V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
SISTEMI takmičenja
Postoji nekoliko sistema šahovskih takmičenja, u zavisnosti od broja učesnika, trajanja i ciljeva. Najčešći su sljedeći:
Kružni (liga) sistem – smatra se najpravednijom za određivanje najjačeg šahiste. Svi učesnici igraju međusobno jedan protiv drugog. Po ovom sistemu se održavaju turniri kandidata, ekipna prvenstva svijeta, međunarodni „superturniri“, u kojima u posljednjih nekoliko godina učestvuje obično 10–14 šahista.
Švajcarski sistem – jedan od najpopularnijih krajem 20. vijeka. Omogućava da se u kratkom vremenu održi takmičenje sa velikim brojem učesnika, kako u pojedinačnim, tako i u ekipnim prvenstvima. U 9–10 kola mogu se odigrati turniri sa do 200 šahista. Za određivanje protivnika u prvom kolu koristi se žrijeb, dok se u narednim kolima sastaju šahisti (ili timovi) koji imaju isti broj poena.
Olimpijski sistem – sistem eliminacije poraženog. Po ovom sistemu se, na primjer, održavaju mečevi kandidata, turniri u brzopoteznom šahu, posebno takmičenja poput „Immopag Trophy“ u Parizu.
Ševeninški (Scheveningen) sistem – svaki učesnik jedne ekipe igra protiv svih šahista druge ekipe, a rezultati se sabiraju (prvi put primijenjeno u holandskom gradu Ševeningenu 1923. godine). Ovaj sistem je pogodan za tradicionalne timske ili pokazne mečeve. Po njemu su se, na primjer, igrala popularna takmičenja „Dame – gospodo“.
Nokaut sistem – tako, zahvaljujući predsjedniku FIDE Kirsanu Iljumžinovu, naziva se sistem održavanja FIDE šampionata svijeta (od 1997). U principu, to je isti „olimpijski sistem“, sa eliminacijom nakon poraza u kratkom meču od dvije partije u klasičnom šahu (u slučaju remija – dvije partije u brzopoteznom šahu; ako je opet remi, pobjednika odlučuje blic).
SICILIJANSKA odbrana
1.e4 c5
Prvi istraživači ovog otvaranja bili su L. Lusena i Dž. Greko, koji su otvaranje nazvali „sicilijanska partija“ – il giuoco siciliano. Borba u ovom otvaranju je izuzetno beskompromisna. Nije slučajno što su među pristalicama ovog otvaranja velemajstori M. Talj, R. Fišer, M. Najdorf i G. Kasparov.
Danas se može čak reći da je ovo „sicilijanska kontra-igra“, jer crni imaju mnogo oštrih varijanti, poput „Čeljabinske varijante“ koju je razvio uralski velemajstor Jevgenij Svešnikov (1.e4 c5 2.Sf3 Sc6 3.d4 cd 4.S:d4 Sf6 5.Sc3 e5 6.Sdb5 d5 7.Lg5 a6 8.Sa3 b5!) ili Kasparovljev gambit (1.e4 c5 2.Sf3 e6 3.d4 cd 4.S:d4 Sc6 5.Sb5 d6 6.c4 Sf6 7.S1c3 a6 8.Sa3 d5!).
Zanimljive napadačke mogućnosti otvaraju se i za šahiste bijelim figurama. Na primjer, Matulovićev gambit (1. e4 c5 2. d4 cxd4 3. c3! ) ili Keresova napadačka varijanta (1. e4 c5 2. Sf3 e6 3. d4 cxd4 4. Sxd4 Sf6 5. Sc3 d6 6. g4!).
Još uvijek jedno od centralnih mjesta u teoriji otvaranja zauzimaju klasični sistemi razvoja, poput zmajeve varijante, čija ideja pripada njemačkom majstoru Lui Paulsenu – 1. e4 c5 2. Sf3 g6! (savremena interpretacija ovog sistema: 1. e4 c5 2. Sf3 d6 3. d4 cxd4 4. Sxd4 Sf6 5. Sc3 g6) – ili Ševeninškoj varijanti, prvi put viđenoj na turniru 1923. godine u Ševeningenu (1. e4 c5 2. Sf3 e6 3. d4 cxd4 4. Sxd4 Sf6 5. Sc3 d6 6. Le2 a6 7. O-O Le7 8. f4 O-O).
Poznat je slučaj kada su sve partije na jednom međunarodnom turniru igrane ovim otvaranjem. To se dogodilo u oktobru 1994. na turniru u Buenos Airesu, održanom u čast 60. rođendana velemajstora L. Polugajevskog, velikog znalca i istraživača sicilijanske odbrane. Na turniru su igrali po dvije partije: Karpov, Anand, Salov, Ivančuk, Kamski, Širov, J. Polgar, Ljubojević. Pobjedio je velemajstor Salov (9 iz 14), na drugom mjestu Anand (8,5).
SKANDINAVSKA odbrana
1.e4 d5
Naziv je dobila zahvaljujući istraživanjima švedskih šahista početkom 20. vijeka. Autor prve monografije bio je Ž. Mizes 1918. godine.
Od prvih poteza crni teži aktivnoj igri figurama u centru. Glavni nastavak: 2. exd5 Dxd5. Bijeli nastoji iskoristiti rani izlazak dame, postižući prednost u razvoju: 3. Sc3 Da5 4. d4 Sf6 5. Sf3 Lg4 6. h3 Lxf3 7. Df3 c6 8. Ld2.
Drugi sistem je gambitna varijanta 2. exd5 Sf6, što vodi ka oštroj borbi sa uzajamnim šansama, na primjer: 3. d4 Sxd5 4. c4 Sb6 5. Sf3 Lg4, ili 3. c4 c6 4. dxc Sxc6 5. d3 e5 6. Sc3 Lf5.
SLAVENSKA ODBRANA
1.d4 d5 2.c4 c5
Prvi put je analizirana 1840-ih u 19. vijeku od strane peterburškog majstora K. Janiša. Kasnije su značajan doprinos teoriji ovog otvaranja dali S. Alapin, M. Čigorin i Z. Tarraš, koji je izdao specijalno djelo „Odbrana Daminog gambita. Kritička istraživanja“.
Glavni nastavci u ovom otvaranju su:
Sistem izmjene – 3. cxd5 cxd4 4. Sc3 Sf6 5. Sf3 Sc6 6. Lf4 Lf5 7. e3 e6 8. Lb5;
Češki sistem – 3. Sc3 Sf6 4. e3 (alternativno 4. g3 ili 4. Dc2);
Glavna varijanta – 3. Sc3 Sf6 4. Sc3 dxc4;
Botvinikov sistem – 3. Sf3 Sf6 4. Sc3 e6 5. Lg5 dxc4;
Slavenski gambit – 3. Sc3 e6 4.e4 de4. Sxe4 Lb4+ 6. Ld2 Dxd4 7. Lxb4 Dxe4+ 8. Le2.
Poznata je i Meranska varijanta: 3. Sc3 Sf6 4. Sc3 e6 5. e3 Sbd7 6. Ld3 dxc4 7. Lxc4 b5.
(Nastaviće se)