Bill Wall’s Chess Encyclopedia, 1999 g.
(2.nastavak)
A
Ajeeb
Ime šahovskog automata koji je izgradio Čarls Hoper, stolar iz Bristola, 1865. godine. Nekoliko šahovskih i dama majstora upravljalo je ovim automatom u obliku figure u prirodnoj veličini, predstavljenog kao Indijac. Jedan od protivnika, nakon što je izgubio partiju, pucao je na Ajeeba, ranivši operatera.
Jedan od najpoznatijih operatera bio je Konstant Ferdinand Buril, koji je igrao preko 900 šahovskih partija i izgubio samo tri, dok u dami nije izgubio nijednu.
H. N. Pilsberi bio je skriveni operater Ajeeba od 1898. do 1904. Dok je bio izložen u Njujorku, u muzeju Eden, igrao je damu za deset centi, a šah za dvadeset pet. Među njegovim protivnicima bili su Teodor Ruzvelt, Hudini, admiral Dui, O. Henri i Sara Bernar.
Ajeeb je bio visok 3 metra i prvi put je izložen u Kraljevskom politehničkom institutu u Londonu 1868. godine. Bio je smešten u Kristalnoj palati do 1876, zatim u Kraljevskom akvarijumu u Vestminsteru do 1877., a potom prebačen u Berlin, gdje ga je u tri mjeseca vidjelo preko 100.000 posjetilaca. Stigao je u Njujork 1885. i uništen je u požaru na Koni Ajlendu 1929. godine.
Američki šampion u dami, Čarls Barker, takođe je bio jedan od njegovih operatera i nikada nije izgubio partiju.
Akhmilovskaja-Donaldson, Elena (1957- )
Velemajstor za žene (1977) iz Rusije, izazivačica na Svjetskom prvenstvu za žene 1986. godine. Godine 1988. pobjegla je sa Amerikancem Džonom Donaldsonom, kapitenom američke reprezentacije, dok je igrala na Šahovskoj olimpijadi u Grčkoj.
Skoro godinu dana kasnije vratila se u Sovjetski Savez po svoju sedmogodišnju kćerku. Trebalo im je tri nedjelje da dobiju izlazne vize.
Njena majka, Lidija Ahmilovskaja, više puta se kvalifikovala za Šampionat žena SSSR-a i bila je vrhunski dopisni šahista.
Akhsharumova-Gulko, Ana (1958- )
Pobijedila na Sovjetskom prvenstvu za žene 1976. godine. Njen suprug, Boris Gulko, podijelio je prvo mjesto na Sovjetskom prvenstvu za muškarce 1977.
Trebalo je da osvoji titulu prvaka SSSR-a za žene 1983. godine u Talinu kada je pobijedila svoju glavnu protivnicu, Nonu Ioseliani, nakon što joj je isteklo vrijeme. Ta pobjeda bi joj donijela 12 poena, dok bi Ioseliani imala 11 poena.
Međutim, narednog dana Ioseliani je podnijela žalbu, tvrdeći da je došlo do kvara na satu. Ana je odbila da ponovo igra. Odlukom Saveznog odbora sudija u Moskvi, njen rezultat je poništen, što ju je spustilo na treće mjesto.
Ponovo je osvojila sovjetsku titulu 1984. godine, a zatim pobijedila na Šampionatu SAD-a za žene 1987. godine sa perfektnim rezultatom 9-0.
Akins, Klod (1926-1993)
Američki glumac (poznat po ulozi Šerifa Loba) i strastveni ljubitelj šaha. Naučio je Dina Martina da igra šah i uvijek pobjeđivao Džona Vejna.
Akopian, Vladimir (1971-)
Svjetski šampion do 16 godina (1986) i svjetski juniorski šampion (1991). Jedan od 15 najboljih igrača na svijetu sa Elo rejtingom 2655.
Akopyan, Harutyan
Pobjednik 11 američkih školskih šampiona u šahu.
al-Adli (800?-860?)
Smatra se ocem analize otvaranja. Zaslužan je za upotrebu deskriptivne šahovske notacije i rejting sistema (koji je dijelio igrače u 5 klasa). Bio je najjači igrač svog vremena, sve dok ga nije porazio ar-Razi.
Alburt, Lev (1945-)
Ruski velemajstor koji je prebjegao iz SSSR-a 1979. godine. Trostruki šampion SAD-a i dvostruki pobjednik U.S. Open-a. Doktorirao je fiziku i prirodnu filozofiju. Postao je prvi velemajstor ikada izabran u upravni odbor Šahovske federacije SAD-a (USCF).
Aljehin, Aleksandar (1892-1946)
Prvi šampion Sovjetskog Saveza (1920) i jedini svjetski šampion u šahu koji je umro držeći titulu.
Studirao je pravo na Sorboni, ali nikada nije stekao doktorsku titulu, iako je tvrdio suprotno. Bio je poznat po sklonosti ka alkoholu i često nazivan „Ale-and-Wine“ (Ale i vino).
Bio je član Crvenog krsta tokom Prvog svjetskog rata (1915-1916), a 1918. radio je kao kriminalistički istražitelj u Moskvi.
Godine 1919. uhapšen je u Odesi pod optužbom za špijunažu i zatvoren u ćeliju za osuđene na smrt. Godinu dana kasnije bio je u Moskvi, želeći da postane filmski glumac, ali je radio i kao prevodilac za Komunističku partiju.
Godine 1921. oženio je stranu komunistkinju i zauvek napustio Rusiju. Njegova doktorska teza na Sorboni bavila se kineskim zatvorskim sistemom.
Na Šahovskoj olimpijadi 1930. ostvario je 100% učinak, pobijedivši u 9 partija na prvoj tabli za Francusku.
Tokom Drugog svjetskog rata, sarađivao je s nacističkim režimom, igrajući na 7 turnira u Njemačkoj i pišući pro-nacističke članke.
Preminuo je u Portugaliji, navodno se ugušivši komadom mesa.
Prije Prvog svjetskog rata, prezime mu se pisalo Aljehin (Aljechin).
(Nastaviće se)