V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
MEMORIJALI — takmičenja posvećena uspomeni na istaknute majstore i velemajstore.
Među njima su memorijali svjetskih prvaka —
Vilhelm Štajnic u Pragu (1956),
Emanuel Lasker u Berlinu (1962, 1968),
Hoze Raul Kapablanka na Kubi (od 1962),
Aleksandar Aljehin u Moskvi (1956, 1971, 1975, 1992),
Maks Eve u Amsterdamu (od 1987),
Tigran Petrosjan u Erevanu (od 1984),
Mihail Talj u Moskvi (1992, 1993), Beogradu (1994) i Rigi (1995).
Održavaju se i memorijali poznatih šahista —
Adolfa Andersena u Bizumu (1968, 1969),
Karl Šlehtera u Beču (1923, 1947, 1949, 1959, 1961) i Buenos Ajresu (1947),
Mihail Čigorina u Moskvi (1947), Sočiju (od 1963) i Sankt Peterburgu (1909, od 1993),
A. Petrova u Sankt Peterburgu (od 1994),
Geze Marocija u Debrecinu (1970),
Akibe Rubinštajna u Poljanica-Zdroju (od 1963),
Milana Vidmara u Ljubljani i Portorožu (od 1969),
Borislava Kostića u Vršcu (od 1969),
Lajoš Aštaloša u Mađarskoj (od 1958),
Paula Keresa u Talinu (od 1977),
Gedeona Barcza-e u Mađarskoj (od 1987),
Emanuela Laskera u Barlineku (od 1993),
Migela Najdorfa u Argentini (2000) i drugi.
Menčik (Vera Menchik) (16. februar 1906, Moskva – 27. jun 1944, London), prva svjetska prvakinja u šahu među ženama.
Djetinjstvo je provela u Rusiji. Učila je u privatnoj gimnaziji, zanimali su je muzika, slikarstvo, pozorište, proučavala je književnost. Od devete godine igrala je šah sa ocem, Čehom po nacionalnosti. Godine 1921. preselila se s roditeljima u domovinu majke, u Englesku, u ljetovališni grad Hastings, poznat po bogatoj šahovskoj tradiciji. Počela je da posjećuje mjesni šahovski klub i sluša predavanja velemajstora Geze Marocija, koji je tada boravio u Engleskoj. Ubrzo je mladalačka strast postala njen životni poziv.
Godine 1927. u Londonu je prvi put održano Svjetsko prvenstvo za žene. Vera Menčik pokazala je potpunu nadmoć, osvojivši 10,5 poena iz 11. Kasnije je još šest puta potvrdila titulu svjetske prvakinje: u tim turnirima odigrala je 83 partije i osvojila 80 poena (+78, –1, =4)! Dva puta je igrala meč protiv njemačke šahistkinje Sonje Graf i pobijedila 1934. u Roterdamu rezultatom +3, –1, =0, a tri godine kasnije u meču za svjetsku titulu u Semeringu rezultatom +9, –2, =5.
Vera je postala prva žena kojoj je bilo omogućeno da nastupa u „visokom društvu“ muškog šahovskog svijeta. Na međunarodnim turnirima igrala je protiv pet svjetskih prvaka — Emanuela Laskera, Hoze Raula Kapablanke, Aleksandra Aljehina, Maksa Evea i Mihaila Botvinika. Posebno je zapažen njen skor protiv holandskog velemajstora Evea: +2, –1, =1 u četiri partije. Nakon toga je Eve u šali proglašen predsjednikom „kluba Vere Menčik“, u koji su „ulazili“ svi majstori i velemajstori koji su od nje izgubili. Među „članovima kluba“ bili su i Samuel Reševski, Erich Eliskases, Akiba Rubinštajn, Saveli Tartakover, Fridrih Semiš i Sultan Kan.
Menchik,Vera – Thomas,George Alan
London, 04.02.1932
1.d4 Nf6 2.c4 g6 3.Nc3 Bg7 4.e4 d6 5.f3 0–0 6.Be3 e5 7.Nge2 b6 8.Qd2 Nc6 9.d5 Ne7 10.g4 Nd7 11.Rg1 a5 12.0–0–0 Nc5 13.Ng3 Bd7 14.h4 a4 15.h5 Qb8 16.Bh6 Qa7 17.Bxg7 Kxg7 18.Nf5+ Nxf5? 19.gxf5 a3 20.f6+! Kh8 21.Qh6 axb2+ 22.Kb1 Rg8 23.hxg6 fxg6
24.Qxh7+! 1–0
Aleksandar Aljehin je zapisao: „Vera Menčik je, nesumnjivo, izuzetna pojava. Ona posjeduje ogromne sposobnosti za šahovsku igru.“
Na muškim turnirima odigrala je ukupno 487 partija i ostvarila respektabilan rezultat: +147, –193, =147. Među njenim najboljim uspjesima su: Ramsgit (1929) — dioba 2–3. mjesta (sa Akiba Rubinštajnom); Maribor (1934); Grejt Jarmut (1935) i Montevideo (1939) — treće mjesto.
Godine 1942. dobila je meč protiv 77-godišnjeg velemajstora Žak Mizesa rezultatom 6,5:3,5 (+4, –1, =5). To je bio jedan od njenih posljednjih nastupa.
Dvije godine kasnije, u 38. godini života, poginula je tokom bombardovanja Londona.
MIZES (Jakob Mieses) (1865–1954), njemački velemajstor i šahovski pisac.
Prvi uspjeh Jakob je postigao sa 22 godine, osvojivši treće mjesto na pratećem turniru 5. kongresa Njemačkog šahovskog saveza. Na narednom kongresu u Breslauu (1889) bio je treći na glavnom turniru.
Ljepota kombinacije, neočekivana i originalna rješenja, duhovite žrtve — sve je to bilo karakteristično za stvaralaštvo ovog šahovskog romantika. Najveći turnirski uspjeh Mizesa bio je u Beču (1907), gdje je osvojio prvo mjesto ispred takvih majstora kao što su Oldrih Duras, Geza Maroci, Saveli Tartakover i Milan Vidmar.
Iako u njegovoj „kolekciji“ nema mnogo prvih nagrada sa turnira, zato ima zavidan broj nagrada za ljepotu partije. Posljednju od njih osvojio je na turniru u Hastingsu (1945), kada mu je bilo već 80 godina!
Marco,Georg – Mieses,Jacques
Monte Carlo (1), 1901
1.e4 c5 2.Nf3 e6 3.d4 cxd4 4.Nxd4 Nc6 5.Nc3 Nf6 6.Ndb5 Bb4 7.a3 Bxc3+ 8.Nxc3 d5 9.exd5 exd5 10.Bf4 0–0 11.Bd3 Bg4 12.f3 Bh5 13.0–0 Bg6 14.Bxg6 hxg6 15.Bg5 Qb6+ 16.Kh1 Qxb2 17.Bxf6 gxf6 18.Qd2 Qb6 19.Nxd5 Qd8 20.Rad1 Kg7 21.Qf4 Ne5 22.Qb4 Rh8 23.h3 Qc8 24.Qe7 Qf5 25.Kg1 Rae8 26.Qxb7
26…Rxh3!! 27.gxh3 Qg5+ 28.Kf2 Nd3+! 29.Rxd3 Qh4+ 30.Kg1 Qg3+ 31.Kh1 Qxh3+ 32.Kg1 Qg3+ 33.Kh1 Rh8# 0–1
Repertoar otvaranja Jakoba bio je u potpunom skladu s njegovim stilom. Bijelim figurama najradije je igrao bečku partiju, sjeverni i škotski gambit, a crnim sicilijansku i skandinavsku odbranu. Ovoj drugoj Mizes je posvetio posebnu monografiju (1918).
U turnirskim tabelama s njegovim učešćem vrlo rijetko su pored njegovog prezimena stajale remije. Igrao je isključivo na pobjedu. Isto se može reći i za njegove mečeve: sa Paul Leonhardtom (1905, +4, –1, =1), sa David Janowskim (1895, +6, –6, =2) i sa William Ewart Napierom (1905, +4, –4, =2).
Među razlozima Mizesove ne uvijek stabilne igre bili su intenzivan dopisni rad, kao i duboka istraživanja otvaranja. Bio je urednik nekoliko turnirskih zbornika. Godine 1902. objavio je prerađeno izdanje udžbenika Žana Difrena, a dvadeset godina kasnije napisao je dopune za osmo izdanje Bilgerovog priručnika otvaranja „Handbuch“.
Sve to, međutim, nije spriječilo Mizesa da sačuva šahovsku snagu. Sa 62 godine nastupao je za reprezentaciju Njemačke na Šahovskoj olimpijadi, sa 74 je zadivio Ameriku svojim maratonskim simultankama, a četiri godine kasnije iznenadio je i Engleze tokom turneje po zemlji, nastupajući svakog drugog dana.
Svoje memoare Mizes je naslovio „70 godina međunarodnog šahovskog života“, ali, nažalost, nije uspio da ih dovrši.
(Nastaviće se)