V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
Aljehinova odbrana – otvaranje određeno potezima 1. e2-e4 Sf6, spominjan još u udžbeniku Algaiera (1811). Početkom 1920-ih koristio ga je moskovski šahista i šahovski kompozitor M. Kljackin (1897-1926), ali tek kada je Aljehin uveo otvaranje u međunarodnu praksu partijom protiv A. Štajnera (Budimpešta, 1921), dobio je priznanje. U daljoj analizi ovog otvaranja doprinos su dali mnogi poznati šahisti: S. Tartakover, E. Grunfeld, B. Kostić, S. Flor, V. Korčnoj, B. Larsen, V. Mikenas, V. Bagirov i drugi.
Ideja otvaranja – oslabljavanje pješaka u centru bijelih kroz figurinsko pritisak u kombinaciji sa pješackim udarom (d7-d6, f7-f6, c7-c5). Borba od samog početka dobija oštar, napet karakter. Među najčešće viđenim nastavcima u praksi su:
- Sistem četiri pješaka: 2. e5 Sd5 3. d4 d6 4. c4 Sb6 5. f4 de 6. fc Sc6 7. Le3 Lf5 8. Sc3 e6 9. Sf3 Le7
- Savremeni sistem: 2. e5 Sd5 3. d4 d6 4. Sf3 Lg4 5. Le2 e6 6. 0-0 Le7 7. c4 Sb6 itd
- Sistem razmjene: 2. e5 Sd5 3. d4 d6 4. c4 Sb6 5. exd exd6 6. Sc3 g6 7. Sf3 Lg4! 8. Le2 Lg7 9. Lg5 Dd7 itd
- Sistem proganjanja skakača: 2. e5 Sd5 3. c4 Sb6 4. c5 Sd5 5. Sc3 e6 6. Lc4 d6 7. Sxd5 exd5 8. Lxd5 c6 9. Lxf7+ Kxf7 10. cd De8 11. Df3+ Kg8 12. De3 Le6 13. Se2 Sd7 itd
i drugi.
„ALBUM FIDE“. Da li je moguće igrati prvenstvo svijeta u šahovskoj kompoziciji? Pokazalo se da jeste, ako se uspostave objektivni kriterijumi uporedne procjene uspjeha kompozitora prema rezultatima izbora njihovih djela. „Album“ je počeo da izlazi 1960. godine u Zagrebu, pod uredništvom N. Petrovića i pod okriljem Međunarodne šahovske federacije. U njega se uvrštavaju najbolja ostvarenja iz trogodišnjeg perioda. Svaki autor ima pravo da pošalje do 20 kompozicija objavljenih u tom razdoblju. Izbor najboljih vrši žiri međunarodnih arbitara za šahovsku kompoziciju.
„Album“ se sastoji od nekoliko odjeljaka – dvopoteznih, tropoteznih i višepoteznih problema, „vilinskih šahova“, u koje su uključeni i kooperativni i samomati, kao i retrozadatci. Ući u „Album“ za šahovskog kompozitora nije samo pitanje prestiža. Na osnovu njegovih rezultata dodjeljuju se međunarodne titule. Pravo na zvanje međunarodnog velemajstora stiču oni koji u „Albumima FIDE“ osvoje najmanje 70 poena, a majstora – 25 i više poena (zadatak – 1 poen, etida – 1 2/3). Prvi velemajstori postali su 1972. godine E. Viserman (Holandija), K. Mensfild (Engleska), G. Kasparjan i L. Lošinski (SSSR). „Album FIDE“ ne samo da sistematizuje najbolja djela, već i pomaže mladim kompozitorima da pronađu sopstveni stvaralački izraz.
ALGAJER (Allgajer) Johan (1763–1823), najjači austrijski šahista na prelazu iz 18. u 19. vijek i teoretičar šaha. Porijeklom iz Njemačke, Johan je u mladosti, po volji oca, počeo da izučava teologiju. Međutim, ne osjećajući poziv za to, napustio je rodni kraj i preselio se u Poljsku, gdje se i zainteresovao za šah. U Beč je Algajer stigao već kao prilično jak šahista i zarađivao je za život igrajući na opklade po kafanama, kao i nastupajući za šahovski automat Kempelen–Melcel.
Pravo stvaralačko zadovoljstvo donijela mu je tek knjiga koju je napisao – „Novo teorijsko i praktično uputstvo za šahovsku igru“ (Beč, 1795), koja je za njegova života doživjela četiri izdanja i smatrala se najboljim šahovskim udžbenikom na njemačkom jeziku. U njoj su sažeta dostignuća šahovske misli tog doba, ali je sadržavala i mnogo novog, naročito u metodici podučavanja igre.
Razvijajući Filidorove poglede, Algajer prvi put posvećuje značajno mjesto razradi plana u šahovskoj partiji. U odjeljku „Opšte teorijske osnove“ piše: „Umijeće dobrog šahiste sastoji se u tome da on: 1. Tačno poznaje vrijednost figura i njihovo međusobno djelovanje. 2. U pravom trenutku umije da izradi dobar plan. 3. Taj plan brzo i efikasno sprovede.“
Kao i kod Filidora, ni kod Algajera još nije postojala sistematska razrada teorije otvaranja. Pored toga, kao i francuski šahista, smatrao je da ne treba razvijati konje na f3 i c3 prije napredovanja pješaka na f4 i c4. Ipak, prikazane partije i brojni primjeri iz knjiga Lolija i Poncijanija svjedoče da je po svojim stvaralačkim težnjama bio skloniji živoj igri figura. Zato bečki majstor posebnu pažnju posvećuje Kraljevom gambitu, u kojem je imao i sopstveno originalno otkriće (Algajerov gambit – 1. e4 e5 2. f4 exf3 3. Sf3 g5 4. h4 g4 5. Sg5 h6 6. Sxf7 Kxf7). Među Algajerovim novinama treba istaći i tabele varijanti otvaranja sastavljene algebarskom notacijom, koje su se pojavile u trećem izdanju (1811), kao i poglavlje posvećeno psihološkim osobinama šahovske igre.
(Nastaviće se)