Piše: Vladimir Nejštadt
25. decembar 2025.
Tokom dugotrajnih pretraga fotografija Jurija Uljanova iz posleratnog perioda, poznati istraživač istorije šaha Juga Rusije, Rostovljanin Arkadij Buškov, poslao mi je digitalizaciju svoje brošure o legendarnom zemljaku – šahisti i šahovskom funkcioneru, učesniku Velikog otadžbinskog rata, nosiocu ordena Jevgeniju Saprohinu.
„Nije li Uljanov na slici učesnika i sudija polufinala Prvenstva Rusije, održanog kod nas u Rostovu na Donu 1956. godine? – pretpostavio je Arkadij. – Nije mi uspjelo mi je da sve imenom identifikujem, ali Jurij je sigurno igrao u tom polufinalu.“
U brošuri:
„S lijeva na desno, u prvom redu: 2. – KMS G. Bastrikov (Sverdlovsk), 4. – majstor L. Šamkovič (Rostov na Donu), 5. – A. Bogatin (Rostov na Donu), glavni sudija, 6. – KMS E. Saprohin (Rostov na Donu)
U drugom redu: 2. – KMS L. Rudenko (Rostov na Donu), 3. – majstor J. Kotkov (Perm), 4. – KMS V. Žilin (Rostov na Donu), 8. – majstor E. Stolar (Lenjingrad), 11. – KMS I. Hohlovkin (Rostov na Donu), 12. – KMS J. Knišenko (Rostov na Donu)“.
I tako, nakon pažljivog poređenja sa nekoliko dalekoistočnih fotografija u knjizi V. Konoplickog, uspjelo je zajednički utvrditi da je 3. s lijeva u drugom redu (na ovom snimku rostovskog polufinala) upravo Jurij Uljanov, a nikako njegov imenjak Jurij Kotkov!
…Edvard Winter je u svojim kolumnama naveo i fragment iz „Knjige o šahu“ Aleksandera (objavljene iste 1973. godine), gdje Aleksander nešto dopunjuje o nezamislivo dugom meču gradova-blizanaca: „format 6×6 (dakle, protivnici su se takmičili na šest tabli! – V.N.), u dva kruga. Nema vremenskih ograničenja, a pošto šaljemo sve poteze zajedno (vjerovatno u jednoj koverti ili paketu – V.N.), naše vojske se kreću tempom najsporijeg vojnika“.
Eh, samo da je Hju tada imenovao svoje saigrače koji su se sukobili sa Sočijcima! Velikom vjerovatnoćom, to su bili isti koji su donijeli čeltnemskoj ekipi (čisto kriptološkoj, kao što znamo) pobjedu u finalu Nacionalnog klupskog prvenstva 1958/1959…
Podijelio sam ovu svoje pretpostavku sa Timotijem Hardingom, istovremeno pitajući – da li se možda susreo (ili čak komunicirao) na turnirima sa nekim iz te Aleksanderove dream-team ekipe, i evo interesantnog maila koji je stigao iz Dablina:
„Bez sumnje, Čeltnem je imao jak tim 1950-ih i 1960-ih godina, ali ti igrači su bili generaciju stariji od mene. Vjerovatno su neki mogli raditi u GCHQ, vladinoj obavještajnoj agenciji osnovanoj nakon zatvaranja Bletchleya, ali ne mogu sa sigurnošću reći ko je od njih, osim Aleksandera, tamo radio. Ako su ljudi tamo radili, radije nisu govorili o tome.
Nikada nisam imao priliku da razgovaram sa Aleksanderom, iako sam se vjerovatno nekoliko puta susreo s njim u istim turnirskim prostorijama. U stvari, njegova druga partija sa Uljanovim vjerovatno nikada nije završena ili je uopšte poništena, jer je umro od raka u februaru 1974. U tom članku u Sunday Timesu već je pisao da se ne osjeća dovoljno dobro da komentariše partije s drugim ljudima.
Njegove partije na Svjetskoj dopisnoj olimpijadi tada je dovršio Ken Messere, kojeg sam dobro poznavao. Posjetio sam Kena u Parizu uskoro nakon što je počeo s tim, i pričao mi je koliko su pozicije bile teške i koliko je bilo teško shvatiti šta je Aleksander planirao u svojim nezavršenim poštanskim partijama.
Oko 1965. imao sam priliku da igram u meču okruga Vusteršir protiv Glosteršira – u velikoj trpezariji, vjerovatno na teritoriji te organizacije – GCHQ. Sve što se sjećam jeste da je meč počeo s odlaganjem jer nekoliko ljudi nije željelo da počne igru dok ne završe trke Grand National (najpoznatije trke na britanskim hipodromima, a trke u Čeltnemu su uvijek imale poseban status. Sam hipodrom se nalazi nedaleko od ljetovališta, u selu Prestberi – V.N.).
Ne sjećam se ko je tada bio moj protivnik i kakav je bio rezultat; bio sam samo školarac.
Moguće je da su od tih šest igrača, koji su osvojili finale Nacionalnog klupskog prvenstva 1958–1959, skoro svi učestvovali u meču protiv Sočija, ali nikada nisam čuo za Makleoda ili Koka (u vezi sa GCHQ).
Neki od tih igrača vjerovatno su igrali samo jednu poštansku partiju godišnje – u međugrafskom takmičenju Ward-Higgs, koje organizuje Britanska šahovska federacija. Vjerovatno je Glosteršir ponekad pobjeđivao u tom takmičenju, ali moram to provjeriti.
Zaista sam igrao s Džefrijem Anselom partiju za tablom oko 1973. godine, ali se nismo lično poznavali. Sjećam se da sam morao da ga pobijedim da bih se kvalifikovao za Prvenstvo Velike Britanije, ali nemam zapis te partije. Partija je završena remijem, posle čega sam ispao u plej-ofu od Pitera Klarka. U to vrijeme bilo je veoma teško proći kvalifikaciju za prvenstvo.
Rolf Garsajd vjerovatno je bio aktivniji igrač u dopisnom šahu i poznati član Čeltnem kluba u kasnijim godinama, ali nemam njegovu biografiju ni fotografije. Igrao sam s njim remi u dopisnom turniru 1985. godine, čiji rezultati se i dalje čuvaju u mojoj bazi podataka. Bez sumnje, propustio sam nekoliko šansi da pobijedim u našoj partiji (ali ni Garsajd nije iskoristio protivnikove propuste – V.N.).“
Rolf Garsajd – Tim Harding
Francuska odbrana C11
BPCF Grand Open3 sf-C corr, 1985
1.e4 e6 2.d4 d5 3.Nc3 Nf6 4.e5 Nfd7 5.Nce2 c5 6.c3 Nc6 7.f4 f6 8.Nf3 Qb6 9.g3 cxd4 10.cxd4 Bb4+ 11.Nc3 0–0 12.exf6 Nxf6 13.a3 Bxc3+ 14.bxc3 Ne4 15.Qc2? (15.Qd3 – skoro jednako) 15…e5! 16.dxe5 Bg4 17.Bg2 Qc5 18.Bb2? Već –2,3. Upornije 18.Rf1. 18…Bf5? Mašina predlaže 18…Rac8 19.0-0-0 Bxf3 20.Bxf3 Qe3+ 21.Kb1 Qxf3 22.Rhf1 Qe3, –2,4. 19.Qe2 Nxc3 (bolje je bilo vratiti na g4) 20.Rc1 d4 21.Qd2 Rad8? (sada bolje i mnogo za bijele, +1,7!) 22.Nxd4? (22.Bxc3!) 22…Nxd4 (jednako!) 23.Qxc3 Qb5 24.Bf1? (24.Qc4+) 24…Qb6 25.Bc4+ Kh8 26.Rf1 Bg4 27.Rf2? (–2,9) 27…Nf3+? Srećan slučaj za bijelog. Nakon 27…Qc6, potpuno beznadežno. 28.Rxf3 Bxf3 (da, na nuli) 29.Kf1 Bg4 30.e6 Bh3+ 31.Ke2 Bg4+ 32.Kf1 Bh3+ 33.Ke2. Remi.
(Nastaviće se)