V.A.Ivonin: Šah. Sport -Legende, laži i istina
Moskva, 2008.
Psihološka borba i praznovjerje
Još pri rezultatu 3:1, nakon šeste partije, postalo je primjetno da Korčnoj počinje da se nervira. Očigledno je shvatao da mu samo za šahovskom tablom sreća neće biti naklonjena. Zato je, kao i na prethodnim mečevima, počeo aktivno da koristi elemente vanšahovske borbe i psihološkog uticaja na protivnika. Tokom sedme partije počeo je da psuje, u osmoj je prešao na direktne uvredljive izjave na račun Karpova, a u jedanaestoj je pravio grimase i siktao.
To nije moglo da ne izazove ogorčenje, ali je naša delegacija odlučila da za sada ne podnosi protest, već je u neformalnom razgovoru sa predsjednikom FIDE zatražila da sudije obrate pažnju na potrebu reagovanja na nepravilne postupke Korčnoja. Tek nakon što je u dvanaestoj partiji Korčnoj ponovo glasno počeo da vrijeđa Karpova, podnijet je protest. Apelacioni žiri ga je prihvatio i izdao zvanično upozorenje Korčnoju.
Nerazjašnjeno je ostalo ponašanje Korčnoja u jedanaestoj partiji, tokom koje je iznenada počeo da napušta scenu i odlazi u „boks“ čak i dok je razmišljao o svom potezu. I to u trenutku dok je njegov sat radio! Na to se obratila pažnja i, kao i uvijek, pojavilo se nekoliko verzija. Prva: neko na neki način negativno utiče na scenu i, da bi to djelovalo samo na Karpova, izazivač u tom trenutku odlazi. Druga verzija: izazivač se plašio da neko negativno utiče upravo na njega dok je na sceni. I treća: Korčnoj je u toj partiji isprobavao neki minijaturni aparat za dobijanje šifrovanih savjeta tokom igre, koji je bilo praktičnije koristiti van scene. Uostalom, sve su to samo pretpostavke i nema direktnih dokaza. Jedino što u vezi s tim treba pomenuti jeste meč u Beogradu, gdje je Spaski, kada je na sličan način napuštao scenu, Korčnoj odlučno protestovao i bio ogorčen.
Korčnoj je koristio i to što je lokalna štampa znatno više pisala o njemu nego o svjetskom prvaku, stalno podgrijavajući pitanje odlaska njegove porodice iz SSSR-a. Sumnjive ličnosti iz Korčnojeve pratnje nisu se ustručavale da organizuju konferencije za novinare, mitinge po tom pitanju (uključujući i neposredno ispred vrata kroz koja je Karpov ulazio u igraonicu), dijelile su letke i organizovale prodaju Korčnojeve knjige „Antišah“, koju smo s pravom nazvali „zlobnim antisovjetskim pamfletom gubitnika“.
Usput, tom knjigom je Korčnoj još godinu dana prije meča u Meranu pokušao da ucjenjuje rukovodstvo Sovjetskog Saveza i lično Karpova, šaljući pisma sljedeće sadržine: „Ova knjiga će nanijeti ideološku štetu državi i Karpovu. U slučaju da moja porodica bude puštena, knjiga nikada neće ugledati svjetlost dana.“ Pismu tadašnjem generalnom sekretaru CK partije Černjenku priložio je čak i nekoliko stranica te knjige radi zastrašivanja.
Korčnoj, njegov pres-ataše i ljudi iz pratnje izazivača počeli su da dolaze na partije sa značkama „Solidarnost“ zakačenim na grudima. U Merano su doputovale i dobro poznate ličnosti ljubiteljima šaha iz naše sredine — Aljburt, Štajn, Ivanov, Sosonko, Šamkovič i drugi. Jedna od takozvanih organizacija za „zaštitu ljudskih prava“ objavila je prijeteće saopštenje, iz kojeg je proizlazilo da će se svetiti Rusima ako se meč ne prekine i ako porodica Korčnoja ne bude mogla da napusti SSSR. Postalo je očigledno da se takvo stanje više ne može tolerisati i da su potrebne kontramjere. Shvatili smo i da smo djelimično i sami krivi za određene propuste. Praktično nijedan član naše delegacije nije davao intervjue, nije organizovao brifinge ni konferencije za štampu, dok je protivnička ekipa te oblike uticaja na javno mnjenje koristila vrlo aktivno.
Čim su članovi sovjetske delegacije okrenuli lice ka medijima, situacija se odmah promijenila. Novine su počele da pišu o Karpovu, njegovom životu, o dolasku sovjetskih turista na meč, o mojoj posjeti Meranu. Gotovo svi listovi objavili su fotografije trenutka potpisivanja protokola o sportskoj razmjeni između Italije i Sovjetskog Saveza. Posebno mjesto u štampi zauzela je informacija o velikom prijemu koji je povodom mog dolaska organizovao gradonačelnik Merana F. Alberon, na kojem su prisustvovali predsjednik FIDE, sudije, članovi žirija, rukovodioci organizacionog komiteta i mnoge druge zvanične ličnosti. Objavljene su i fotografije uručenja našeg sportskog znaka gradonačelniku Merana. Široko je bila pokrivena i posjeta Vitalija Sevastjanova meču.
Sa suprugom i ćerkama, koje su me podstakle da napišem ovu knjigu
Smatram da je u timu izazivača sve ovo pomno praćeno, jer su nakon objava o prijemu koji je organizovao gradonačelnik bukvalno poludjeli i u jednim novinama veoma uvredljivo se izrazili o njemu. Međutim, već narednog dana gradske vlasti su ekipi Korčnoja „održale lekciju“, pa su bili prinuđeni da se izvinjavaju.
U atmosferi neprekidnog haosa, sovjetska delegacija je morala da razmisli i o dodatnim mjerama bezbjednosti u hotelu, na vili i tokom putovanja. Okidač za to, pored ranije javno izrečenih prijetnji, bila je i saobraćajna nezgoda automobila. Na sreću, Tolja u tom trenutku nije bio u njemu. Italijanski mehaničar koji je popravljao automobil tvrdio je da je nesreća nastala usljed namjernog odvrtanja jedne matice. U svojoj procjeni bio je kategoričan: čak ni teoretski, tokom vožnje ta matica ne može sama da se odvrne.
Nakon dvanaeste partije, 4. novembra, Sevastjanov i ja smo otputovali u Milano, a odatle smo sledećeg dana odletjeli za Moskvu. Već kasno uveče, dok sam se približavao kući, čuo sam na radiju da je Karpov prekinuo trinaestu partiju u izgubljenoj poziciji. Sljedećeg dana je objavljeno da je predao partiju i da je rezultat postao 4:2.
Nikada sebe nisam smatrao praznovjernim čovjekom. Ni Karpov nije bio takav. Ali život ponekad stvara situacije u kojima čovjek postaje gotovo praznovjeran. Takva situacija je trinaesta partija, igrana u sva tri meča Karpova sa Korčnojem. U sve tri trinaeste partije Karpov je bio u lošijem položaju. 1974. godine jedva je, nakon trodnevnog nastavka, izvukao remi. 1978. je odložio partiju u praktično izgubljenoj poziciji — spasila ga je samo greška Korčnoja u nastavku i originalno rješenje Karpovljevog tima. U Meranu je ponovo bio u izgubljenoj poziciji i ponovo je predao partiju.
Karpov će kasnije reći da ga je, pored neprijatnih uspomena na prethodne trinaeste partije, u Meranu iz takta izbacila i neopravdana primjedba glavnog sudije da se ne vrti u stolici.
(Nastaviće se)