VIKTOR SULTANBEEV (SOULTANBEIEFF)
Viktor Ivanovič Sultanbeev rođen je 11. novembra 1895. u Dnjepropetrovsku (tada Jekaterinoslav kao dio Ruskog carstva). Otac mu je bio pravoslavni sveštenik, potomak grčkih doseljenika. Viktor je prilično kasno naučio da igra šah, ali je brzo napredovao i početkom 1914. osvojio gradsko prvenstvo. Nažalost, nije imao priliku da igra na šampionatu najjačih ukrajinskih šahista – započeo je Prvi svjetski rat, a Sultanbeev je mobilisan u carsku vojsku. Posle revolucije i zaključenja separatnog mira između Njemačke i Ukrajine, vratio se kući, gdje je 1918. godine osvojio gradsko prvenstvo.
Tokom građanskog rata borio se na strani bijelih snaga Vrangela. Sukob između Vrangela i generala Denikina prisilio je bliske saradnike „crnog barona“ da pređu u Tursku (1920). Tu su se se sudbine barona i njegovih sledbenika razišle – Denikin je ubrzo dao ostavku na dužnost zapovjednika Bijele garde na jugu Rusije, a Vrangel se vratio, vodeći odbranu Krima, dok je Sultanbeev tada zatražio azil u Belgiji (1921).
Nakon kratkog boravka u Briselu, Viktor Ivanovič se preselio u Liege, gdje je živio do kraja života. Na svom prvom prvenstvu Belgije, Sultanbeev, koji je uzeo verziju prezimena Soultanbeieff koja je bila popularna među ‘bijelim’ emigrantima, igrao je sa slavnim Georgeom Koltanovskim i Edgarom Colletom, izgubio od obojice i zauzeo četvrto mjesto (1923).
Baveći se šahovskim novinarstvom i dopisno nastupajući na turnirima, Viktor Ivanovič je znatno ojačao svoju igru i već u Ramsgate-u 1929. pobijedio je engleskog šahovskog majstora Freda Yatesa, a u Liege-u 1930. pobjedio Nimcoviča! Kasnije je Soultanbeieff pet puta osvojio belgijsko prvenstvo (1932, 1934, 1943, 1957. i 1961.), igrao za reprezentaciju Belgije na Olimpijadi. U Folkestonu (1933.) reprezentaciju je predvodio Viktor Soultanbeieff, koji je zvanično bio nacionalni majstor, potiskujući poznatijeg Arthura Dunkenbluma na drugu tablu. Tim se nije pokazao dobro, iako je njegovog lider pobjedio Tartakowera.
Soultanbeieff se divio stvaralaštvu Aleksandra Aljehina, osjećajući sličnost sa još jednim emigrantom iz Rusije. Evropska šahovska štampa Aljehinu nije davala mnogo šanse u meču protiv nepobjedivog Kapablanke, ali promatrač iz Belgije, koji je sarađivao sa francuskim šahovskim publikacijama objavio je članak u kojem je izjavio da je rusko-francuski šahista jedini koji može pobijediti nepobjedivog Kubanca. Dvije godine nakon meča (1929), objavio je knjigu o meču Kapablanka – Aljehin i opisao put četvrtog svjetskog prvaka do krune.
Zanimljivo je da je Viktor Ivanovič objavio niz članaka posvećenih borbi za svjetsko prvenstvo tih godina u „Šahovskom letku“ i „Šah u SSSR-u“ (ovo je naziv glavnog sovjetskog izdanja od 1931. godine).
„Viktor Ivanovič je sjajan čovjek! Kakav mora biti gigantski mislilac da bi se objavili šahovski tekstovi bjelogardejca koji se borio za Wrangela, u sovjetskom časopisu! “ – jednom prilikom na banketu naglasio je Saveliy Tartakover.
Sredinom 30-ih, Viktor Soultanbeieff praktički je napustio pojedinačne nastupe, jer turniri nisu donosili sredstva za život. Uprkos činjenici da je majstor diplomirao na odjeljenju za hemiju Univerziteta u Liegeu, ponekad je morao da zarađuje novac kao običan radnik. 1932. umro mu je otac koji je sa sinom napustio Rusiju i služio kao sveštenik. Viktor je imao porodicu i dvoje djece i nije sebi mogao da priušti putovanja na turnire.
Soultanbeieff se vratio šahu tokom teških godina Drugog svjetskog rata; sinovi su mu odrasli, a nakon penzije, majstor se vratio nastupima. Igrao je na tako jakim turnirima kao što su Hastings i Wijk aan Zee, sretao se za tablom sa Euweom, Donnerom, Rossolimom, iako zbog svojih godina nije imao mnogo uspjeha. 1950. godine Viktor Ivanovič je objavio autobiografsku knjigu.
Od sredine 50-ih Soultanbeieff je počeo redovno da sudi i 1964. godine dobio je titulu međunarodnog sudije. Ali, šah nije prestao da igrati do posljednjih dana, pa čak i na kraju karijere dva puta je osvojio belgijsko prvenstvo.
Igrajući crnim figurama, Viktor Ivanovič je redovno primjenjivao varijantu 1.d4 d5 2.c4 c6 3.Nf3 Nf6 4.Nc3 dxc4 5.a4 e6, koja se čak zvala i sistem Soultanbeieff.
Inovacija nije odmah zaživjela u praksi razlgo je bio što je Aljehin u njoj porazio Bogoljubova bijelim figurama, napominjući u komentarima da je „moja velika sreća – protivnici koriste ovu varijantu.“
Međutim, mnogo godina nakon autorove smrti, shema otvaranja koja se susrela na meču Kramnik – Leko (2004.) učvrstila se među elitnim šahistima.
Viktor Ivanovič Soultanbeieff umro je 9. februara 1972. u 76. godini. Mnoge činjenice iz njegovog života uvrštene su u monografiju koja se pojavila kao rezultat studije Udruženja baštine azovskih Grka.
https://ruchess.ru/persons_of_day/viktor_sultanbeev_pd/
Soultanbeieff,Victor Ivanovich – Dunkelblum,Arthur [A46]
Spa Spa (2), 1926
[ChessBase]
1.d4 Nf6 2.Nf3 e6 3.e3 c5 4.Bd3 Be7 5.0–0 0–0 6.b3 cxd4 7.exd4 b6 8.Nbd2 Bb7 9.c4 Nc6 10.Bb2 d5 11.a3 Qc7 12.Qc2 dxc4 13.bxc4 h6 14.Rad1 Rfd8 15.Rfe1 Rac8 16.h3 Ne8 17.Nb3 Kf8? 18.Qe2 a5 19.d5! exd5 20.cxd5 Nb8 [20…Rxd5 21.Qe4+-] 21.Qe4 [21.Be5! Bd6 22.Qe4±] 21…Nf6 22.Bxf6 Bxf6 23.Qh7 g6 24.Nh4! Bg7? [24…Bxd5 25.Re3 Bxb3 26.Qxh6+ Bg7 27.Nxg6+]
25.Bxg6! Rxd5 26.Rxd5 Bxd5 27.Nf5! fxg6 28.Re7 gxf5? [28…Qxe7 29.Nxe7 Bxb3 30.Nxc8 Bf7 31.Ne7!+-] 29.Qxg7# 1–0
Yates,Frederick – Soultanbeieff,Victor Ivanovich [B29]
Ramsgate schev Ramsgate (2), 1929
1.e4 c5 2.Nf3 Nf6 3.Nc3 d5 4.exd5 Nxd5 5.d4 Nc6 6.Nxd5 Qxd5 7.dxc5 Qxd1+ 8.Kxd1 Bg4 9.Bb5 0–0–0+ 10.Bd3 e5 11.Bd2 Bxc5 12.Kc1 Bxf3 13.gxf3 Bxf2 14.b4 g6 15.b5 Ne7 16.Bg5 Rd7 17.Bf6 Bd4 18.Bxh8 Bxa1 19.Kd2 Rd8 20.Rxa1 Rxh8 21.Re1 f6 22.f4 Kd7 23.fxe5 f5 24.Re3 Rc8 25.Bf1 b6 26.c4 Ke6 27.Kd3 Rc7 28.a4 g5 29.Bg2 f4 30.Re1 Rc5 31.Bh3+ Kf7 32.Bg4 Kg6 33.a5 h5 34.Bd7 g4 35.axb6 axb6 36.Be6 Kg5 37.Ke4 h4 38.h3 Ng6 39.Bd5 g3 40.Kf3 Ne7 41.e6 Kf5 42.Be4+ Kxe6 43.Kxf4 Rxc4 44.Kg5 Kd6 45.Kxh4 g2 46.Kg3
46…Rxe4 47.Rd1+ Nd5 48.Kxg2 Kc5 49.Kf3 Re3+ 50.Kg4 Rb3 51.Rc1+ Kxb5 52.h4 Kb4 53.Rh1 Kc5 54.h5 Nf6+ 55.Kf5 Nxh5 56.Rxh5 b5 57.Ke4+ Kc4 58.Rh8 Rb1 59.Ke3 Rd1 60.Ke2 Rd6 61.Rh4+ Kb3 62.Rh3+ Ka4 63.Rh1 b4 0–1
Soultanbeieff,Victor Ivanovich – Marshall,Frank James [C42]
Liege Liege (8), 1930
1.e4 e5 2.Nf3 Nf6 3.Nxe5 d6 4.Nf3 Nxe4 5.Qe2 Qe7 6.d3 Nf6 7.Bg5 Be6 8.Nc3 h6 9.Bxf6 Qxf6 10.g3 d5 11.0–0–0 c6 12.Bh3 Bb4 13.Bxe6 fxe6 14.Ne5 0–0 15.f4 Qd8 16.Qg4 Rf6 17.Ne2 Nd7 18.h4 Bd6 19.d4 Rc8 20.Kb1 c5 21.c3 Nb6 22.Qh3 Qe8 23.g4 cxd4 24.g5 dxc3 25.gxf6 c2+ 26.Ka1 cxd1Q+ 27.Rxd1 gxf6 28.Ng4 Qg6
29.Nxh6+ Kh7 30.Ng4 Rg8 31.Rg1 f5 32.h5 Qf7 33.Qd3 Be7 34.Rg2 Nd7 35.a3 Kh8 36.Nh6 Rxg2 37.Nxf7+ Kg7 38.Ne5 Nc5 39.Qf3 Nb3+ 40.Ka2 Rxe2 41.Qg3+ Kf8 42.Kxb3 d4 43.Qg6 1–0
Nimzowitsch,Aaron – Soultanbeieff,Victor Ivanovich [A00]
Liege Liege (11), 1930
1.e3 c5 2.b3 e5 3.Bb2 Nc6 4.Nf3 e4 5.Ne5 d6 6.Nxc6 bxc6 7.d3 Nf6 8.dxe4 Nxe4 9.Bd3 Qa5+ 10.c3 Nf6 11.0–0 Be6 12.c4 Be7 13.f4 Rd8 14.Nc3 d5 15.cxd5 cxd5 16.f5 Bc8 17.Qf3 0–0 18.g4 c4 19.Bc2 Bb4 20.Ne2 c3 21.Bc1 Ba6 22.Re1 Bxe2 23.Rxe2 Rfe8 24.g5 Ne4 25.h4 Qc7 26.a3 Bd6 27.b4 Qd7 28.Bb3 Bc7 29.g6 Re5 30.gxf7+ Qxf7 31.Raa2 Qxf5 32.Qxf5 Rxf5 33.Kg2 Rd6 34.Kg1 Rh6 35.a4 Rxh4 36.a5
36…Rfh5 37.Rac2 Rh1+ 38.Kg2 R5h2+ 39.Kf3 Rf1+ 0–1
Soultanbeieff,Victor Ivanovich – Tartakower,Saviely [D52]
Folkestone ol (Men) Folkestone (3), 1933
1.d4 Nf6 2.Nf3 e6 3.c4 d5 4.Bg5 Be7 5.Nc3 Nbd7 6.e3 c6 7.Bd3 dxc4 8.Bxc4 Nd5 9.Bxe7 Qxe7 10.0–0 Nxc3 11.bxc3 e5 12.Qc2 e4 13.Nd2 Nb6 14.Rae1 Bg4 15.f3 exf3 16.Nxf3 Be6 17.Bd3 Nd5 18.Nd2 0–0–0 19.e4 Nb6 20.a4 Qg5 21.e5 Bd5 22.Ne4 Bxe4 23.Bxe4 Rhf8 24.a5 Nd5 25.a6 b6 26.c4 Nb4 27.Qa4 Qd2 28.Kh1 Rxd4 29.Rd1 Qe2
30.Qxb4 c5 31.Bf5+ Kc7 32.Qe1 Qxc4 33.Qg3 g6 34.e6+ Kc6 35.Be4+ Rxe4 36.Qd6+ Kb5 37.Qd7+ Kb4 38.Rb1+ Ka3 39.Ra1+ Kb2 40.Rfb1+ Kc3 41.Ra3+ 1–0