Piše kandidat istorijskih nauka Dmitrij Olejnikov
Rasprave o odnosu prema „buržoaskom“ sportu bile su veoma žustre, i to ne samo kada je riječ o šahu. „Ultraljevičarska raspoloženja“ bila su karakteristična za mnoge rukovodioce Crvenog sporta (posebno za predsjednika Crvenog sportinterne Nikolaja Podvojskog). Međutim, na samom državnom vrhu takvi stavovi nijesu dobili podršku.
Sekretar Politbiroa Centralnog komiteta Svesavezne komunističke partije (boljševika) Boris Bažanov prisjećao se svog razgovora sa Josifom Staljinom 1926. godine:
— Druže Staljine! Ja sam predstavnik Centralnog komiteta u Visokom savjetu za fizičku kulturu. Imamo spor sa Sportinternom. Mi smatramo da radničke sportske organizacije mogu da se takmiče sa buržoaskim, dok je Sportintern protiv toga. Sutra ćemo razmatrati to pitanje. Želio bih da znam vaše mišljenje.
— Zašto se ne bi takmičili? — odgovorio je Staljin. — Sa buržoazijom se takmičimo politički, i to ne bez uspjeha; takmičimo se ekonomski, takmičimo se svuda gdje je to moguće. Zašto se ne bismo takmičili i u sportu? To je potpuno jasno — samo budala to ne razumije.
Iste godine sličan stav iznio je i predsjednik Visokog savjeta za fizičku kulturu Nikolaj Semaško:
„Mi smo marksisti, a ne metafizičari. Sva pitanja rješavamo u skladu s konkretnim okolnostima. Naš stav je sljedeći: ako će susreti s buržoaskim ekipama biti korisni, onda treba da se sastajemo i takmičimo.“
Kao rezultat toga, kada su sovjetski šahisti 1926. godine u Berlinu, na kongresu Njemačkog radničkog šahovskog saveza, jednoglasno i bez rasprave primljeni u Šahinternu kao posebna sekcija, njihov poseban odnos prema „buržoaskom“ šahu i buržoaskim šahistima bio je uvažen i prihvaćen.
Stvaranje jedinstvenog radničkog šahovskog fronta tada se smatralo korakom ka stvaranju jedinstvenog radničkog sportskog fronta. I komunisti i socijaldemokrate govorili su šefu sovjetske delegacije Samuilu Levmanu, koji je izabran u Izvršni biro Šahinterne, da za političku borbu i sukobe imaju svoje partije, dok ih u Savezu povezuju zajednički šahovski interesi i potreba za stvaranjem „jedinstvenog radničkog šahovskog fronta“.
Sovjetska delegacija na kongresu i turnirima Šahinterne.
„64 – Šah i dame u radničkom klubu“, 1927. godina.
Levmanu se činilo da su u Njemačkom radničkom šahovskom savezu mirno zajedno djelovali radnici različitih političkih opredjeljenja: socijaldemokrate, komunisti, „nezavisni“ i nestranački članovi.
Međutim, već 1928. godine među njemačkim sekcijama Šahinterne došlo je do raskola po političkoj liniji — između sekcija u kojima su preovladavale socijaldemokrate i onih u kojima su preovladavali komunisti. Kada je ruska sekcija osudila politiku „antiproleterskog“ razbijanja jedinstvenih radničkih šahovskih organizacija, započeo je bojkot sovjetskih šahista.
Zbog toga su propali Kongres i radnički turnir Šahinterne u Moskvi, planirani za sredinu 1928. godine i vezani za veliku Spartakijadu. Zatim je u februaru 1929. godine, na Kongresu Šahinterne u Beču, ruskoj sekciji postavljen takav ultimatum da je dalji zajednički rad postao nemoguć.
To je bio dio političke kombinacije koja je dovela do ukidanja Šahinterne kao samostalne organizacije i njenog pripajanja Lucernskom sportinternu, koji je, kako se tada govorilo, „bjesomučno pljuvao na sportski pokret SSSR-a“.
Dana 24. avgusta 1929. godine, na Svesaveznoj šahovskoj konferenciji pri Centralnom savjetu sindikata SSSR-a, donesena je odluka o istupanju iz Šahinterne, koja je, prema ocjeni sovjetskih predstavnika, „skliznula u buržoasku močvaru“, te o osnivanju šahovske sekcije pri Crvenom sportinternu.
Činilo se da će podrška Crvenog sportinterne biti pouzdana. Krajem 1932. godine šah je uključen u takmičarski program svjetske Spartakijade, čije je održavanje bilo planirano u Moskvi tokom ljeta 1933. godine.
Na tim takmičenjima trebalo je da učestvuju „radnički šahovski majstori“ i „radnice-šahistkinje“ iz kapitalističkih zemalja.
U okviru Crvenog sportinterne održavani su dopisni mečevi između radnih kolektiva iz SSSR-a i Njemačke. Iza zvučnog naziva „Meč SSSR – Evropa“ zapravo se krio susret moskovske fabrike „Srp i čekić“ sa prijateljskim preduzećem iz Njemačke. Godina 1930.
Međutim, došla je 1933. godina i u Njemačkoj su na vlast došli nacisti. Između ostalog, raspustili su i zabranili radničke šahovske organizacije. Sva društva i savezi objedinjeni su u novi Svenjemački šahovski savez, kojim su rukovodili nacional-socijalisti. Za počasnog predsjednika Saveza, „u znak poštovanja prema njegovim velikim zaslugama za njemačku kulturu“, izabran je ministar propagande Jozef Gebels.
Slično „preuređenje“ sprovedeno je 1934. godine i u Austriji. Bez snažnog njemačkog jezgra, ne samo šahovski nego i cjelokupni radnički sportski pokret počeo je da slabi.
Godine 1936. otkazana je i Svjetska narodna olimpijada u Barseloni, organizovana na inicijativu Crvenog sportinterne kao alternativa nacističkoj Olimpijadi u Berlinu. Razlog je bio taj što je bukvalno uoči njenog otvaranja u Španiji izbio građanski rat.
Godine 1937. Crveni sportintern je raspušten. Na sastanku Kominterne koji je prethodio toj odluci, Georgi Dimitrov izgovorio je rečenicu koja je u mnogo čemu bila programska:
„Ogromna većina sportista nalazi se u buržoaskim nacionalnim savezima, a ne u socijaldemokratskim ili komunističkim organizacijama. Sportintern treba ukinuti. Ne Crveni sportintern, već SSSR treba da igra značajnu ulogu u svjetskom sportu.“
Od tada su članovi Kominterne morali da pristupaju svim sportskim organizacijama bez obzira na njihovu političku orijentaciju, da se zalažu za rješavanje konkretnih problema sportista (izgradnju sportskih objekata, finansiranje takmičenja i slično), stiču ugled u svojim organizacijama, ulaze u nacionalne olimpijske komitete i bore se za njihovu demokratizaciju iznutra.
(Nastaviće se)