Piše: Vladimir Nejštadt
25. decembar 2025.
Astronaut F. Pool „sukobljava“ se sa superračunarom po uzoru na pravu partiju – igru Resha sa dvostrukim šampionom Berlina, Willijem Schlagom, odigranoj u Hamburgu 1910. godine.
Intuicija je ovo izuzetno vještačko čudovište obavijestila da astronauti gube povjerenje u njega i da će ga uskoro „ugasiti“, isključivši sa napajanja. I računar je počeo da pravi haos! Prvo je lukavo izvukao Franka u otvoreni svemir i tamo simulirao nesreću. Zatim, i dalje kontrolišući brod, isključio je sisteme za održavanje života kod troje spavajućih naučnika i otvorio vrata vazdušnog sklopa u njihovoj kabini, gde se u tom trenutku nalazio drugi budni astronaut – Dave Bowman. Vazduh je počeo da izlazi u otvoreni kosmos, ali Dave je uspeo da se skloni u hitnu prostoriju i, obavijen u svemirski skafander, isključio mozak pobunjenog računara.
Dakle, finale ove filmske dramske priče simbolizuje da, koliko god bio snažan i lukav vještački monstrum, čovjek u krajnjoj liniji uvijek može pronaći način da ga kontroliše!
Ali sam Good, u godinama starosti, mračno je predviđao (po svjedočenju svog pomoćnika Leslija Pendletona) da će, naprotiv, stvaranje superinteligentne mašine dovesti do nestanka ljudske vrste.
Biografi Gooda detaljno su izračunali da je obim njegovih publikacija premašio 3 miliona (!) riječi. Pri tome, i u poznijim godinama, bivši šampion Cambridgešira zadržavao je interes za omiljenu igru na 64 polja… Podsjećajući na sebe, na primer, zanimljivim pismom u rubrici „Iz pošte“ u istom „Chess Monthly“:
„Fox i James (autori The Complete Chess Addict – ‘Apsolutni šahovski fan’, str. 115) navode partiju Spaski – Bronštejn, Lenjingrad, 1960, kao ‘na neki način najpoznatiju partiju od svih – završna pozicija korišćena je u filmu Iz Rusije s ljubavlju’. Ovaj komentar nije sasvim tačan, jer u filmu Kronštajn, broj 5 u SPECTRE-u, Specijalnom izvršnom komitetu za kontraobaveštajnu djelatnost, terorizam, osvetu i iznudu (izmišljena međunarodna kaznena organizacija Jana Fleminga, čije planove njegov glavni lik više puta ometa – op. prev.), stiže do pozicije sa dijagrama (slučaj kada je izmišljotina zanimljivija od realnosti). Dok su kod Spaskog još postojali pešaci na d4 i c5.“
Obe partije su se nastavile 1.Nxe5+ Kh7 2.Qe4+. Crni predaje. Bronštejn je trebalo da odigra 1…Kh8 (da, tako je otpornije – op. prev.), ali da je Makadams tako odigrao, Kronštajn bi odmah pobedio: 2.Qc4.
A sada dodatna analiza pozicije Kronštajn – Makadams.
Da je Makadams odigrao 1…Ne6, Kronštajn bi mogao pobijediti potezom 2.Ng6 Qc5+ (ako 2…Qf6/Qg5/Qd7/Qd6/Kh7, tada 3.Qe4, i bijeli kasnije „pojede“ konja) 3.Kh1 Kh7 4.Qe4 Ng5 (dvostruki napad) 5.Nf8+ (dvostruki šah kralju) 5…Kh8 6.Qh7+! Nxh7 7.Ng6, i tu je crni kralj gotov, na „filidorovski“ način!
Crni, piše dalje Good, mogao su duže da se odbrane u varijanti 3…Qc6 4.Qf5! Rad8 5.Re1 (mašina savetuje 5.Ne5, fiksirajući +5.1) 5…Rd6 (bolje ovdje 5…Rd2, da bi posle razmjena u centru, top mogao da profitira od bijelih krilnih pješaka b2 i a3 – op. prev.) 6.Nf4 Rf8 7.Bxe6+ Rxe6 8.Qxe6+ Qxe6 9.Nxe6 Re8 10.Re2 i bijeli pobjeđuju…
Blacksburg, Virdžinija, 22. april 1991.
Zanimljiva, domišljata radnja drugog po redu filma u serijalu o Bondu, ‘Iz Rusije s ljubavlju’ (1963.) razvija se od Venecijanskog međunarodnog turnira, e upravo igra zlokobnog izgleda čehoslovački šahista Kronštajn. I u ovom kadru je – taj trenutak kada broj 5 „SPEKTRE“ uzima konjem lovca Kanađanina Makadamsa i daje šah uz aplauz prepune turnirske sale.
…U Virdžiniji vlasnici automobila sami mogu da biraju registarske tablice, i Gud je odabrao varijantu 007 IJG, sa aluzijom na svoju bivšu službu u tajnim kancelarijama maglovitog Albiona. Postoji verzija da je Jan Fleming („otac“ Bonda) pozajmio ovaj broj od stvarnog britanskog špijuna Džona Dija, koji je ovu cifru koristio za potpisivanje tajnih izveštaja kraljici Elizabeti I. Nule su simbolizovale tajnost, a sedmica, jasno, sreću, luck.
Ali uopšte, od svih likova iz naše priče, više prava na čuveni kodni broj „džejms bondovski“ imao je čovjek koji je regrutovao Guda prvo u Bletčli-park, a potom i u GCHQ. Naime, Hju Aleksander (o njemu je riječ) posvetio je službi na nevidljivom frontu punih 30 godina, od kojih je, podsjećamo, od 1949. do 1971. predvodio glavni kriptološki odjel britanske radioelektronske obaveštajne službe, a ranije – od samog početka Drugog svjetskog rata – priključio se „pucačima na kapetana Ridlija“.
I, usput, izveštaj o njegovih pet godina dešifrovanja na Station X, koji je sam sastavio, danas više nije tajna pod sedam pečata (postavljen je na mreži!).
(Nastaviće se)