30.08.2026.
Preko 100.000 šahovskih garnitura proizvelo je subotičko preduzeće SUBOZAN 1981. godine. Pokrivali su gotovo celo jugoslovensko tržište, ali im nije polazilo za rukom da naše drvene figurice plasiraju i u inostranstvo.
U Evropi, Aziji i Americi vladali su oni proizvođači koji su ih još davno oblikovali i dali standard figurama kojima se do danas igra. Iako je čuvena garnitura “Dubrovnik” napravljena u Subotici i još i danas spada u pet najboljih svih vremena, bilo je vrlo teško nametnuti svoj brand name stranim kupcima, pored jednog “Stauntona” koji još od 19. veka diktira dizajn i stil izrade.
Velemajstor Božidar Ivanović na subotičkom korzou 1981. godine
I set za Olimpijadu u Dubrovniku iz 1950. godine bio je jedna varijacija “Stauntona”, doterana i bez krsta na vrhu figure kralja. Odsustvo religijskih obeležja može se pravdati vremenom u kome smo tada živeli, ili je to bila samo slučajnost koja nije smetala igračima. Neki od njih je smatraju savršenom.
Ime nekrunisanog kralja šaha, Hauarda Stauntona, pominje se u Subotici i polovinom osamdesetih. Po njemu je dobio ime set figura koji je patentiran još polovinom 19. veka u Engleskoj, čiji dizajn je i danas zvanična garnitura takmičenja koja organizuje Svetska šahovska federacija FIDE. U subotičkom preduzeću su planirali da dobiju njihovu licencu i tako, pored običnih setova koji su bili pristupačni svima, šahistima ponude i reprezentativnu garnituru.
Do tada, plan je bio sledeći: kreirati “Subotičke šahovske figure” izuzetnog kvaliteta i ponuditi ih stranom tržištu po povoljnoj ceni. Taj poslovni poduhvat ne bi doneo nikakvu zaradu, već bi poslužio da se probije do ljubitelja šaha u svetu i da ime SUBOZAN postane prepoznatljivo.
Šah-klub u Drapšinovoj ulici
Pošto je 1984. godine državno prvenstvo u šahu održano u Subotici, sedamnaestoro istaknutih poznavalaca ove igre učestvovalo je u oblikovanju „Subotičkih šahovskih figura“. Za svaku sitnicu konsultovani su najbolji šahisti, figure su izrađene od najfinijeg materijala. U prvoj seriji izrađeno je pet stotina garnitura.
Nakon nje je izrađeno još 500 setova i poslato u svet da tamo Subozanu stvore ugled onakav kakav ima kod kuće. Za tako nešto je bilo potrebno vreme, koje ova firma, kao i naša zemlja, nisu imale. To tada nisu mogli da znaju.
Subotičke šahovske figure
Zapitaće se neko zašto je dizajn toliko važan. Laik može da kaže kako „boj ne bije svijetlo oružje“, međutim, u ratu na 64 polja se i uživa. Osim estetske privlačnosti, izuzetno je važno da se svaka figura ističe i u najsloženijim pozicijama, da se neka od njih ne nađe skrivena ili zasenjena. Bitno je da se figure lako kreću po tabli, da su stabilne, da imaju i lakoću i čvrstinu, težište… Osim proporcija, vrhunski šahisti će gledati čak i broj rezova…
Protiv svetskih prvaka
Pored domaćih prvenstava i međunarodnih takmičenja i mečeva koji su održani kod nas, neki Subotičani su mogli da se pohvale partijama protiv najvećih majstora, pa čak i prvaka sveta.
To mogu zahvaliti jednom lepom običaju kojim vrhunski igrači promovišu šah, igrajući simultanke – partije protiv više igrača, a to su u ovom slučaju amateri i ljubitelji ove drevne igre.
Za vreme šahovskog prvenstva Jugoslavije u Subotici 1984. godine, velemajstori Bojan Kurajica i Krunoslav Hulak igrali su simultanku sa subotičkim srednjoškolcima
Prvi put, 1935. godine, četvorostruki prvak sveta Aleksandar Aljehin igrao je simultanku protiv Subotičana u „Lojdu“ (kafana na mestu današnje zgrade „Dafina“).
Sledeća prvakinja planete došla je novembra 1983. godine. Maja Čiburdanidze igrala je protiv naših omladinaca i na kraju se fotografisala sa njima.
Lansky