Pompeja
Četvrti nastavak
Stigavši na stanicu Pompeja, ugledah novi dio grada, sa veoma lijepom crkvom “Djevice Marije od Ružarija”. Moderni grad Pompeja osnovan je u pompejskoj dolini 1875. godine. Na mjestu gdje je bilo malo naselje sa 300 stanovnika, danas se prostire zanimljiv grad sa 26 hiljada ljudi. Pitao sam prolaznike koliko su udaljeni ostaci drevne Pompeje.“Najmanje tri kilometara”, odgovorio je punački taksista. Slutio sam da je posrijedi tipična obmana za uši lakovjernih turista. Krenuh stotinak metara prema crkvi i odjednom neodlučno zastadoh. Prilazi omanji, stariji čovjek, sa naočalima velike dioptrije, pokazujući dobru volju da pomogne. Godinama je vodio italijanske turističke grupe u Dubrovnik, zavolio taj čudesni grad. Nasmijam i ljubazan, ponovo izgovara nekoliko naših riječi, zatim savjetuje: ”Idite prema crkvi, potom Rimskom ulicom, lijevo. Pompeja je udaljena svega 500 metara”!
Svratio sam u najbliži bar da popijem tradicionalno jak italijanski espreso. Da glava bude bistrija nakon neprospavane noći.
Pompeju su u sedmom vijeku prije nove ere osnovali Oski na ušću rijeke Sarno, koje je u to doba bilo pristanište moreplovaca Grka i Feničana. Oski su drevni italski narod koji se nastanio na granici Lacija i Kampanije. Tada su se za vlast nad Kampanijom borili sa Etrurcima. Pompeja je u početku bila pod grčkim, zatim etrurskim uticajem, sve dok Samniti nisu ostvarili prevlast nad cijelim prostorom. Grad je od 310 godine p.n.e. pod uticajem Rimske Republike. Pompeja su uključila u pobunu gradova Kampanije protiv Rima, ali je Lucije Kornelije Sula 89. p.n.e. ugušio ustanak. Pompeja je postala kolonija, gubeći prava koja je imala. Ubrzano se razvija nakon uspostavljanja Rimskog Carstva, 27. godine p.n.e. Prvi car Oktavijan Avgust vladao je 41 godinu i mnogi ga smatraju najvećim rimskim carem. Avgust je pokazivao afinitet za literaturu, napisavši pjesme: Sicilija, Epifan i Ajaks, kao i autobiografiju sastavljenu od 13 knjiga. Nastupio je dug period prosperiteta nazvan „Pax Romana“ ili „Pax Augusta“. U Pompeji se podižu rimski hramovi i slavoluci, niču luksuzne građevine za to doba, razvija se trgovina.
Pompeja se prostire na 66 hektara, postoji osam gradskih kapija. Potrebno je mnogo vremena i strpljenja da se obiđu značajne arheološke lokacije. Ušao sam sa Trga “Anfiteatro”. Uz ulaznicu koja košta 11 eura, dobije se plan grada i brošura sa 69 glavnih znamenitosti. Nakon ulaska, pažnju privlači visoko drveće, sa gustom zelenom krošnjom oko pompejske palestre. Palestra je najveći otvoreni prostor u Pompeji (130x140metara), predviđen za gimnastičke vježbe i sportske aktivnosti. Okružena je sa tri strane trijemom i jonskim stupovima, a sa četvrte se ulazi u veliki amfiteatar izgrađen 80. godine p.n.e.
„Amfiteatar vrlo je veliki i dobro sačuvan. Dvadeset hiljada gledalaca moglo se u njemu smestiti. Ženskinje su sedele na najuzvišenijem mestu, imale su odeljenja za sebe kao sobe. Ovaj amfiteatar imao je 97 vrata na koja su gledaoci ulazili i izlazili. Poznaju se odeljenja odakle su zverovi puštani, a prema tome – drugo odeljenje odakle su gladijatori – borci izlazili, te se sa zverovima borili, tukli; u treće odeljenje iznosili su one koji poginu. Rimljanke nisu padale u nesvest kad vide da lav rastrgne čoveka. Pri ovoj surovoj zabavi one su pljeskale rukama. Ja volim da pomislim na predstave pariskih tragedija u kojima tronute dame brišu svoje suze, nego na ove varvarske igre“ (Lj. Nenadović-„Pisma iz Italije“).
Blizu ulaza “Porta di Stabia” nalazi se veliki teatar sagrađen u trećem i drugom vijeku p.n.e. Predstavljao je kulturno središte grada i mogao ugostiti 5000 gledalaca. Do njega je „Odeon“, mali teatar, sagrađen 80. godine p.n.e. Na sceni „Odeona“ održavane su muzičke manifestacije i igrane komedije. Kratko sam prošetao zemljanim dijelom amfiteatra, između tribina od klesanog kamena. U ovom ambijentu snimljen je dokumentarni film „Pink Floyd at Pompeii“, koji je za Evropsku televiziju režirao Adrian Maben (1972). U svom originalnog obliku film je jednostavno prikazivao grupu kako svira i šeta po Pompejima i vrhu Vezuva, ali je režiser kasnije, kontrasta radi, dodao nekoliko sekvenci snimljenih u studiju. Dnevni i noćni snimci u eksterijeru bili su spektakularni. Kultna britanska rok grupa svirala je na kompletno opremljenoj bini u praznom Rimskom amfiteatru. Možda bi film sa prisusustvom publike dobio na snazi, ali bi mu bila „ukradena dostojanstvenost“. Film je premijerno prikazan na Edinburškom festivalu 1972, uz veliko odobravanje. „Nije bilo filma o nekoj pop-grupi koji bi po opštem kvalitetu i tehničkoj prezentaciji prevazišao ovaj“ (britanski muzički časopis „Melody Maker“).
Kad sam stupio na veoma lijepe, popločane ulice, mogao sam naslutiti da je Pompeja bila moderan grad, sa 1500 kuća, luksuznim vilama, pet termalnih objekata i bezbroj fontana.
„U Pompeji po ulicama ima svuda trotoara za pešake. Duvarovi sviju soba izmalani su, neki lepše, neki lošije. Na mnogim mestima ustavljali smo se i s divljenjem gledali smo slike i mozaike. Na stubovima spolja izrezane su vinove loze, cveće itd. Sve lepše stvari što su tu iskopane odnesene su u Neapolj, gde smo ih već gledali u Burbonskoj palati. Mnoge su starine iz Pompeje odnesene u London i druge velike varoši, za javne muzeje ili za privatne zbirke“ („Pisma iz Italije“).
U jednom trenutku zvoni telefon; prepoznajem broj glavnog organizatora Opena „Pozitano 2010“, Đovanija Červera. „Zdravo Milane, ima jedna novost. Bićeš smješten u vili „Franca“ umjesto u hotelu „Savoia“. „Tu će ti biti ljepše nego u hotelu“! Hodam kao u groznici, upijam utiske, gledajući sačuvane freske, mozaike, statue, grafite. Na jednom poetičnom grafitu piše: „Kad borovi ne budu više ispuštali smole i kada bačen kamen ne bude padao dole, tek tada ćeš moći da sprečiš ljubavnike da vole“.
Velemajstor Milan Draško
(Sutra nastavak)