V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
„PALAMED“ („Le Palamède“) – prvi šahovski časopis na svijetu, izdavan u Parizu od 1836. do 1847. godine. Na naslovnoj strani ovog u Evropi popularnog mjesečnog šahovskog izdanja uskoro su počele da se navode riječi Servantesa: „Život je sličan šahovskoj partiji“.
Ovakvo romantično shvatanje šaha odražavalo se i u samom nazivu časopisa. Palamed se pominje u Homerovoj „Odiseji“ kao učesnik Trojanskog rata i izumitelj igre s kockama. A pošto su u srednjem vijeku i u doba renesanse šahisti još bili daleko od naučnih predstava o pravoj kolijevci šaha, često su, slijedeći pogrešnu verziju, miješali starogrčku igru peteju sa savremenim šahom.
Istina, u 18. i početkom 19. vijeka šahisti su već bili upoznati s legendarnim verzijama o indijskom porijeklu šaha i nisu sumnjali u njegove prave korijene.
Naslovna strana prvog broja prvog šahovskog časopisa na svijetu „Palamed“.
Pariz, 1836.
Međutim, u Francuskoj je i dalje bila popularna legenda o Palamedu. Kao „izumitelja šaha“ opjevao ga je poznati pjesnik s početka 19. vijeka Delil. To je i bio razlog da se prvencu šahovskog novinarstva da tako zvučno ime.
Urednici „Palameda“ bili su 1836–1839. Laburdone, u to vrijeme jedan od najjačih šahista Evrope, a poslije njegove smrti (1840) francuski majstor Sent-Aman, koji je izdavao časopis od 1842. do 1847. godine.
Pored šahovskih partija i zadataka, u časopisu su objavljivani teoretski članci, istorijski dokumenti, književna djela i dopisi iz prestonica raznih država. O šahovskom životu Rusije čitaoci su, između ostalog, mogli saznati povodom pokušaja organizovanja dopisnog meča između šahovskih klubova Pariza i Sankt Peterburga 1838. godine.
Tada je u časopisu objavljen i članak o prvom ruskom šahovskom majstoru Aleksandru Petrovu, kao i tri njegova zadatka. U narednim godinama objavljene su mnoge partije i otvaranja koja su analizirali A. D. Petrov i njegov učenik, peterburški majstor i teoretičar K. A. Janiš, uključujući i njihovo istraživanje ruske partije, odnosno Petrovljeve odbrane, koja se tada nazivala „odbranom dva kraljeva konja“ (1842).
Ističući značaj ovog novog teorijskog rada, „Palamed“ je pisao:
„Nakon pažljivog proučavanja ovog rada može se reći riječima Voltera: ‘Sa Sjevera nam dolazi svjetlost!..’“
Ruski šahisti su dobro poznavali ovaj časopis. Pretplaćivali su ga ne samo prvi majstori A. D. Petrov i K. A. Janiš, nego i pojedini ljubitelji šaha. U biblioteci A. S. Puškina sačuvana su prva tri broja „Palameda“.
Poslije „Palameda“ šahovski časopisi počeli su da izlaze u Engleskoj, Njemačkoj, Rusiji, Italiji i drugim zemljama (vidi: šahovski časopisi).
PALMA DE MAJORKA – TURNIRI.
Tradicionalna međunarodna takmičenja u španskom ljetovalištu Palma de Majorka, jedna su od najpopularnijih krajem 1960-ih i početkom 1970-ih godina. Odlikovali su se reprezentativnim velemajstorskim sastavom.
Posebno uspješno nastupao je Danac Bent Larsen, koji je osvojio turnire 1967. i 1969, a 1968. podijelio 2–3. mjesto. Turnir 1969. bio je najjači u istoriji ovih takmičenja. Među prvih deset nagrađenih bili su:
1.B. Larsen – 12 poena iz 17;
2.T. Petrosjan – 11,5;
3–4. V. Hort, V. Korčnoj – po 10,5;
5. Spaski – 10;
6.H. Dijez del Korral – 9,5;
7–8. E. Meking, O. Pano – po 9;
9–10. M. Najdorf, B. Parma – po 8,5.
Pobjednici drugih turnira u Palmi bili su:
1965 – K. Darga, A. O’Keli, A. Pomar;
1966 – M. Talj;
1968 – V. Korčnoj;
1971 – L. Ljubojević, O. Pano;
1972 – V. Korčnoj, O. Pano, J. Smejkal.
PARIZ – TURNIRI.
Održavaju se od 1867. godine. Najveći međunarodni turniri organizovani su 1867, 1878. i 1900. godine povodom industrijskih izložbi.
1867. Turnir sa 13 učesnika igran je u dva kruga. Jedan od neobičnih uslova bio je da se remiji nisu priznavali niti ponavljali – obojici protivnika upisivan je poraz. Igralo se uz pješčane satove (10 poteza na sat). Za prekoračenje vremena učesnik je plaćao novčanu kaznu (za 15 minuta – 20 franaka).
Prvo mjesto osvojio je, sa 20 poena, mađarski majstor I. Koliš. Senzaciju je predstavljalo drugo mjesto do tada nepoznatog šahiste, varšavskog trgovca Š. Vinavera (19 poena). Na treće mjesto plasirao se V. Štajnic (18 poena), koji je godinu ranije u meču pobijedio A. Andersena. Četvrti je bio njemački majstor G. Nojman sa 17 poena. Među učesnicima turnira nalazio se i čuveni američki kompozitor šahovskih problema S. Lojd.
1878. Turnir sa 12 učesnika igran je u dva kruga. Prvo i drugo mjesto podijelili su I. Cukertort i Š. Vinaver sa po 16,5 poena. Meč za prvu nagradu dobio je Cukertort (+2, −0, =2). Treći je bio Dž. Blekbern sa 14,5 poena. Po 13 poena osvojili su Dž. Makenzi i G. Berd, a prvi je dobio meč za četvrtu nagradu (2:0). Šesti je bio A. Andersen sa 12,5 poena.
1900. Najveći turnir koji je održan u Parizu – sa 17 učesnika. Od njih je dvije trećine pripadalo šahovskoj eliti planete.
Takmičenje se završilo trijumfom svjetskog prvaka Emanuela Laskera, koji je osvojio 14,5 poena iz 16 (14 pobjeda uz jedan poraz i jedan remi!).
2. H. Pilsberi – 12,5;
3–4. G. Maroci i F. Maršal – po 12,5;
5. A. Bern – 11;
6. M. Čigorin – 10,5;
7–9. G. Marko, Ž. Mizes, K. Šlehter – po 10;
10–11. Dž. Šovalter i D. Janovski – po 9;
12. Dž. Mejson – 4,5…
U periodu 1924–1938 u Parizu je održano šest turnira. Na njima je dva puta pobijedio A. Aljehin (1925, 1933), a jednom H. R. Kapablanka (1938).
Od 1964. ponovo se organizuju međunarodni pariški turniri. Najveći među njima održan je 1984. po švajcarskom sistemu sa 60 učesnika. Prvu nagradu osvojio je V. Korčnoj (7,5 poena iz 9).
Veliki šahovski spektakl postali su turniri u brzom šahu, koji su početkom devedesetih godina održavani u teatru Pjera Kardena, blizu Jelisejskih polja, uz učešće 16 najjačih šahista svijeta (po olimpijskom sistemu ispadanja; vidi: brzi šah). Prve nagrade osvajali su: 1991. J. Timan, a 1992. G. Kasparov.
(Nastaviće se)