V.A.Ivonin: Šah. Sport -Legende, laži i istina
Moskva, 2008.
Gari Kasparov
Trinaesti svjetski šampion Gari Kimovič Kasparov rođen je 13. aprila 1963. godine u gradu Bakuu. Već sa 10 godina o njemu se počelo govoriti da ovaj mladi šahista ostavlja snažan utisak i da je marljiv iznad svojih godina. Te riječi o Gariku Vajnštajnu (tada je nosio očevo prezime) bile su prvi zapis o njemu u mom radnom dnevniku za 1973. godinu. Zatim je, otprilike 2–3 godine kasnije, uzeo majčino prezime i, da bi odmah prekinuo sva pitanja na tu temu, rekao da je to njegova i majčina lična stvar.
Sa 12 godina Garik je postao prvak SSSR-a među školarcima.
Naš prvi lični susret dogodio se kod mene 30. juna 1976. godine, kada je zaslužni trener zemlje V. Kart došao kod mene na razgovor zajedno s njim (pred put na Evropsko prvenstvo za omladince do 17 godina). Garik je na tom turniru nastupio uspješno, međutim Botvinik je bio veoma nezadovoljan što smo ga poslali na turnir po švajcarskom sistemu. Smatrao je da bi mu bilo korisnije da igra turnire po kružnom sistemu.
Nekoliko godina kasnije Kasparov je osvojio i titulu svjetskog prvaka u šahu među omladincima. Bez pretjerivanja mogu reći da je Gariku, kao i mnogima drugima, mnogo značilo školovanje u Botvinikovoj školi, gdje je on stalno i ne bez uspjeha učio svoje učenike analitičkom razmišljanju u šahu, a ne samo samoj igri. Mihail Moisejevič, uz veliko poštovanje i taktičnost prema ocjenjivanju svojih učenika, uvijek je posebno izdvajao Garika.
Botvinikova škola bila je najpopularnija šahovska škola u zemlji (a takvih škola u svijetu se uopšte ne sjećam). Tri puta godišnje 20 mladih šahista i šahistkinja okupljalo se na pripremama i tokom deset dana podnosilo izvještaje o svojim šahovskim uspjesima i neuspjesima. Botvinik je, živeći s njima tokom tih okupljanja, imao priliku da dublje upozna njihove jake i slabe strane, da daje savjete i individualne zadatke, uz kasnije izvještaje o obavljenom radu, uključujući analizu određenih partija.
Počev od 1976. godine, ime Kasparova stalno je u žiži javnosti. Pregledajući sve radne dnevnike iz perioda rada u Sportskom komitetu, ustanovio sam da ni o jednom šahisti, velemajstoru – uključujući Botvinika i Karpova – nema toliko zapisa kao o Kasparovu, njegovim razgovorima sa mnom, s njegovom majkom Klarom Šagenovnom i trenerima.
Poslije jedne od sesija u svojoj školi, Botvinik je, govoreći o Kasparovu, istakao njegov strog radni režim i dobru igru. Istovremeno je rekao da Čiburdanidze (koja je takođe bila na sesiji) smatra boljom, ali da Kasparov bolje razumije. Međutim, nije prošlo ni godinu dana kada je Botvinik rekao: „Kasparov je talenat. On već brzo računa varijante. Ima izvanredno pamćenje.“
Mihail Moisejevič je uopšte brižno njegovao Kasparova, davao razne prijedloge za njegovo učešće na takmičenjima i stvaranje zdrave atmosfere u njegovom okruženju. O potrebi veće praktične igre Kasparova govorili su mi krajem 1976. godine i drugi velemajstori.
U januaru 1978. godine Kasparov je dobio priliku da učestvuje na jakom turniru majstora u Minsku, posvećenom sjećanju na A. Sokolskog, iako je tada bio tek kandidat za majstora. Zatim su uslijedila druga takmičenja i međunarodni turniri, uključujući i turnir u Jugoslaviji, na kojem je Garik nastupio veoma uspješno. Ubrzo nakon tog turnira primio ga je prvi sekretar Centralnog komiteta Komunističke partije Azerbejdžana, Gejdar Alijev, koji je kasnije postao pokrovitelj Kasparova.
Radosti zbog te pobjede pridružila se i određena zabrinutost. O Kasparovu se još od mladosti govorilo da ima pojačanu nervnu razdražljivost, sumnjičavost i rastuću ambicioznost, čemu su, očigledno, u velikoj mjeri doprinosile i brojne usmene i pisane izjave o njegovim uspjesima i izuzetnim sposobnostima. Sve se to, može se reći, ispoljavalo u granicama prihvatljivog. Međutim, poslije pobjede u Jugoslaviji, osobine karaktera i nervnog sistema Kasparova su se zaoštrile i počele da zabrinjavaju.
U julu 1979. godine, tokom razgovora kod mene, Klara Šagenovna, Garikova majka, rekla je: „Jugoslavija je tako uticala na Garika da on još uvijek nije svoj. Takvog ga do sada nisam vidjela. On je u stanju depresije i psihičke nestabilnosti. Nije uspio da prođe ‘bakrene trube’, i sada ga treba učiniti psihološki stabilnim, jer sam mnogo toga ne razumije.“
Kako se kaže, majčino srce ne vara. Klara Šagenovna je sve ispravno vidjela i osjećala i, treba joj odati priznanje, učinila je mnogo da se ti problemi riješe, iako je, kao i mnoge majke, ponekad pretjerivala ili popuštala sinu.
Uzimajući sve to u obzir, zajedno sa Sportskim komitetom Azerbejdžana unesene su određene korekcije u plan priprema Kasparova i njegovog učešća na međunarodnim takmičenjima. Nerijetko se, uz poteškoće, rješavalo i pitanje da zajedno s Kasparovom na takmičenja putuje i njegova majka.
Godine 1980, nakon što se njegov trener Bagirov preselio u Letoniju (uvrijedio se jer je Kasparovu u Bakuu dodijeljen trosoban stan, dok se njegovi stambeni uslovi nisu poboljšali), pojavilo se pitanje novog trenera. Nakon nekog vremena za taj posao angažovan je majstor sporta Aleksandar Nikitin, koji je tada bio prilično ogorčen na Karpova i posmatrao Kasparova kao „oružje odmazde“.
Svi su, uključujući Karpova i Kasparova, već tada shvatali da ni u našoj zemlji ni u inostranstvu, osim njih dvojice, nema nikoga ko bi u tom trenutku mogao uspješno da se bori za šahovsku krunu. Imajući to u vidu, Sportski komitet i šahovska federacija činili su sve što su mogli za oba velemajstora. Ipak, kod Kasparova se nastavljalo razvijati nezadovoljstvo sopstvenim položajem, sumnjičavost i nepoštovanje prema drugim šahistima, uključujući i svjetskog šampiona. Postao je ogorčen na Sportski komitet i šahovsku federaciju, koji su mu se, kako je smatrao, nedovoljno posvećivali. Sredinom 1980. godine čak je u mom kabinetu izjavio: „Šest godina sam se obazirao na Botvinika, a sada ću igrati po svome.“
(Nastaviće se)