F. Braga, K. Ljardo, K. Minser
BOBI FIŠER. LEGENDA.
Život i partije najvećeg šahovskog genija
Moskva 2012
KONFLIKT
Crna Gora je federativna republika na jugu Srbije i Crne Gore (nekadašnje Jugoslavije), čije obale miluje Jadransko more. Graniči sa Albanijom, Bosnom i Hercegovinom i Srbijom, površine je 13 812 km² i broji 676 600 stanovnika. Glavni grad je Podgorica.
Početkom devedesetih, na pragu događaja koji su potresli region, atmosfera je bila maksimalno ratna, ispunjena lošim predosjećanjima. Sveti Stefan, ostrvo na kojem je maršal Tito volio da boravi, izabrano je za centar rasprava dvije grupe sasvim različitog tipa. Dok se jedna grupa sukobljavala u lijepoj i otvorenoj sportskoj borbi, druga je igrala skriveno, na tajanstvenoj i mračnoj političkoj tabli. Već po ko zna koji put, sport i politika spojili su se u neku vrstu saveza‑simbioze, u kojem se obje strane međusobno hrane – radi demonstracije snage i sticanja popularnosti.
— Dolazak Bobija Fišera u Jugoslaviju jeste podsmjeh sankcijama i blokadi. Na aerodromu u Budimpešti smo ga bukvalno skrivali, jer smo se plašili da, ako primijete Bobijev pasoš, neće dozvoliti da ode u našu zemlju — hvalio se, ne krijući osmijeh, bankar Jezdimir Vasiljević pred iznenađenim novinarima. Bankarova opklada počela je da donosi plod.
Fišer je bacio rukavicu establišmentu tako što je pristao da igra u Crnoj Gori, čime je prekršio sve sankcije koje je UN nametnuo Jugoslaviji. Pored toga, tokom press-konferencije iznio je propagandne izjave, ne libeći se prijetnji i osuđujući sve protivnike. Fišer se umiješao u konflikt koji je imao dvije hiljade godina istorije beskrajnih prepirki i nesuglasica.
Još prije meča Fišera i Spaskog, EU, SAD i UN uveli su sankcije Srbiji i organizovali humanitarne misije. Ali ni pregovori ni mirovne snage poslati u martu nisu spriječili rat.
Sveti‑Stefan (Crna Gora)
1.septembar 1992, 10 časova
Nekoliko sati prije početka prezentacije meča između bivšeg svjetskog šampiona u šahu, Bobija Fišera, i pretendenata Borisa Spaskog, državni sekretarijat SAD poslao je faks — u to vrijeme još nisu poznavali blagodeti e‑maila — sa upozorenjem za građane SAD o posljedicama kršenja režima blokade koji je UN nametnuo Jugoslaviji.
U tom kontekstu, Fišeru, koji je igrao za vječnost, preostalo je da izvede svoj potez…
Ako se ratni krikovi možda nisu prenijeli do ostrva Sveti‑Stefan — pravog turističkog centra na jugu Crne Gore, na Jadranskom moru, udaljenog 9 kilometara od stjenovitog budvanskog primorja, nasuprot popularnog izletišta Miločer, i 30 km udaljenog od aerodroma Tivat — prvi znaci blokade bili su vidljivi i ovdje na tim visinama.
Rat je doveo do nestašica goriva u gradovima kao što su Beograd i Budva, dok su na ostrvu trgovci i privrednici prvi osjetili manjak određenih proizvoda i lijekova. Prvi put za 30 godina nije izašao broj lista „Večernje novosti“ iz Beograda — mjesta gdje je trebalo da bude nastavljen drugi dio meča. Istorijska prestonica Jugoslavije postala je meta nekontrolisanih napada.
Poput onog koji je opčinjen prostranstvom konferencijske dvorane hotela Maestral, u trenucima neposredno prije prezentacije meča, Boris Spaski zračio je osjećajem opšte ljubavi. Imao je lice srećnog čovjeka — neko ko, u biti, nije imao ambicije, ali je već bio spreman da uživa u raskoši koju su mu obećavale nagrade za ovaj meč.
Samo nekoliko sati kasnije, pred grupom novinara, izrazio je ovako:
— Teško je povjerovati da sam ovdje da igram šah sa svojim prijateljem, Bobijem Fišerom.
Dok je Spaski ćutao i trudio se da ostane iznad te napete i nervozne atmosfere, bez sumnje su mu se mnoge uspomene rojile po glavi. Počevši od dana kada je upoznao šah u rodnom Lenjingradu pa do krunisanja za desetog svjetskog šampiona 1969. godine; možda mu je kroz pamćenje prošla istorijska partija sa prvenstva SSSR-a, koju je ovjekovječio film Iz Rusije s ljubavlju (film iz špijunske sage o Džejmsu Bondu, gdje dva lika iz mašte Iana Fleminga, Kronštajn i Makadam, odigravaju partiju za titulu svjetskog prvaka u šahu), ili mu se prisjetio meč protiv Korčnoja u Beogradu (1978), kada se osjećao kao da je pod hipnozom elektromagnetnog zračenja iz uređaja sakrivenog pored šahovskog stola — što mu je smetalo da se skoncentriše — zbog čega je završavao partiju stojeći pored demonstracione table.
Ali ne treba se sjećati tog iskustva koje otvara rane; sada Spaski sjedi kao posmatrač na sceni. Za razliku od Fišera, koji ima napeto lice i ravnodušan pogled, i milionera Vasiljevića, rumenih obraza i sa isforsiranim osmijehom za foto-reportere, Boris je spustio glavu, ne upušta se u polemike i ne daje oštre izjave. Čuva tajne poznate uskom krugu najbližih prijatelja. Ne priznaje javno da mu je najteži protivnik bio sunarodnik Anatolij Karpov, neće reći da po njegovom mišljenju Tolja bio favorit u neodigranom meču protiv Fišera 1975. godine.
(Nastaviće se)