F. Braga, K. Ljardo, K. Minser
BOBI FIŠER. LEGENDA.
Život i partije najvećeg šahovskog genija
Moskva 2012
Crna Gora,
2. septembar 1992. u 15:25
Šah je igra sa hiljadugodišnjom istorijom, a od posljednje promjene pravila prošlo je oko 500 godina (promijenjeno je pravilo rokade). Godine 1492. Španac Luis Ramírez de Lucena predložio je da se potez, kojim se monarhu pruža zaštita ili zaklon, izvodi „jednim potezom” kroz uzajamno pomjeranje kralja i topa, a ne u dva poteza kao ranije. U ostalom, igra je zadržala pravila u nepromijenjenom obliku, koja je genijalni francuski šahista André Danican Philidor sažeo u svom djelu „Analiza šahovske igre”. Ta pravila FIDE je zvanično usvojila 1929. godine.
Na ostrvu Sveti Stefan, zajedno s povratkom najekscentričnijeg predstavnika igre na crno-bijeloj tabli u 20. vijeku, trebalo je da se dogodi još jedan istorijski događaj: uvođenje digitalne tehnologije koja omogućava dodavanje vremena na satovima igrača nakon svakog njihovog poteza — najnoviji pronalazak genijalnog Fišera.
U 15:25 sve je bilo spremno za početak revanš meča za titulu svjetskog šampiona u šahu između Roberta Džejmsa Fišera i pretendenta, Francuza ruskog porijekla Borisa Spaskog.
Stroge bezbjednosne mjere bile su preduzete unutar i oko hotela Maestral. Desetak mišićavih mladića s identifikacijama na kojima se jedva mogla pročitati riječ „Security” kružilo je salom za gledaoce, koja je imala kapacitet od 100 mjesta. Još trojica pripadnika obezbjeđenja stalno su dežurala u kućici na ulazu u hotel, a uz to je i pola tuceta policajaca, naoružanih pištoljima i automatskim oružjem, zauzelo strateški važne pozicije na hotelskoj terasi.
Partije su se igrale u lijepo uređenoj sali sprat niže; bile su postavljene stolice, sto, figure — one vrste koje su korišćene na Olimpijadi u Dubrovniku (1950), jugoslovenskom gradu smještenom 150 kilometara sjeverno od Svetog Stefana, gradu prvog poslijeratnog Turnira nacija, na kojem je pobijedila Jugoslavija; stakleni paravan odvajao je binu od sočiva dvije kamere sistema daljinskog nadzora.
Na drugoj strani sale publika — navijači, pozvani gosti i radoznali — pratila je svaki potez preko šest monitora koje su obezbijedili organizatori. Na dva se prikazivala opšta slika, na druga dva su se, uz pomoć programa Chessmaster, gotovo trenutno prikazivali odigrani potezi, koji su se takođe prenosili i na ogromnoj tabli koja je visila na zidu, a koju je pomjerala grupa mladih Crnogoraca. Ostali monitori prikazivali su krupne kadrove lica obojice majstora, moglo se vidjeti pomjeranje figura po tabli i očitavanje vremena na satovima.
Sredinom 19. vijeka u šah se aktivno uvodila kontrola vremena. Ako su 1861. godine u meču između Kolisha i Andersena oba protivnika imala po dva sata za prvih 24 poteza, već 1841. godine u meču između Engleza Stauntona i Francuza Saint-Amanta prvi put je korišćen hronometar za praćenje vremena koje su protivnici trošili na svoje poteze.
Pješčani satovi korišćeni su na turniru 1862. godine u Londonu (pobjednik je bio Nijemac Adolf Andersen), a svakom igraču je bilo dato 120 minuta za 20 poteza. Godine 1866. prvi put su upotrijebljeni mehanički satovi, i to u istorijskom meču između Adolfa Andersena i Vilhelma Štajnica.
Godine 1882. Englez Tomas Brajt Vilson izumio je „dvostruke” satove, namijenjene isključivo za šah; mehanizam se pokretao pomoću klatna. Početkom 20. vijeka izum je dopunjen dodatkom koji je zamijenio klatno i bio smješten u gornjem dijelu mehanizma, a omogućavao je zaustavljanje kazaljke sopstvenog sata i pokretanje protivnikovog.
Godine 1980. pojavili su se prvi digitalni satovi, i trepćući brojevi zamijenili su staromodne, već svima dosadne kazaljke.
Ovde, u Crnoj Gori, Fišer je svijetu predstavio još jednu novinu, obilježenu njegovom ličnošću: satovi su koristili program koji je omogućavao dodavanje vremena pri svakom odigranom potezu. Drugim riječima, pri svakom potezu na tabli, satovi su „nagrađivali” igrača dodatnim sekundama, koje su se pribrajale vremenu koje je velemajstor imao do kontrolne tačke. Ovo je dovelo do eliminacije cajtnota, koji su bili muka mnogim šahistima. Fišerov sistem, patentiran na njegovo ime, bio je oduševljeno prihvaćen među šahistima i odmah je od strane ljubitelja i stručnjaka nazvan satovima budućnosti.
Nema sumnje da riječi „starca” Migela Najdorfa, koji je preminuo 4. jula 1997. godine u univerzitetskoj klinici u Malagi, i dalje imaju težinu u trenutku kad se bavimo ovom temom. Pada na pamet jedna priča.
(Nastaviće se)