Achilleas Zographos
2017
24
Druge značajne ličnosti
Ovo poglavlje podijeljeno je na dva dijela, u kojima ćemo pomenuti neke ličnosti čije bi izostavljanje predstavljalo veliki propust. U prvom dijelu počećemo sa Raymond Smullyanom, nastaviti sa Noam D. Elkiesom i završiti sa Harmony Zhu. U drugom dijelu osvrnućemo se na trojicu važnih šahista koji su se takođe bavili muzikom: Svetozar Gligorić, Lajoš Portiš i Emil Sutovski.
Dostignuća Raymond Smullyana i Noam D. Elkiesa toliko su brojna da se čovjek može zapitati kako su uspjeli da se tako briljantno aktivno bave tolikim različitim oblastima. To nesumnjivo ima veze sa intelektima koji funkcionišu izvan granica običnih smrtnika. U krugu njihovih interesovanja matematika, muzika i šah zauzimaju važno mjesto.
Slučaj Harmony Zhu djeluje kao da je izašao iz bajke. Dozvolite mi jedno lično svjedočanstvo. Bio sam upoznat sa njenim velikim pijanističkim talentom preko YouTube snimaka. Gotovo slučajno, dok sam ponovo pregledao grčke učesnike, naišao sam na njeno ime na jednom šahovskom turniru iz 2013. godine. I nije to bio bilo kakav turnir, već Svjetsko prvenstvo za mlade u Ujedinjenim Arapskim Emiratima, u kategoriji djevojčica do 8 godina.
Ime Harmony pojavilo se tamo gdje ga inače nalazimo na svakom muzičkom takmičenju na kojem učestvuje — na samom vrhu! Dakle, postala je svjetska šampionka u svojoj kategoriji, iako je tokom turnira tek napunila sedam godina… Garry Kasparov bio je oduševljen njenom igrom.
Očigledno je da u mozgu Harmony šah i muzika koegzistiraju u savršenoj harmoniji! Možda će u godinama koje dolaze ovo čudo od djeteta iz Kanade osvojiti svjetsku titulu u šahu, istovremeno pobjeđujući na međunarodnim pijanističkim takmičenjima.
Činjenica je da danas intenzivan trening i specijalizacija u bilo kojoj oblasti počinju veoma rano. Iako se fenomen poput Philidora ili Tajmanova vjerovatno neće uskoro ponoviti, za Harmony ništa ne djeluje nemoguće. Bez obzira na to kako će se razvijati njen put, možemo joj samo poželjeti da zadrži istu radost i entuzijazam prema svemu što voli.
Gotovo je sigurno da je pred Harmony velika budućnost.
Pogledajmo sada detaljnije biografije sve troje.
Raymond Smullyan
Matematičar; filozof; pijanista; kompozitor šahovskih problema
Raymond Smullyan (1919–2017) rođen je u Njujorku. Već sa 12 godina osvojio je zlatnu medalju na pijanističkom takmičenju New York Music Week Association. Časove klavira pohađao je kod velikih muzičara kao što su Artur Schnabel, Nadia Boulanger i Alicia de Larrocha.
Držao je koncerte i predavao klavir na Roosevelt koledžu u Čikagu. Nažalost, kasnije je razvio tendonitis desne ruke, što ga je primoralo da odustane od javnih nastupa i okrene se matematici, koju je podjednako volio.
Iz matematike je imao veoma malo formalnog obrazovanja, ali je bio izuzetno talentovan. Pohađao je nekoliko naprednih kurseva na Univerzitetu u Čikagu, dok je istovremeno zarađivao za život kao profesionalni mađioničar!
Zanimljivo je da je, prije nego što je stekao fakultetsku diplomu ili čak završio srednju školu, na osnovu nekoliko briljantnih radova koje je napisao bio postavljen za predavača matematike na Dartmouth koledžu, gdje je radio dvije godine.
Nakon predavanja na Dartmouth koledžu, Univerzitet u Čikagu dodijelio mu je diplomu Bachelor of Arts, djelimično na osnovu kurseva koje nikada nije pohađao, ali ih je uspješno predavao. Potom je nastavio studije na Univerzitetu Princeton, gdje je 1959. godine doktorirao matematiku.
Objavio je šest knjiga i više od četrdeset naučnih radova iz matematike, a širom svijeta poznat je i kao pisac. Autor je više od dvadeset knjiga, od kojih su mnoge prevedene na sedamnaest jezika.
Njegova djela obuhvataju širok spektar disciplina i tema: logičke zagonetke za razonodu, retrogradne šahovske probleme uklopljene u priče o Sherlock Holmesu i „Hiljadu i jednoj noći“, stereo fotografiju, kineski taoizam, psihologiju religijske i mistične svijesti, filozofske fantazije i eseje o različitim aspektima života.
Njegova posljednja knjiga, Some Interesting Memories (u izdanju Thinkers’ Press, Davenport, Iowa), sadrži šarmantan prikaz nekih njegovih najneobičnijih avantura i obiluje vicevima, anegdotama, zagonetkama i paradoksima.
Video-snimke Raymond Smullyana možete pogledati na njegovom YouTube kanalu.
Noam D. Elkies
Matematičar i profesor na Univerzitetu Harvard; svjetski prvak u rješavanju šahovskih problema 1996; kompozitor šahovskih studija i muzike
Noam D. Elkies rođen je 1966. godine u Njujorku. Sa samo 14 godina osvojio je zlatnu medalju uz maksimalan broj poena na Međunarodnoj matematičkoj olimpijadi.
Nakon što je diplomirao kao najbolji student generacije sa 18 godina, sa najvišim počastima iz matematike i muzike, doktorirao je već sa 20 godina pod mentorstvom Benedict Grossa i Barry Mazura na Univerzitetu Harvard.
Sa 26 godina postao je redovni profesor sa stalnim zvanjem, čime je postao najmlađi redovni profesor u istoriji Harvarda.
Godine 1987. dokazao je da je eliptička kriva nad racionalnim brojevima supersingularna za beskonačno mnogo prostih brojeva. Godine 1988. opovrgao je Eulerovu pretpostavku o sumi stepena za četvrte stepene.
Njegov rad na tim problemima donio mu je veliko priznanje i mjesto vanrednog profesora na Harvardu 1990. godine. Elkies je takođe član Harvardove Lowell House zajednice.
Pored matematike, Elkies je uspješan kompozitor i rješavač šahovskih problema — osvojio je Svjetsko prvenstvo u rješavanju šahovskih problema 1996. godine — kao i kompozitor muzike.
Poznat je po svom znanju o vezama između matematike i muzike, a član je i Savjetodavnog odbora časopisa Journal of Mathematics and Music.
Treba dodati i da je Elkies detaljno istraživao veze između matematike i šaha.
(Nastaviće se)