Autor: Jurij Šaburov
UVOD U ŽIVOT
Čime je uslovljeno pojavljivanje genija među nama? Božijom voljom (kažu, zar ne, da je talenat — od Boga)? Čudesnim spletom prirodnih pojava i nepredvidivim ponašanjem gena roditelja i njihovih predaka?.. Tajna, zagonetka.
Može li se prepoznati, vidjeti znake visoko nadarenog čovjeka u ranoj fazi njegovog života? Na to pitanje, čini se, lakše je dati odgovor.
Kada se u Moskvi 19. oktobra, odnosno 31. oktobra po novom kalendaru 1892. godine, na dan rođenja svetog pravednog Jovana Kronštatskog, u porodici Aljehin rodilo još jedno dijete, ništa, naravno, nije nagovještavalo njegovu veliku šahovsku budućnost. Bio je to tih, miran dječak, od one djece koju najbliži često nazivaju zlatnom djecom. Nije čudno što se u porodičnom krugu gotovo odmah ustalilo nježno obraćanje novorođenčetu — Tišajši, a još češće — Tiša. Tako će ga i dalje, kroz sve dječje i đačke godine, najčešće zvati ukućani i drugovi iz gimnazije, tim prije što će on, fanatično zaneseno šahom, često sate provoditi nad figurama, u osami, daleko od svojih vršnjaka.
A ime Aleksandar dobio je 10, odnosno po novom stilu 22. novembra 1892. godine u moskovskoj crkvi Aleksandra Nevskog pri Aleksandrovskom prihvatilištu Komiteta „Hrišćanska pomoć“, koja se nalazila u Borisoglebskom sokaku. Na obredu krštenja kao kumovi prisustvovali su potomak plemića iz Voronježske gubernije, penzionisani štapski kapetan Ivan Jefimovič Aljehin, djed novorođenčeta, i supruga potomak počasnog građanina Moskve, Ana Sergejevna Prohorova, koja je bila tetka bebi i koja će mu kasnije pokloniti mnogo duševne topline. Tajnu krštenja izvršio je sveštenik Sergij Felicin zajedno s psalomščikom Ivanom Pomerancevim; zatim su ovaj događaj i datum rođenja, kako je i red, upisani u matičnu knjigu.
Izbor imena za novorođenče — Aleksandar — najvjerovatnije je bio određen imenom njegovog oca. Pored toga, upravo uoči toga dana — 9. novembra — proslavljala se uspomena na svetog mučenika Aleksandra Solunskog. Značajno je i to što se samo krštenje odvijalo u crkvi Svetog Aleksandra Nevskog; a ona se nalazila pri Aleksandrovskom prihvatilištu, sagrađenom u znak sjećanja na 25-godišnjicu vladavine cara Aleksandra Drugog, gdje je bila smještena i Aleksandrovska zajednica sestara milosrdnica Ruskog društva Crvenog krsta.
Trospratna zgrada Aleksandrovskog prihvatilišta, podignuta 1880. godine sredstvima Komiteta „Hrišćanska pomoć“, i prizemna dogradnja u kojoj se nalazila dvorska crkva Aleksandra Nevskog, osveštana 11. septembra 1882. godine, sačuvane su i danas. Poslije Oktobarske revolucije 1917. godine, prihvatilište je ukinuto, a u oslobođenoj zgradi su se smjenjivale razne ustanove, dok je prostorije crkve, zatvorene početkom 1920-ih, koristio arhiv kao skladište.
Naravno, tokom proteklih 70 godina obje zgrade su izgubile nekadašnji uređen izgled, naročito ona u kojoj se nalazila crkva. Ipak, Petar Palamarčuk, autor čuvenog četvorotomnog albuma-indeksa svih moskovskih crkava „Četrdeset četrdesetica“, ističe da je ta „građevina zanimljiva, neobičnog oblika…“. Za nas je, pak, značajna i zbog toga što je upravo u toj maloj moskovskoj crkvi kao da započelo odbrojavanje života čovjeka koji će postati poznat čitavom svijetu pod imenom Aleksandar Aljehin.
Njegovi roditelji, Aleksandar Ivanovič Aljehin i Anisija Ivanovna, rođena Prohorova, bili su pravoslavne vjere i u trenutku rođenja trećeg djeteta bili su u braku šest godina. Vjenčali su se 1. (13.) jula 1884. godine u Preobraženjskoj crkvi sela Spasko-Tuškina, koja se nalazila na Voskresenskom putu (danas Volokolamski šosej) blizu Moskve, a svadba je proslavljena u prostranoj kući trgovačko-industrijske porodice Prohorov, nedaleko od te lijepe crkve, u Pokrovskom-Glebovu.
Prema svjedočenju potomaka porodice Prohorov, koji danas žive u Moskvi i s kojima je autor razgovarao, vjenčanju je prethodio tada uobičajen postupak — prosidba nakon prethodnog prikupljanja informacija o mladoženji. Majka Anisije Ivanovne, Ana Aleksandrovna (rođena Aleksejeva), supruga osnivača „Prohorovskog trgovačkog društva Trehgorske manufakture“ Ivana Jakovljeviča Prohorova, koja je pripadala trgovačkom staležu, nastojala je da svoje troje djece uda i oženi isključivo za pripadnike plemstva. Aleksandar Ivanovič Aljehin je u potpunosti ispunjavao njene zahtjeve — bio je potomak plemića, diplomirao je na Istorijsko-filološkom fakultetu Moskovskog univerziteta i posjedovao je znatno imanje u Voronješkoj guberniji. Tada je imao 27 godina, a nevjesta, koja je dobila dobro kućno obrazovanje uz angažovanje privatnih učitelja, imala je 23 godine.
Nije nezanimljivo u vezi s tim primijetiti da su preci mladenaca u četvrtom-petom koljenu pripadali istom staležu — seljacima. Aljehini su sredinom XVIII vijeka živjeli i radili u Starooskolskom okrugu Kurske gubernije, dok je čukundjed Anisije Ivanovne — Ivan Prohorovič Prohorov — pripadao manastirskim seljacima Trojice-Sergijevske lavre, gdje je obavljao dužnost stalnog službenika. Može se pretpostaviti da su i Aljehini i Prohorovi bili obdareni velikom marljivošću i izuzetnim sposobnostima za preduzetništvo. Inače, naravno, Aljehini ne bi postali veliki zemljoposjednici, a Prohorovi — fabrikanati.
(Nastaviće se)