I.Linder, Moskva 1960
PARTIJE TOLSTOJA
Kraljev gambit
L. Tolstoj – E. Mood
Jasna Poljana, 17. oktobar 1906.
1.e4 e5 2.f4 exf4 3.Nf3 g5 4.Bc4 g4 5.Ne5 Qh4+
Početak te partije — jedna od grana kraljevog gambita — u šahovskoj teoriji dobio je naziv Salvijev gambit. Mood je pisao o toj partiji:
— Tolstoj, koji nije proučavao otvaranja, iznenadio me započevši partiju Salvijevim gambitom. Taj gambit je preuzeo od svog prijatelja koji je nedavno igrao s njim.
6.Kf1 d5
Ovdje se za najbolju odbranu smatra 6… Nc6!, jer poslije 7. Nxf7 Bc5 8.Qe1 g3! 9.Nxh8 Bf2 10.Qd1 Nf6 11. d4 d5 12. exd5 Cg4 13. Se2 Kxd4 crni dobija jak napad. Ali ni potez u tekstu nije loš
7.Bxd5 f3 8.gxf3 Qh3+ 9.Ke1
9.Kg1 bi dozvolilo protivniku da stekne prednost putem 9…gf 10.Nf3 Bc5+ 11.d4 Bg4
9…g3 10.d4
Sada je bilo neophodno 10.Qe2 da bo posle poteza u tekstu imao mogućnost poteza Qg2 i stekne odlučujuću prednost. Ali Mood je potcijenio snagu tog udara.
10… g2 11.Rg1 Qh4+
Ako 11…Qxh2 tada 12.Be3
12.Ke2 Nh6 13.Rxg2 c6 14.Bxh6!
Tolstoj energično koristi stečenu prednost.
14…cxd5 15.Bxf8 Kxf8
16.Qe1!
Lev Nikolajevič obično nije volio mijenjati figure radi brze remi partije. Izuzetak su činile samo one pozicije u kojima je imao materijalnu prednost i razmjena figura obećavala brzu pobjedu. O jednom takvom slučaju ispričao je A. Goldenvejzer: „Dobio sam bijele figure. Igrao sam Mucio gambit i izgubio tempo u napadu. Lav Nikolajevič me prisilio na razmjenu dama. Kao rezultat, za figuru su mi ostala dva pješaka. Uz veliki trud uspio sam izvesti prilično zanimljiv remi.“
Sličnu situaciju vidimo i u ovoj partiji: Tolstoj predlaže razmjenu dama, nakon koje bi mu dva pješaka više omogućila brzu pobjedu.
16…Qe7 17.Nc3 f6 18.Nxd5 Qd6 19.Qg3!
Bijeli je stvorio jaku napadačku poziciju. Sada prijeti otkrivenim šahom da osvoji damu (20. Ng6+). Crni, pokušavajući da neutrališe ovu prijetnju, ipak gubi topa.
19…fxe5 20.Qg7+ Ke8 21.Qxh8+ i bijeli je uskoro dobio.
Španska partija
E.Mood-L.Tolstoj
Jasna Poljana,1909
1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 a6 4.Ba4 b5 5.Bb3 Nf6 6.Ng5 d5 7.exd5 Nxd5
Greška koja omogućava bijelom da sa dobitkom izvede žrtvu konja. Trebalo je igrati 7… Nd4.
8.Nxf7! Kxf7 9.Qf3+ Ke6 10.Nc3 Ncb4 11.a3 Bb7 12.axb4 Ra7 13.Qg4+ Kd6 14.Ne4+ Kc6 15.Qe6+
Crni gubi figuru. Pored toga, njegov kralj nikako ne može da nađe pouzdano utočište. U partiji je dalje uslijedilo:
15…Bd6 16.Bxd5+ Kb6 17.Bxb7 Rxb7 18.d3 Ka7 19.Be3+ Kb8 20.Rxa6 Re8 21.Qa2 c6 22.Ra8+ Kc7 23.Qa5+ Kd7 24.Rxd8+ i bijeli je dobio.
L. N. Tolstoj igra šah sa V. G. Čertkovim, Otradnoje, Moskovska gubernija, 1910. godine.
Kraljev gambit
M.Suhotin – L.Tolstoj
Jasna Poljana,1908
1.e4 e5 2.f4 exf4 3.Nf3 g5 4.Bc4 g4 5.0-0 gxf3 6.Qf3 Qf6 7.d3 Bc5+
Pozicija bi bila znatno otpornija da je lovac bio na h6. Drugi plan odbrane crnog, koji preporučuje savremena teorija, vezan je za potez 7… d5, nakon kojeg je moglo uslijediti: 8. exd5 Bh6 9. Nc3 Nbd7
10. Qe4+ Qe7 11. Bf4 Qe4 12. Ne4 Bf4 13. Rf4 Nh6 i šanse strana bile bi otprilike izjednačene.
8.Kg1 Nc6
Ovuj poziciju između M. S. Suhotina i L. N. Tolstoja zabilježila je fotografska kamera. Sačuvana fotografija (GMT) omogućila je rekonstrukciju prethodnih poteza. Ishod ovog susreta, međutim, nije poznat. Sjećanja savremenika svjedoče da je u brojnim partijama između ovih partnera prednost, u pravilu, bila na strani L. N. Tolstoja.
Na isti način rekonstruisano je i drugo otvaranje partije između istih protivnika.
Kraljev gambit
M.Suhotin – L.Tolstoj
Jasna Poljana,1908
1.e4 e5 2.f4 exf4 3.Nf3 g5 4.h4 g4 5.Ne5 h5 6.Bc4 Nh6
Drugi mogući nastavak u toj poziciji -potez topom na h7
7.d4 d6 8.Nd3 Qe7
Takvu poziciju lako je prepoznati na jednoj od fotografija koje se čuvaju u Državnom muzeju L. N. Tolstoja, na kojoj je pisac snimljen tokom partije protiv M. S. Sukhotina. Pozicija u partiji u potpunosti odgovara zahtjevima savremene šahovske teorije i pokazuje da su L. N. Tolstoj i njegov partner dobro poznavali razvoj jednog od najsloženijih nastavaka Kraljevog gambita — Kizerickog gambita.
Pozicija L. Tolstoja, 1897. godina
Crni na potezu
Ova završna pozicija nacrtana je rukom L. N. Tolstoja u njegovoj „Zapisnoj svesci“. Izgleda da je pozicija preuzeta iz završetka partije između Lava Nikolajeviča i njegovog sina Sergeja, koji je tada boravio u Jasnoj Poljani i često igrao sa ocem. Po svjedočenju savremenika, L. Tolstoj je povremeno volio analizirati završne pozicije. Sve ukazuje na to da je igrao crnim figurama, pred kojima su se u ovoj partiji pojavili teški problemi u odbrani.
(Kraj)