Isak i Vladimir Linder
Moskva 2006
GLAVA 1
ŽIVOT I SUDBINA (nastavak)
Politika
Strast prema šahu, koja je obuzela Bobija još u ranoj mladosti, pokazala se sveprožimajućom. Poput čudovišta, zavladala je čitavim njegovim bićem. A ako se tome doda teško djetinjstvo i odricanja povezana sa „nomadskim“ načinom života porodice i odsustvom oca (što je, po sopstvenom priznanju, posebno bolno osjećao), oskudnost stečenog opšteg obrazovanja i, najzad, negativan uticaj američke političke klime pedesetih i šezdesetih godina, postaju jasni izvori nastanka manije progona kod zatvorenog u sebe, a istovremeno neprimjereno ambicioznog mladića… Bobiju se stalno pričinjavalo da njegovom šahovskom geniju ne dozvoljavaju da se u potpunosti razmahne „intrige“ i „zavjere“ koje se pletu oko njega. Po logici politike „hladnog rata“ tu je obavezno bila „sovjetska zavjera“, a po nalogu žute štampe – „svjetska cionistička“. Genijalnost u šahu, nažalost, nije garantovala adekvatno sagledavanje stvarnosti. U ovom slučaju bilo je upravo suprotno – Fišer je gubio tlo pod nogama i ponašao se ekscentrično i provokativno u mnogim pitanjima koja su se ticala svjetskog šahovskog i političkog života.
Kao što je poznato, u šahu ponekad nastaje položaj „pata“, kada pri svakom potezu strana koja ima prednost nema povoljan ishod. Nešto slično dešava se i u čovjekovom životu. Tada se kaže da se našao u „pat-poziciji“. Tako je svjetska šahovska javnost ocijenila položaj u kojem se Fišer našao poslije njegovog hapšenja 13. jula 2004. godine na japanskom aerodromu „Narita“ (pod izgovorom isteka pasoša) i sprovođenja u zatvor za strance u gradu Usiku, nedaleko od Tokija.
Fotografija koja je obišla štampu čitavog svijeta – Fišer u lisicama na aerodromu „Narita“.
Ubrzo je postalo jasno da je sve to učinjeno na inicijativu Stejt departmenta SAD, koji je nastojao da izdejstvuje Fišerovu ekstradiciju u Ameriku i sudski postupak zbog kršenja zabrane kontakata sa Jugoslavijom 1992. godine. Naravno, taj događaj „od prije cijelog vijeka“ – „meč-revanš“ Fišer–Spaski na ostrvu Sveti Stefan i u Beogradu – u ovom slučaju bio je prije izgovor. U stvarnosti, jedanaesti svjetski prvak sam je navukao nevolju na sebe, javno iskazavši solidarnost sa teroristima poslije američke tragedije vezane za događaje 11. septembra 2001. godine. Tako neodgovorni istupi na račun sopstvene zemlje bili su praćeni neobuzdanim antisemitskim izjavama. Svjetska javnost je njegova intervjua filipinskom radiju doživjela kao ispoljavanje dugogodišnje patologije genijalnog šahiste i prestala je da na njih reaguje. Ali, po svemu sudeći, oni su prelili čašu strpljenja američke administracije.
Shvatajući da ga u Americi očekuju suđenje i višegodišnja zatvorska kazna, Fišer je počeo da se dovitljivo brani. Čas je izjavljivao da se odriče američkog državljanstva, čas najavljivao namjeru da stupi u brak sa Mijoko Watai – predsjednicom Japanske šahovske federacije (vidi: Fišer i žene) – i da se naturalizuje u Japanu; zatim je zahtijevao deportaciju u druge zemlje – na Filipine, u Njemačku, Crnu Goru, i najzad na Island, koji se zvanično obratio Japanu sa izjavom o mogućnosti da bivšem svjetskom prvaku dodijeli državljanstvo. U ovom, kao i u drugim pozivima upućenim posrnulom šahovskom geniju, značajnu ulogu imala je Fišerova popularnost, naročito poslije njegove glasne pobjede nad Spaskim 1972. godine u Rejkjaviku.
U samom Japanu formiran je Komitet za spasavanje Bobija Fišera. Njemu su podršku pružile međunarodne organizacije za ljudska prava. Pisma predsjedniku SAD Bušu uputili su deseti svjetski prvak Boris Spaski i Šahovska federacija Islanda. Organizatori godišnjih turnira u Fišerovo šahu u Majncu (Njemačka) pokrenuli su međunarodnu akciju pod sloganom „Slobodu Fišeru!“ i zatražili od ministra Ota Šilija da se diplomatskim putem obrati administraciji SAD sa molbom da „oprosti“ Fišeru, imajući u vidu njegov ogroman doprinos šahu. Pri tome su gotovo u svim izjavama osuđivani Fišerovi politički ispadi. U istom tonu bio je napisan i opširan članak trinaestog svjetskog prvaka Garija Kasparova u američkom „Wall Street Journalu“ od 19. jula 2004. godine.
Tako su se ničim opravdanom Fišerovom samovoljnom odricanju od šahovskog prestola 1975. godine i njegovim nevoljama u odnosima sa američkim vlastima 1992. godine pridružili i skandalozna epizoda sa carinskim zadržavanjem i zatvorskim pritvorom u Japanu ljeta 2004. godine. A uzrok svemu bile su, s jedne strane, hipertrofirane šahovske ambicije, a s druge – nadmene, razumom nekontrolisane, ogorčene političke izjave.
Pred nama je jedna od tragedija šahovskog svijeta, koji visoko poštuje svoje šampione i duboko pati kada se kod njegovih genijalnih predstavnika pojave ovakve ili onakve anomalije.
(Nastaviće se)