Achilleas Zographos
2017
24
Druge značajne ličnosti (nastavak)
Lajoš Portiš
Lajoš Portiš (Mađarska, rođen 1937) bio je jedan od vodećih šahista više od tri decenije, a na vrhuncu karijere u julu 1981. godine bio je rangiran kao treći igrač na svijetu. Tokom šest uzastopnih godina (1977–1982) bio je među pet najboljih igrača na svijetu. Na 23. Šahovskoj olimpijadi održanoj u Buenos Ajresu 1978. godine, jedinoj olimpijadi koju Sovjetski Savez nije osvojio u periodu od 1952. do 1990, predvodio je mađarsku šahovsku reprezentaciju do zlatne medalje uz lični rezultat 10/14.
Ukupno je učestvovao na 20 olimpijada od 1956. do 2000. godine, sa rekordnih 260 partija tokom šest decenija, i osvojio 11 medalja. Godine 2004. Portiš je dobio nagradu „Nemzet Sportolója“, najveće nacionalno sportsko priznanje u Mađarskoj.
Legendarni velemajstor je bariton, specijalizovan za izvođenje liedova. Svoj pjevački stil opisuje kao sličan svom šahovskom stilu: u šahu je borac, a njegov snažan glas dobro odgovara Vagnerovim operama. Prema intervjuu za KARL, u mladosti je učio violinu i imao časove klasičnog pjevanja. Međutim, potpuno je napustio muziku kada je odlučio da postane profesionalni šahista, ali muzika mu je ostala životni san. Ponovo je počeo uzimati časove pjevanja kada je shvatio da je šansa da postane svjetski prvak definitivno prošla.
Njegovi omiljeni kompozitori su Šubert i Šuman.
Mađarski velemajstor dalje poredi šah i muziku: oba zahtijevaju koncentraciju i naporan rad, iako nije moguće vježbati pjevanje toliko sati kao šah. Tokom šahovskog treninga pravio bi pauzu, otišao do klavira i pjevao pola sata. To mu pomaže da ostane mentalno snažan i kreativan.
Portiš smatra da je šah više sport nego umjetnost, jer je najvažniji element igre želja za pobjedom. Ipak, veoma se divi Botviniku zbog njegove harmonične igre. Portiš ističe važnost harmonije u šahu, muzici i životu i poredi sposobnost „sluha za muziku“ sa osjećajem za šahovsku poziciju, tj. za harmoničnu saradnju figura.
Smatra štetnim to što većina šahista ima ograničeno znanje klasične muzike. Želi da popularizuje klasičnu muziku, pa čak i pjeva tokom simultanki. U šali kaže: „Moj moto je: 15 Šubertovih liedova i 25 kraljevskih gambita.“
Mađarski velemajstor zaključuje da su mu i šah i muzika donijeli mnogo zadovoljstva, iako češće šah. Na kraju krajeva, šah mu je bio profesija, a muzika hobi.
Emil Sutovski
Emil Sutovski je vrhunski izraelski velemajstor. Predstavljao je svoju zemlju na devet šahovskih olimpijada od 1996. do 2014. godine. Na 39. olimpijadi u Hanti-Mansijsku 2010. godine osvojio je zlatnu medalju za individualni rezultat, ostvarivši jedan od najboljih rejting-performansa (2895) u istoriji tog takmičenja.
Slijedi prilagođeni biografски pregled iz ACP-a (Asocijacije profesionalnih šahista). Emil Sutovski je član Upravnog odbora ACP-a od 2008. godine, a od 1. januara 2012. predsjednik je ACP-a.
Rođen 1977. godine, sa prebivalištem u Holonu, Izrael, Sutovski je već dugi niz godina aktivan vrhunski šahista. U januaru 2012. dostigao je najviši rejting u karijeri – 2708. Njegov najbolji plasman na svjetskoj rang-listi bio je 17. mjesto.
Emil Sutovski je evropski prvak iz 2001. godine, kao i pobjednik i dobitnik nagrada na više od 100 međunarodnih turnira. Među njegovim najznačajnijim rezultatima izdvajaju se: svjetski juniorski prvak do 20 godina (1996), najbolji ukupni rezultat na Evropskom ekipnom prvenstvu (2003), pobjednik najjačeg open turnira u istoriji (Aeroflot Open 2005, upisan u Ginisovu knjigu rekorda) i najbolji ukupni rezultat na Olimpijadi 2010. godine.
Sutovski se smatra jednim od najkreativnijih igrača današnjice zbog svog živog i beskompromisnog stila igre. Od 2009. godine član je FIDE Komisije za svjetska prvenstva i olimpijade.
Emil ima bogato iskustvo u televizijskim i radijskim emisijama, autor je više od stotinu tekstova o šahu u stručnim i opštim medijima, i govori pet jezika. Pored šaha, ozbiljno se bavi kvizovima (učestvovao je u mnogim kviz takmičenjima i TV emisijama) i klasičnim pjevanjem (bas-bariton).
U intervjuu za KARL, izraelski velemajstor je istakao važnost klasične muzike u svom životu, jer je odrastao u porodici koja je njegovala taj pravac. Zato je ozbiljno pristupio studijama pjevanja. Iako nikada nije planirao da postane profesionalni pjevač, smatra se poluprofesionalcem i teži da postane „zaista dobar bariton“. Obično nastupa nakon završetka turnira. Na jednom od takvih nastupa 1997. godine imao je nezaboravno iskustvo pjevajući duete sa Vasilijem Smislovom.
Njegovi omiljeni kompozitori su Mocart, Rosini, Verdi, Šopen i Čajkovski. Među poznatim pjevačima najviše cijeni Pavarotija.
Kao i Lajoš Portiš, smatra da je njegov šahovski stil sličan njegovom pjevačkom stilu. Redovno vježba pjevanje i sluša opernu muziku. Često mu se tokom računanja varijanti u šahu u glavi javlja neka melodija, što može biti inspiracija za igru. Kao primjer navodi poznatu ariju „Non più andrai, farfallone amoroso“ iz Mocartove opere Figarova ženidba.
Govoreći o sličnostima i razlikama između šaha i muzike, ističe da su inspiracija i koncentracija važni u oba slučaja. U muzici su tehnika i priprema ključni, dok u šahu postoji tačka nakon koje priprema više nije dovoljna – igrač mora samostalno donositi odluke. Takođe, muzičar je više vezan za notni tekst, dok šahista ima veću slobodu improvizacije. Iznenađenja su presudna i u šahu i u muzici: u šahu ona mogu biti odlučujuća, dok u muzici mala interpretativna promjena može biti veoma efektna.
Vrijeme trajanja se takođe razlikuje – šahovska partija traje znatno duže, pa je i napetost dugotrajnija. U muzici je potrebna trenutna maksimalna izvedba, dok je u oba slučaja neophodno samopouzdanje kako bi se prevazišle greške.
Sutovski dalje govori o harmoniji, povezujući je sa snažnim osjećajem za datu poziciju ili situaciju. Idealna partija šaha nije samo pobjeda, već stvaranje estetski vrijednog djela. U šahu su za takvo djelo potrebna dva jaka protivnika, dok je u muzici dovoljan i jedan izvođač. Uloga teorije se takođe razlikuje: u šahu je svaki vrhunski igrač mijenja, dok je u muzici teorija prije svega sredstvo razumijevanja osnova.
Na kraju, Sutovski poredi „klasike“ šaha i muzike, smatrajući da se šah brže razvijao: partije Štajnica ili čak Aljehina danas mogu djelovati naivno, ali isto se može reći i za Hajdnovu muziku. Ipak, njihova jednostavnost ne umanjuje ljepotu, koja ostaje trajna.
(Nastaviće se)