V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
KONSULTACIONA partija
Konsultaciona partija je jedan od oblika šahovskih takmičenja, koristan za stvaralački razvoj šahiste. U njoj, umjesto dva pojedinca, partiju s obe strane igraju grupe šahista koje se međusobno savjetuju i kolektivno donose odluke o svakom narednom potezu.
Ponekad se na taj način velemajstor bori protiv dvojice ili više slabijih šahista, koji se, po pravilu, nalaze u drugoj prostoriji gdje se međusobno dogovaraju. Konsultacione partije uspješno su igrali tokom svojih turneja svjetski prvaci Emanuel Lasker, Hoze Raul Kapablanka, Aleksandar Aljehin, Mihail Talj, a u novije vrijeme Anatolij Karpov i Gari Kasparov. Aljehin je 1926. godine na taj način istovremeno igrao protiv 12 konsultantskih parova.
Među čuvenim konsultacionim duelima iz prošlog vijeka su i dolje navedene minijature Paul Morphy i Joseph Henry Blackburne. Prva od njih odigrana je u loži opernog pozorišta tokom izvođenja „Seviljskog berberina“.
P. Morfi – vojvoda od Braunšvajga i grof Izuar
Pariz, oktobar 1858.
1.e4 e5 2.Nf3 d6 3.d4 Bg4 4.dxe5 Bxf3 5.Qxf3 dxe5 6.Bc4 Nf6 7.Qb3 Qe7 8.Nc3 c6 9.Bg5 b5 10.Nxb5 cxb5 11.Bxb5+ Nbd7 12.0–0–0 Rd8 13.Rxd7 Rxd7 14.Rd1 Qe6 15.Bxd7+ Nxd7 16.Qb8+! Nxb8 17.Rd8# 1–0
Konsultanti – Dž. Blekbern
Bredford, 1901.
- e4 e5
- d4 ed
- Q:d4 Nc6
- Qe3 g6
- Bd2 Bg7
- Nc3 Nge7
- 0–0–0 0–0
- f4 d5!
- ed Nb4
- Bc4 Bf5
- Bb3 N7:d5
- N:d5 N:d5
- Qf3 Qf6
- c3 Nb4
- Bc4 Qa6!
- g4 (Ako 16. cb, onda 16… Q:c4+ 17. Bc3 B:c3 18. Q:c3 Q:f4+ i 19… Qe4)
16… Q:a2!
17. Be3 B:c3!
Bijeli predaje
KONTRANAPAD
Kontranapad je ofanziva koja se preduzima kao odgovor na napadačke akcije protivnika. Posebno je djelotvoran u odbrani teške pozicije. U tom slučaju se sprovodi na oslabljenom dijelu protivnikove pozicije, nakon što je njegov napad odbijen.
Čak i u, na prvi pogled, beznadežnom položaju treba težiti da se izdrži i, pri prvoj prilici, preokrene tok borbe i pređe u kontranapad. Uspješan kontranapad, koji dovodi do spasa ili čak pobjede, ponekad izaziva ništa manje divljenje nego razorna ofanziva.
Veliki majstor kontranapada bio je drugi svjetski prvak Emanuel Lasker. Dobijajući ponekad tešku poziciju, on je izuzetno inventivnom igrom ne samo izjednačavao poziciju, već je preuzimao inicijativu i završavao borbu odlučnim protivudarom.
Pred nama je primjer iz njegove partije odigrane na 2. Moskovskom međunarodnom turniru.
Ilya Kan – Emanuel Lasker
Moskva, 1935.
32….exd4!? 33.exf5? (33…exd5!) Qf6! 34.Re6 dxc3!! 35.Rxf6 cxd2 36.Rxg6+ hxg6 37.Qxg6+ Kf8 38.Qd6+ Ke8 39.Bc2 Rb6! 40.f6 Kd8 41.f7 Kc8! 42.f8Q+ Nxf8 43.Qxf8+ Kb7 44.Qf6? (44.Qe7+! Ka6 45.Qc5=) Ka6! 45.Qd6 Re8 46.h4 Re1+ 47.Kh2 Rc1! 48.Bf5 d1Q 49.Bc8+ Ka5 0–1
„U ovoj partiji“, prisjećao se kasnije moskovski majstor Ilya Kan, „Lasker je pokazao veliku vještinu, uspjevši da u kritičnom trenutku promijeni tok borbe u svoju korist riskantnom operacijom, dobro zasnovanom i taktički i psihološki!“
KONJ
Tokom hiljada godina, u vojskama koje su ratovale na teritorijama Azije i Evrope, jedna od važnih borbenih jedinica bio je ratnik na konju. Simbol konjanika u šahovskoj vojsci jeste konj. Svojom igrom on se znatno razlikuje od drugih figura, prije svega posebnim cik-cak kretanjem. I samo njemu je dato pravo da preskače druge figure. To je šahovskom konju dalo toliku posebnost u igri da se asocijacije s njim sreću čak i u svakodnevnom životu. Za čovjeka koji je do cilja došao zaobilaznim putem, mimo ustaljenih pravila, često se kaže: „Napravio je konjski potez!“
Konji se, kao i lovci, rano uvode u igru. U nekim otvaranjima izvode se na borbene pozicije čak i prije pješaka. Na primjer, potezom konja počinju Retijevo otvaranje (1. Nf3), Aljehinova odbrana (1. e4 Nf6), Nimcovičeva odbrana (1. d4 Nc6). U nizu otvaranja konj igra toliko aktivnu ulogu da se to odrazilo i u njihovim nazivima: otvaranje kraljevog konja, otvaranja četiri i tri konja, odbrana dva konja, konjski gambit (u kraljevom gambitu).
Prava sfera ove figure jeste sredina igre. Učestvujući u ostvarivanju različitih strateških i taktičkih zamisli, konj izvodi lukave manevre, iznenadne napadačke ili odbrambene poteze, započinje i završava kombinacije, žrtvuje se ili pomaže da se osvoji materijal, ili, napokon, da se protivničkom kralju objavi mat. Posebnu vrijednost konj dobija u zatvorenim pozicijama zbog mogućnosti da preskače figure. Ali i u otvorenim, dinamičnim pozicijama, kada se u protivničkom taboru pojave slabe tačke, konj se ponekad pokazuje nezamjenjivim.
Primjer za to je ostvarenje kombinacije dvostrukog napada konjem (viljuška!), pripremljene njegovim skladnim dejstvom s teškim figurama u partiji dvojice njemačkih velemajstora Lothar Schmid i Klaus Darga. Fragment partije zanimljiv je i po tome što su u otvorenoj poziciji dva konja bila jača od dva lovca.
Šmid – Darga
Bamberg, 1966.
26.Nde4! Be7 27.Qe3! Rh8 28.Nc5 Qd6 29.f4! Bf6 30.Nce6+! fxe6 31.Rc7+ Qxc7 32.Nxe6+ Kh7 33.Nxc7 d4 34.Qd2 Be7 35.fxe5 d3 36.Ne6 Be4 37.Ng5+ 1–0
U završnici partije, kada na tabli ostane malo materijala, uloga konja se mijenja, jer on mnogo gubi u poređenju s dalekometnim figurama. Ali ponekad, u sadejstvu s drugim snagama, konj čini prava čuda.
U navedenoj studiji ruskog majstora Nikolaya Grigorieva (1895–1938), upravo manevri konja, koji obilazi gotovo cijelu tablu, omogućavaju da se zaustavi topovski pješak i da se partija završi remijem.
N. Grigorjev, 1934.
Remi
1.Kd3 Kf7 2. Kc4 Kg6! 3. Nf8+ (u slučaju 3. Kb4? slijedi 3… h5! 4. Nf8+ Kf5!, i pješak prolazi u damu) 3…Kf5 4. Nd7 h5 5. Nc5! h4 6. Nb3! h3 7. Nd2 h2 8. Nf1! h1Q 9. Sg3+. Remi.
(Nastaviće se)