione zamisli, za profinjenu igru u završnici i zagonetne varijante analize. U prvi plan dolaze sportske osobine i krajnja koncentracija pažnje, vještine borbe u situacijama približavanja cajtnota i igre „na zastavicu“. Druge prednosti brzog šaha su atraktivnost, opšta pristupačnost i, naravno, skraćeno trajanje takmičenja.
Eksplozija interesovanja za brzi šah nastupila je poslije meča Kasparova sa Šortom u najvećem londonskom diskoklubu „Hipodrom“ (1987, 4:2 u korist svjetskog šampiona). Televizijska kompanija „Temza“ je u jednoj od svojih prestižnih emisija šest uzastopnih subota posvećivala po jedan sat prikazivanju partija meča, uz duhovite komentare velemajstora Rejmonda Kina. Iste godine na novi oblik nadmetanja pažnju je obratila Međunarodna šahovska federacija (FIDE) i na kongresu u Sevilji preporučila održavanje pojedinačnih kontinentalnih i svjetskih prvenstava u brzom šahu. Objavljena su i pravila igre koja su objedinjavala kodekse klasičnog šaha i petominutnih brzih partija. Godine 1988. FIDE je prvi put u Meksiku organizovala prvenstvo svijeta u brzom šahu, uz učešće 61 šahiste. Pobjednikom završnog takmičenja proglašen je A. Karpov, koji je podijelio prvo i drugo mjesto s velemajstorom V. Gavrikovim, ali je imao prednost po dodatnim kriterijumima.
Zahvaljujući energičnoj aktivnosti G. Kasparova i Profesionalne šahovske asocijacije, koja je sklopila ugovor s poznatom korporacijom „Intel“, proizvođačem mikroprocesora — „mozga“ personalnih računara širom svijeta, održana je serija turnira u brzom šahu u Moskvi, Njujorku, Londonu i Parizu. Autorima enciklopedije posrećilo se da budu svjedoci oba moskovska turnira „Kremaljske zvijezde“ i završne etape u Parizu (1995). Bio je to pravi praznik šaha. Palata kongresa i Teatar Pjera Kardena na Jelisejskim poljima bili su ispunjeni do posljednjeg mjesta. Veličanstveno uređenje i specijalni efekti pojačavali su utisak grandioznosti događaja. Predstavljanje velemajstora prije početka nadmetanja i burna reakcija publike, koja je aplauzima pozdravljala svoje idole, nadahnuli su šahiste svjetske klase da se bore s punim zalaganjem snage i energije. Nagradni fond svakog finala iznosio je 160 hiljada dolara!
U Moskvi su na tim turnirima sreća i uspjeh pratili Ananda (1994) i Ivančuka (1995). A na završnoj etapi „Gran-prija“ u Parizu svjetski šampion je dvaput pobijedio. Godine 1995, zahvaljujući pobjedi u Parizu, Kasparov je postao i ukupni pobjednik po zbiru tri turnira.
Anand – Kasparov
Pariz, 1995
1.e4 c5 2.Nf3 d6 3.d4 cxd4 4.Nxd4 Nf6 5.Nc3 Nc6 6.Bg5 e6 7.Qd2 Be7 8.0–0–0 0–0 9.f4 h6 10.h4 Nxd4 11.Qxd4 hxg5 12.hxg5 Ng4 13.Be2 e5 14.Qg1 exf4 15.Bxg4 Bxg4 16.Qh2 f5 17.Qh7+ Kf7
18.Rh6 Bxg5 19.Rhxd6 f3+ 20.Kb1 Qxd6 21.Rxd6 fxg2 22.Qh2 Bf3 23.Qg3 Rh8 24.Qxg5 Rh1+ 25.Nd1 g1Q 26.Rd7+ Kf8 27.Qxf5+ Kg8 28.Qxf3 Rf8 29.Qb3+ Kh7 0–1
Brzi šah postao je jedna od komponenti svojevrsnog šahovskog „troboja“, po kojem je FIDE od kraja devedesetih godina XX vijeka organizovala svjetska prvenstva po „nokaut“ sistemu: klasični šah s kontrolom od 2 sata do kraja partije, brzi šah — 25–30 minuta, i blic — 5 minuta. Ko nije uspio pobijediti protivnika u prvoj etapi, morao je pokazati svoje umijeće u drugoj, a u slučaju neriješenog ishoda konačnu odluku donosio je blic!
(Nastaviće se)