V.Linder, I.Linder, Moskva, „Sovjetska Rusija“, 1988.g.
I naravno, ograđivanje meča „zlatnim bedemom“, kako su nazvali utvrđeni iznos od 10 hiljada dolara koji je morao da uplati izazivač ili oni koji su ga finansirali, u ono vrijeme je činilo gotovo nerealnim organizaciju takvog meča. To su vrlo brzo osjetili i Rubinštajn, i Aljehin, koji su pozvali Kapablanku na meč odmah nakon što je on osvojio titulu svjetskog prvaka.
Aljehin, otišavši 1921. godine iz Rusije, razvio je burnu aktivnost kako bi sakupio potrebnu sumu, naročito u zemljama Latinske Amerike. Istovremeno je uporno i istrajno radio na usavršavanju svoje igre i na proučavanju Kapablankinog stvaralaštva — organizaciju meča s njim postavio je kao glavni cilj svog života.
Na Londonskom turniru 1922. godine Kapablanka i Aljehin, koji su se prvi put sreli od Petrograda 1914, bili su glavni rivali u borbi za prvo mjesto. Nakon pet kola obojica su imala po 5 poena! U devetom kolu, kada je došao red na njihovu partiju, Kapablanka je imao pola poena više od Aljehina. Ne iskušavajući sudbinu, Kubanac je, igrajući crnima, brzo neutralisao Aljehinovu inicijativu i već u 17. potezu zabilježen je remi.
Međutim, turnir u Londonu u cjelini se odlikovao izuzetnom borbenošću.
U petnaest partija turnira Kapablanka je ostvario 11 pobjeda, a samo 4 je završio remijem. Aljehin takođe nije izgubio nijednu partiju, ali je imao tri remija više. „S ovim ostrvljaninom treba igrati na kontinentu!“ – šalili su se šahisti. Šta da se radi, ostajalo im je samo da se šale! Sada već niko nije sumnjao da Kapablanka s pravom nosi titulu svjetskog prvaka.
U jesen iste godine Kapablanka odlazi na turneju po gradovima Engleske, a zatim SAD. A 1923. godine ne učestvuje na takmičenjima i ne gostuje – mladа supruga je „otela prvaka šahovskom svijetu“. U međuvremenu, u Evropi su nastavile da ključaju šahovske strasti. Kandidati za meč sa svjetskim prvakom pokazivali su briljantnu igru na turnirima, kojih evropskim šahistima nije manjkalo. Aljehin pobjeđuje na dvokružnom turniru u Hastingstu 1922/23. godine i dijeli prvo mjesto sa Bogoljubovim i Marocijem na izvanredno jakom turniru u Karlsbadu (1923). Krajem 1922. godine u Beču trijumfuje Rubinštajn. Konačno, u Moravskoj Ostravi, ljeta 1923, prvi put nakon duže pauze u turnirima učestvuje Lasker, ostvaruje najviše pobjeda i završava na prvom mjestu!
Interes za međunarodna takmičenja rastao je i preko okeana. Kako je pisao poznati organizator šahovskog života SAD i impresario Norbert A. Lederer, uoči 1924. godine u Manhatanskom klubu okupila se inicijativna grupa koja je odlučila da organizuje superturnir u Njujorku i da za tu svrhu sprovede „nedjelju intenzivnog traženja mecena“ (ili „kukanja“, kako je to Lederer nazvao). Konačno, planirani fond od 6,5 hiljada dolara bio je prikupljen, i 8. marta brod Klivelend dovezao je na američki kontinent gotovo svu elitu evropskog šaha.
Na turniru su se ponovo sreli stari rivali Kapablanka i Em. Lasker i prvi pretendent Aljehin, a pored njih učestvovali su Maršal, Tartakover, Bogoljubov, Reti, Maroci, Jejts, Ed. Lasker i Janovski. Turnir se igrao dvokružno. Od velikana tog perioda nedostajali su samo Nimcovič, Rubinštajn i Špilman.
16.marta u japanskoj sali njujorškog Alamak hotela, okićenoj nacionalnim zastavama učesnika turnira, održano je svečano otvaranje takmičenja. Da bi se isključila mogućnost pripreme kod kuće, organizatori su odlučili da se pred svaki kolo žrijebanjem određuje redosljed partija.
Kapablanka je počeo turnir ne sasvim zdrav (sa visokom temperaturom). U prva četiri kola napravio je četiri remija, a u petom je izgubio od čehoslovačkog velemajstora Riharda Retija. Taj poraz doživljen je kao senzacija. Šahovska javnost već se bila navikla na pomisao da Kapablanka uopšte ne gubi (za 10 godina nakon Petrograda, to se desilo samo jednom!). U ovom slučaju poraz je izazvao još veću pažnju zato što je njegov „krivac” bio predstavnik novog pravca u šahu, takozvanih „hipermodernista” ili neoromantičara, među koje su spadali i Nimcovič, Tartakover i Bogoljubov. Oni su u šahu tražili nove, neistražene puteve. Reti je čak razvio teoriju „nefiksiranih“ pozicija, odnosno onih u kojima još nije moguće odrediti kakav će karakter igra poprimiti — otvoren ili zatvoren — te koje pružaju širok prostor za maštu i nove ideje.
Hipermodernisti su mnogo doprinijeli obogaćivanju teorije otvaranja. Oni su, između ostalog, dali veliki doprinos razvoju staroindijske odbrane i Retijevog otvaranja, koje počinje potezom 1. Kf3. Upravo njega je i primijenio sam autor u partiji protiv Kapablanke u petom kolu Njujorškog turnira. Iz otvaranja su crni izašli bez većih teškoća. Protivnici su razvijali oba svoja lovca na krilima (fijanketo!) i preraspoređivali figure u svom taboru, ne prelazeći granice do 14. poteza. Reti je prvi prešao u aktivna dejstva. Njegov plan otvaranja centra nosio je rizik i zahtijevao vrlo preciznu igru bijelog. U 17. potezu čehoslovački šahista pogriješio je u izboru polja za damu, ali je potez kasnije i Kapablanka odigrao netačno. Reti je dobio prednost koju je znao iskoristiti.
Partija je bila prekinuta; Kapablanka je pristao da preda pod uslovom da Reti zapiše ispravan nastavak. Pokazalo se da je potez tačan. Dva sata nakon što su ostali učesnici sjeli da doigraju prekinute partije, iznenada se pojavio svjetski prvak u svečanom odijelu i, smiješeći se, počeo šetati pred publikom… Time je želio pokazati da ga poraz uopšte nije uzdrmao.
U sledećih pet kola Kapablanka osvaja 4 poena! U partiji s Tartakoverom Kapablanka je suptilno odigrao topovsku završnicu i zabilježio pobjedu.
H.-R. Kapablanka — S. Tartakover
Njujork, 23. mart 1924.
35.Kg3 Rxc3+ 36.Kh4 Rf3 37.g6 Rxf4+ 38.Kg5 Re4 39.Kf6 Kg8 40.Rg7+ Kh8 41.Rxc7 Re8 42.Kxf5 Re4 43.Kf6 Rf4+ 44.Ke5 Rg4 45.g7+ Kg8 46.Rxa7 Rg1 47.Kxd5 Rc1 48.Kd6 Rc2 49.d5 Rc1 50.Rc7 Ra1 51.Kc6 Rxa4 52.d6 1–0
(Nastaviće se)