V.Linder, I.Linder, Moskva, „Sovjetska Rusija“, 1988.g.
Više od tri mjeseca trajao je ovaj meč, koji je otkrio potpuno superiornost Kаpablanke. Uz osam pobjeda izgubio je samo jednu partiju. Istina, remija je bilo prilično mnogo — 14. Ipak, pobjeda je bila ubjedljiva, i ostvarena je nad šahistom koji se još nedavno smatrao kandidatom za svjetsku titulu.
Razumljivo je da je ta pobjeda oduševila njegove navijače. Počeli su da insistiraju na tome da Kapablanka izazove Laskera na meč. Ali, trezveno procijenivši svoje mogućnosti, Kubanac je odbio da slijedi njihov savjet.
Meč sa Maršalom u ogromnoj mjeri je doprinio popularnosti Kапablanke na američkom kontinentu, gdje su ga počeli nazivati „kubanski Morfi“. Ne manji značaj imalo je ovo nadmetanje i za sazrijevanje njegovog talenta, za kritičko promišljanje sopstvenog iskustva, za razumijevanje opštih problema šaha. Postaje urednik nedjeljnog časopisa Chess Weekly, koji je izlazio u Njujorku, i u njemu se oglašava o aktuelnim pitanjima šahovske umjetnosti i šahovskog života zemlje.
Pobjeda Kаpablanke nad Maršalom ostavila je utisak i u Evropi. Mađarski majstor Isidor Gunsberg, koji je svojevremeno igrao meč za svjetsko prvenstvo protiv Štajnica, u članku objavljenom u engleskom listu Nottinghamshire Guardian pisao je: „Ako uzmemo u obzir da je Kapablanka tek prekoračio prag dvadesete godine i da se prije meča s Maršalom nikada nije susreo sa prvoklasnim majstorom, njegova pobjeda svjedoči o genijalnim sposobnostima.“
Međutim, takvo mišljenje tada nisu dijelili svi šahovski autoriteti. Mnogi su s rezervom prihvatili vijesti s druge strane okeana. Već su bili navikli da Amerikanci u svakom velikom šahovskom talentu Novog svijeta imaju sklonost da vide „novog Pola Morfija“. Tako je bilo i nakon veličanstvene pobjede Pilzberija u Hastingsu, i nakon Maršalove pobjede u Kembridž-Springsu.
I u oba ta slučaja život nije potvrdio tako ružičaste nade. Pored toga, u samoj Evropi pojavila se čitava plejada šahista ekstra-klase, od kojih su mnogi počeli pretendovati da se popnu na šahovski Olimp. Među njima su Akiba Rubinštajn, Karl Šlehter, David Janovski, Geza Maroci, Oldrih Duras, Zigbert Tarrasch, Aron Nimcovič, Milan Vidmar, Osip Bernštejn, Rudolf Špilman i drugi. Bili su to i šahisti klasičnog pozicionog usmjerenja (Rubinštajn, Tarrasch, Maroci), ali i izraziti romantičari, čije su partije odlikovale originalne kombinacione ideje (Janovski, Špilman i dr.). Posebno impresivne uspjehe u tadašnjim turnirima ostvarili su Rubinštajn, Maroci, Duras, Janovski i Šlehter.
U tom periodu stalno se postavljalo pitanje o njihovim mečevima sa Laskerom. Međutim, finansijske uslove koje je šampion postavljao ovi šahisti nisu mogli da ispune, pa mnogi zanimljivi mečevi nisu održani. Zbog toga je vijest o pojavi nove šahovske zvijezde na američkom kontinentu izazvala kod evropskih šahista dvosmislena osjećanja. S jedne strane, shvatali su da će to povećati interes za šah u cijelom svijetu. S druge strane, strahovali su da će bogata Amerika preuzeti inicijativu u organizaciji meča. Jer, u borbi za svjetsko prvenstvo tada još nije bilo utvrđenih pravila — šampion je sam birao protivnike po sopstvenoj želji.
Tako su šahisti očekivali nova izvještavanja s one strane okeana. A kada je Кapablanka zbog bolesti odbio da učestvuje na međunarodnom turniru u Hamburgu 1910. godine, časopis British Chess Magazine nije propustio da zajedljivo primijeti da se kubanski majstor odrekao putovanja u Evropu zato što bi njegovi rezultati bili krajnje neizvjesni…
Zanimljiva je bila reakcija ruske šahovske javnosti na meč Kapablanke sa Maršalom. Moglo bi se pomisliti da Rusija najmanje ima interesa za nove konkurente u borbi za svjetsku titulu, jer je nju na međunarodnoj sceni predstavljao tako sjajan šahista kao što je bio majstor iz Lodža — A. Rubinštajn. Pobjede na međunarodnim turnirima 1907. godine u Ostendeu i Karlsbadu svrstale su ga među pretendente na šahovsku krunu. Godine 1909. on je ponovo potvrdio svoju reputaciju, podijelivši 1–2. mjesto sa svjetskim prvakom na međunarodnom turniru u čast Čigorina u Petrogradu. Istovremeno se održavao i Svesavezni turnir amatera, na kojem je pobijedio mladi moskovski šahista Aleksandar Aljehin, koji je ubrzo postao nova nada Rusije.
Ruski majstori iskreno su pozdravili pojavu izvanrednog šahovskog talenta preko okeana. U istom broju moskovskog časopisa Šahmatnoje obozrenije, u kojem su se razmatrali rezultati ta dva turnira, pojavilo se i opširno izvještavanje o meču Kapablanka – Maršal. U njemu je bilo objavljeno mnogo partija iz tog meča. Isticalo se da je tokom Petrogradskog turnira Lasker rekao da je moguće „da će uskoro morati igrati meč s Kapablankom“. „Meč s Maršallom“, dodaje časopis, „zaista daje ozbiljne nagovještaje za to“.
O utisku koji je meč ostavio u Rusiji kasnije je pisao i Aljehin: „Kao i svi moji savremenici, prvi put sam čuo o Kapablanci 1909. godine, kada je ostvario zapanjujuću i uvjerljivu pobjedu nad Maršalom“.
U svom sledećem broju Šahmatnoje obozrenije objavljuje još jedan „projekat“ — meč Kapablanke s Rubinštajnom, „o kojem se govori u Americi“. „Ako se američka turneja gospodina Rubinštajna ostvari, onda je njegov susret s Kapablankom neizbježan.“ Nažalost, meč Kapablanka – Rubinštajn nikada nije održan. Nakon meča s Maršalom, Kapablanka se vratio na Kubu, gdje nije bio već pet godina, i bio je svečano dočekan kao nacionalni heroj.
Na rodnom ostrvu zadržao se kratko: predstoje mu nova turneja po Sjedinjenim Državama i turnir u Njujorku, koji je smatrao pripremom za svoje prvo pojavljivanje u Evropi.
(Nastaviće se)