Isak i Vladimir Linder
Moskva 2006
GLAVA 4
TRAJNA VRIJEDNOST
Možda ni o jednom šahovskom prvaku svijeta nije napisano toliko knjiga i drugih publikacija koliko ih je izašlo u poslednjoj četvrtini XX vijeka o 11. šampionu svijeta, Robertu Džejmsu Fišeru. I to je sasvim razumljivo: on je još za života postao legenda! Njegovo ime bilo je široko poznato u svijetu, čak i ljudima koji nisu igrali šah! Što se tiče miliona šahovskih zaljubljenika, njihov interes je dodatno rastao fenomenalnim rezultatima američkog velemajstora početkom 60-ih, zatim na prelazu 70-ih i 80-ih godina i narušavanjem višedecenijske dominacije sovjetskih velemajstora na šahovskoj olimpijskoj sceni! Nemalu ulogu u njegovoj popularnosti odigralo je i ekscentrično ponašanje Fišera, koji je izazvao stoljetne tradicije sportskog nadmetanja i morala.
Međutim, šahovske zaljubljenike i profesionalce prije svega su zanimale partije šahovskog genija, knjige o njegovom životu i stvaralaštvu.
Nakon što je Fišer osvojio prestižni šampionski naslov i započeo svoje „zatvoreničko“ razdoblje, počele su masovno da izlaze knjige o istorijskom meču Spaski – Fišer i zbirke njegovih partija. Što se tiče samog meča, samo u SSSR-u nije izašla nijedna knjiga o njemu, iako su u šahovskoj periodici sve partije objavljene sa kvalitetnim komentarima. U drugim zemljama – prije svega u SAD-u, Engleskoj, Njemačkoj, Holandiji, Jugoslaviji itd. – o ovom takmičenju izašle su desetine knjiga sa zanimljivim napomenama i razmišljanjima o meču u Rejkjaviku – od M. Evea i J. Timana, L. Evansa i K. Smita, R. Birna i I. Neja, L. Pahmana, S. Gligorića i drugih.
O prvom meču za kandidata – protiv M. Tajmanova – u živopisnoj formi ispričao je pogođeni protivnik: „Bio sam žrtva Fišera.“ Knjiga osvaja iskrenošću priče o njegovim doživljajima, a ne željom da se opravda pred istorijom…
Knjiga velemajstora Marka Tajmanova izašla je 1993. godine.
Među mnogim zbirkama partija Fišera, koje su se pojavile u posljednjoj četvrtini XX vijeka u različitim zemljama, najpotpunijom i najtemeljitijom po naučnom izdanju i analitičkom sadržaju smatra se knjiga K. Bijla „Zbirka partija Roberta Dž. Fišera“, objavljena u Hagu u dva izdanja (1976. i 1987. godine). U nju je ušlo 770 partija odigranih na zvaničnim takmičenjima sa klasičnim vremenskim kontrolama i 64 partije iz simultanki i blic turnira. U drugom izdanju dodato je još 53 partije.
Neke partije su objavljene sa analizama B. Spaskog, J. Timana, G. Sosonka, H. Kramera i S. Postma. Na početku knjige su navedeni osnovni datumi života i sportske karijere, zatim spisak svih takmičenja, indeks protivnika, svih mjesta i godina susreta Fišera sa njima.
Iz toga saznajemo, na primjer, da je sa M. Eveom odigrao u martu 1957. u Njujorku dvije partije (+0, -1, =1) i na Svjetskoj olimpijadi u Lajpcigu (1960) jednu briljantno odigranu partiju u odbrani Karo-Kan od 36. poteza; sa M. Botvinnikom – samo jednom, u Varni (1962, 0,5); sa V. Smislovom 1959–70 – 9 partija (+3, -1, =5); sa M. Taljem 1958–62 – 11 partija (+2, -4, =5); sa T. Petrosjanom 1958–71 – 27 partija (+8, -4, =15); sa B. Spaskim 1960–72 – 26 partija (+7, -6, =13).
Veliku vrijednost takođe predstavlja i prostorna analiza otvaranja, koja omogućava lako pronalaženje i proučavanje određenog početka u partijama Fišera.
Svaka izgubljena partija od strane Fišera u svoje vrijeme bila je doživljena kao senzacija. To je podstaklo američkog šahistu Edmara Mednisa da izda knjigu partija koje je Fišer izgubio, a koje su bile poučne za njegove savremenike. Knjiga je objavljena 1974. godine u Njujorku, a sedam godina kasnije, prevedena na ruski, u Moskvi.
Kao što se moglo očekivati, šahovsko tržište knjiga popunile su najrazličitije knjige o životu i djelu Fišera. U tom nizu posebno se izdvaja knjiga engleskog šahiste i novinara Frenka Bredija, koja je objavljena u Njujorku i Londonu u tri izdanja. Solidno djelo, koje svjedoči o odličnom poznavanju svih najvažnijih činjenica i događaja iz života i sportske karijere Fišera, i o njihovom objektivnom prikazu. Prije prvog izdanja (1965) autor je dao rukopis Fišeru na pregled kako bi izbjegao greške i pogrešna tumačenja. Pored toga, bio je u Rejkjaviku za vrijeme „meča dva giganta“.
Knjigu zatvara 90 najboljih partija sa komentarima i 30 tabela najvažnijih turnira sa Fišerovim učešćem. U njoj se nalaze i 30 jedinstvenih fotografija Bobija i dva obrasca njegovih zapisa partija iz perioda 1956–58.
Rijetke fotografije i originalni materijali sadržane su i u knjizi Aleksandra Pasternaka, objavljenoj u Minhenu pod istim nazivom – „Bobi Fišer“. Nju dopunjuju sjećanja Volfganga Uncikera „Susreti sa Bobijem Fišerom“ i dodatak u kojem je bez komentara prikazano 245 partija.
(Nastaviće se)