V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
KARO-KAN ODBRANA. 1. e4 c6
Nazvana je po dvojici majstora koji su je primjenjivali na takmičenjima — Markusu Kanu iz Beča (1820–1886) i Englezu Horaciju Karo (1862–1920), koji je 1886. godine objavio analizu ovog otvaranja.
Posebnu popularnost otvaranje je steklo u drugoj polovini 20. vijeka zahvaljujući istraživanjima niza najjačih šahista svijeta: M. Botvinika, I. Boleslavskog, V. Smislova, P. Keresa, A. Konstantinopoljskog, B. Larsena, R. Hibnera, V. Horta, T. Petrosjana, A. Karpova i drugih.
Osnovna ideja otvaranje je rana kontraigra crnih u centru poslije
2. d4 d5, što im omogućava ne samo da brzo riješe problem razvoja bijelopoljnog lovca (na f5 ili g4), već i da dobiju šanse za aktivnu protivigru. Među glavnim sistemima razvoja najpopularnijih je sljedećih šest.
Razmjena:
2. d4 d5 3. ed cd 4. Ld3 cd (Štajnerov sistem) ili 4. c4! (Panovljev napad);
Petrosjan–Smislov sistem:
2. d4 d5 3. Sc3 de 4. Se4 Sd7;
Kapablankin sistem:
2. d4 d5 3. Sc3 de 4. Se4 Lf5;
Nimcovičeva varijanta:
2. d4 d5 3. Sc3 de 4. Se4 Sf6 5. Sxf6+ gf;
Sistem sa uzimanjem u ovoj varijanti na f6 pješakom „e“: 5… ef;
i, na kraju, zatvoreni sistem:
2. d4 d5 3. e5 Lf5.
Sve ove popularne sisteme razmotrio je 12. svjetski prvak Anatolij Karpov u knjizi „Učite da igrate Karo-Kan odbranu“ (Moskva, 1999) i analizirao ih na primjeru 50 partija igranih devedesetih godina.
„Dugogodišnja primjena Karo-Kan odbrane uvjerila me je,“ piše Karpov, „da je ona dovoljno vatrootporna, iako, kao i u drugim otvaranjima, crni prije svega mora da se pobrine za izjednačenje. S druge strane, težnja bijelih ka in
KARPOV Anatolij Jevgenijevič (rođen 23. maja 1951, Zlatoust, Ural), 12. svjetski prvak (1975–1985), svjetski prvak FIDE (1993–1998).
Kao petogodišnje dijete Anatolij je uveden u igru od strane oca. Već sa devet godina dobio je prvu kategoriju. S velikim interesovanjem proučavao je zbirku partija Kapablanke. „Naučio sam sve njegove partije napamet“, prisjeća se Karpov. Kasnije su se mnogi divili izuzetno racionalnom stilu mladog šahiste i njegovoj suptilnoj igri u završnici.
Sa 14 godina Karpov je postao majstor. U to vrijeme učio je u matematičkoj školi koju je završio s odličnim uspjehom. Nakon preseljenja s roditeljima u Tulu često je boravio u Moskvi, gdje je nad njim mentorstvo preuzeo M. Botvinik.
Godine 1969. Karpov pobjeđuje na svjetskom prvenstvu za juniore u Stokholmu. Sljedeće godine, osvojivši međunarodni turnir u Karakasu (Venecuela), dobija titulu međunarodnog velemajstora. Preselivši se u Lenjingrad, gdje je živio njegov trener i prijatelj velemajstor Semjon Furman, Anatolij tamo stiče i visoko obrazovanje na Ekonomskom fakultetu univerziteta.
Godine 1971. Karpov pobjeđuje na Aljehinovom memorijalu u Moskvi. Botvinik je tada u intervjuu rekao: „Zapamtite ovaj dan — danas je na šahovskom nebu zasjala zvijezda prve veličine.“
Već tih godina Karpov je u nizu partija demonstrirao izuzetno majstorstvo u prelasku iz teške odbrane u kontranapad, kombinovanje savršeno izvedenih defanzivnih operacija s naknadnim kombinacionim rješenjima. Može se reći da su borba na granici mogućnosti i najviša koncentracija misli i volje u odbrani postale karakteristične crte njegovog stvaralaštva.
Nakon pobjeda 1972. u San Antoniju (SAD) i na međuzonskom turniru u Lenjingradu, Karpov postaje realni kandidat za svjetsku titulu. Tada ga je jedan američki časopis slikovito nazvao „ruskim udavom“ i zaključio: „Evo koga treba da se boji Fišer!“
Pobjede u mečevima nad L. Polugajevskim (Moskva, 1974, +3, -0, =5), B. Spaskim (Lenjingrad, 1974, +4, -1, =6) i V. Korčnojem (Moskva, 1974, +3, -2, =19) dovele su Karpova do meča sa svjetskim prvakom. Meč je obećavao izuzetno interesantnu borbu. Pred Fišerom bi se našao protivnik univerzalnog stila, sa sjajnim borbenim osobinama i ogromnim kreativnim potencijalom.
Ali, nažalost, prvak je predao krunu bez borbe. Uoči meča 1975. godine Fišer je postavljao FIDE ultimatum za ultimatumom. Glavni zahtjev bio je neograničen meč do deset pobjeda jednog od učesnika, a pri rezultatu 9:9 da svjetski prvak zadrži titulu. Osim posljednjeg uslova, FIDE je pristala na sve. Kada je 1. aprila 1975. istekao rok za odgovor američkog velemajstora, Anatolij Karpov proglašen je 12. svjetskim prvakom u istoriji šaha.
Tokom narednih deset godina Karpov je svojim briljantnim pobjedama na najvećim međunarodnim turnirima i u mečevima za svjetsko prvenstvo potvrdio reputaciju svjetskog prvaka.icijativi obično daje protivniku mogućnost da dobije bogate kontrašanse, pri čemu se završnica često naginje u njegovu korist.“
Deset godina Karpov je vladao šahovskim prijestolom, dva puta odbranivši titulu prvaka u borbi s drugim izuzetnim šahistom — Viktorom Korčnojem. U prvom meču (Bagio, 1978), poslije izuzetno napete borbe, ishod dvoboja odlučen je tek u 32. partiji, kada je rezultat odlučenih partija bio 6:5 u korist Karpova. Sljedeći meč (Merano, 1981) završen je već poslije 18 partija pobjedom Karpova rezultatom 6:2.
Pred nama je poziciono suptilno vođena, pobjednička 32. partija tog meča.
Karpov – Korčnoj,
Bagio 1978
1.e4 d6 2.d4 Nf6 3.Nc3 g6 4.Nf3 Bg7 5.Be2 0–0 6.0–0 c5 7.d5 Na6 8.Bf4 Nc7 9.a4 b6 10.Re1 Bb7 11.Bc4 Nh5 12.Bg5 Nf6 13.Qd3 a6 14.Rad1 Rb8 15.h3 Nd7 16.Qe3 Ba8 17.Bh6 b5 18.Bxg7 Kxg7 19.Bf1 Nf6 20.axb5 axb5 21.Ne2 Bb7 22.Ng3 Ra8 23.c3 Ra4 24.Bd3 Qa8
25.e5! dxe5 26.Qxe5 Ncxd5 27.Bxb5 Ra7 28.Nh4 Bc8 29.Be2! Be6 30.c4 Nb4 31.Qxc5 Qb8 32.Bf1 Rc8 33.Qg5 Kh8 34.Rd2 Nc6 35.Qh6 Rg8 36.Nf3 Qf8 37.Qe3 Kg7 38.Ng5 Bd7 39.b4 Qa8 40.b5 Na5 41.b6 Rb7 1–0
Budući svjetski prvak, Karpov je na 31 takmičenju (od 38 na kojima je učestvovao) osvajao prvo mjesto, uključujući i velike međunarodne turnire — Milano (1975), Bad Lauterberg i Las Palmas (1977), Montreal (1979), Tilburg (1980. i 1983), Moskva (1981), Hamburg (1982), London (1984) i druge.
Sredinom osamdesetih dominacija Karpova na svjetskoj šahovskoj sceni bila je narušena pojavom novog izazivača — Garija Kasparova. Meč za svjetsku titulu 1984/85, kao i prethodna dva, igrao se do šest pobjeda. Već poslije devet partija rezultat je bio 4:0 za Karpova. Činilo se da je kraj blizu. Ali neočekivano je uslijedila serija od 17 remija. Izazivač je na taj način nastojao da produži borbu. Karpov je, s druge strane, izbjegavao rizik, želeći da meč završi „čistim rezultatom“. To se pokazalo kao njegova kobna greška.
Iako je u sjajnom stilu pobijedio u 27. partiji i poveo 5:0 (!), duga serija remija išla je u korist izazivaču, koji je počeo da igra mirno, promijenio je repertoar otvaranja i u 32. partiji ostvario prvu pobjedu. Zatim je, poslije nove serije od 14 remija, Kasparov trijumfovao u 47. i 48. partiji. Inicijativa je prešla u njegove ruke, ali za konačnu pobjedu trebalo je da osvoji još tri poena, dok je Karpovu bio dovoljan samo jedan.
U tom trenutku — pri rezultatu 5:3 za svjetskog prvaka — meč je prekinuo predsjednik FIDE Florensio Kampomanes, obrazlažući odluku iscrpljenošću igrača. Meč je trajao pet (!) mjeseci.
Njihov sljedeći dvoboj, u jesen 1985, završen je pobjedom Kasparova, koji je proglašen 13. svjetskim prvakom. Kasnije je Karpov s Kasparovom odigrao još tri meča — revanš (London–Lenjingrad, 1986) i dva u narednim trogodišnjim ciklusima (Sevilja, 1987; Njujork–Lion, 1990). U Španiji je Karpov bio nadomak povratka titule, ali je zbog poraza u posljednjoj partiji meč završen neriješeno.
Tako su tokom sedam godina (1984–1990) Karpov i Kasparov odigrali međusobno pet mečeva, u kojima su ukupno odigrali 144 partije! Takvo rivalstvo istorija šaha do tada nije poznavala. I, osim pojedinih serija remija u prvom meču, gotovo svi ostali susreti imali su izuzetno napet karakter, često s dramatičnim preokretima kako u toku cijelog takmičenja, tako i u pojedinim partijama. Takav je, na primjer, završnica 18. partije revanš-meča.
Kasparov-Karpov
Lenjingrad, 1986
38.Rh7+ Ng7 39.a5 Kg6 40.Qxd7 Rxd7 41.Rh4 Rgd8 42.c4 Rd1+ 43.Ke2 Rc1 44.a6 Rc2+ 45.Ke1 Ra2 46.Rb6 Rd3 47.c5 Ra1+ 48.Ke2 Ra2+ 49.Ke1 g3 50.fxg3 Rxg3 51.Kf1 Rgxg2 52.Be1 Rgc2 53.c6 Ra1 54.Rh3 f4 55.Rb4 Kf5 56.Rb5+ e5 57.Ra5 Rd1 58.a7 e3 0–1
Činilo se da do kraja 20. stoljeća niko neće moći ugroziti neviđeno rivalstvo „K – K“. Ali krajem osamdesetih i početkom devedesetih na šahovskom nebu zasijale su nove zvijezde – Vasyl Ivanchuk, Viswanathan Anand, Nigel Short… I u sljedećem ciklusu Karpovu je pripala sreća da se susretne s njima u mečevima kandidata. Ananda je uspio s minimalnom prednošću (4,5:3,5) „izbaciti iz sedla“. Ali u polufinalu je izgubio od Shorta i prvi put nije stigao do Kasparova…
Samo je „bunt“ Kasparova i Shorta protiv FIDE korjenito promijenio situaciju na najvišem nivou, zahvaljujući čemu se Karpov ponovno susreo u meču, sada za svjetsko prvenstvo FIDE, s Timmanom. Takmičenje se održavalo u Holandiji i Indoneziji, istovremeno s mečom Kasparov – Short u Engleskoj. Karpov je ostvario pobjedu.
Godine 1993 ostvarila se Karpovljeva želja – zauzeti prvo mjesto u stotinu takmičenja i time nadmašiti rekord Aljehina, koji je osvojio 78 turnira, a do 2000. taj broj osvojenih takmičenja dostigao je 150 (!).
I, naravno, najvažnija za njega bila je pobjeda na međunarodnom turniru u Linaresu (1994), gdje je osvojio 11 poena iz 13 i za 2,5 poena nadmašio Kasparova, ostvarivši Elo učinak od 3000.
Karpov – Topalov
Linares, 1994
20.Rxe6! Ra7 21.Rxg6+ fxg6 22.Qe6+ Kg7 23.Bxc6 Rd8 24.cxb5 Bf6 25.Ne4 Bd4 26.bxa6 Qb6 27.Rd1 Qxa6 28.Rxd4 Rxd4 29.Qf6+ Kg8 30.Qxg6+ Kf8 31.Qe8+ Kg7 32.Qe5+ Kg8 33.Nf6+ Kf7 34.Be8+ Kf8 35.Qxc5+ Qd6 36.Qxa7 Qxf6 37.Bh5 Rd2 38.b3 Rb2 39.Kg2 1–0
Godine 1996. Karpov je u Elisti osvojio meč za prvenstvo svijeta FIDE protiv G. Kamskog (10,5 : 7,5), a dvije godine kasnije ponovo je potvrdio titulu svjetskog prvaka FIDE pobjedom u finalnom meču nad V. Anandom.
A. Karpov je ponovo dobio „Oskara“
Usprkos tako intenzivnoj šahovskoj praksi, Karpov je nalazio vremena i za društveni rad (predsjednik je Međunarodne asocijacije fondova mira i ambasador Dječijeg fonda Ujedinjenih nacija — UNICEF), kao i za novinarsko i književno stvaralaštvo. Bio je glavni urednik časopisa „64 – Šahovski pregled“ i najveće svjetske enciklopedije „Šah“, objavljene u Moskvi 1990. godine. Autor je brojnih knjiga iz teorije šaha, zbirki sopstvenih partija i autobiografskih djela, među kojima su „U dalekom Bagiju“ (1981), „A sutra ponovo u borbu“ (1982) i „Moja sestra Kaissa“ (1990).
Sve značajniju ulogu u popularizaciji šaha među djecom i omladinom ima šahovska škola „Djeca Černobilja“, koju je Karpov osnovao 1991. Tokom njenih godišnjih sesija u raznim gradovima Rusije održavaju se simultanke, turniri i ekipna takmičenja, formiraju fondovi koji finansiraju te šahovske manifestacije i podstiču obnavljanje regionalnih škola pod rukovodstvom poznatih velemajstora.
(Nastaviće se)