V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
DEL RIO (Del Rio) Erkole (oko 1720–1801), istaknuti šahista 18. vijeka, jedan od osnivača italijanske šahovske škole.
Godine 1750. u Modeni je izašla knjiga „O šahovskoj igri. Posmatranja nad praksom anonimnog autora iz Modene“. Ovim „anonimnim autorom“ ispostavio se gradski savetnik Del Rio. Sudeći po analizama i komentarima debija i pozicija završnice sadržanim u ovoj maloj monografiji, on je tada bio jedan od najjačih šahista Evrope. Knjiga je izazvala veliki odjek, jer je predstavljala svojevrsnu himnu kombinatornoj. Za razliku od predložene teorije pješaka Filidora, Del Rio je uzdizao borbu figura, ljepotu žrtvenih napada i matnih kombinacija. Njegove ideje razvijali su drugi modenski autori, Đambatista Loli, koji je u svojoj knjizi (1763) uvrstio drugi deo Del Riovog rada, i Domeniko Lorenco Ponciani u knjizi „Neporecivo najbolja igra, šah“ (1769). Pred nama je jedna od studija Del Rioa.
Bijeli dobija
- Bf3+ Kg1
- Bh1! Kxh1
- Kf1 d5
- exd5 e4
- d6 e3
- d7 e2+
- Kxe2 Kg1
- d8Q h1Q
- Qd4+ Kh2
- Qh4+ Kg2
- Qg4+ Kh2
- Kf2, s neizbježnim matom.
U poslednjim godinama života Del Rio je završio još jedno djelo pod nazivom „Rat figura“, u kojem je sumirao svoje analize kraljevog i daminog gambita, kao i nekoliko završnica. Dugo se smatralo da je rukopis izgubljen. Nedavno ga je u kolekciji Džona Vajta, biblioteke Klivlenda (SAD), pronašao profesor Kristofer Beker, preveo ga na engleski jezik i zajedno s originalnim tekstom objavio u Jorklinu 1984. godine.
DJECA u šahu. Školarac je pobijedio u partiji. U njegovim očima sja radost, sve mu ide lako, želi bolje učiti u školi, pokazati da sve može da radi dobro. Koliko bola donosi poraz, ali sljedeći dan igra sa još većim trudom. A zatim? Zatim će početi da igra na turnirima za prvenstvo škole, opštine, grada. Dugo će se sjećati susreta za šahovskom tablom, odlazaka na turnire za odrasle i druga takmičenja. A ljubav prema šahu zadržaće do kraja života.
Najbolje je početi igrati u djetinjstvu. Tada se pravila i sve tajne igre brže i lakše usvajaju. Osim toga, u ranoj dobi šah najpozitivnije utiče na razvoj. Uključivanje u igru može da se desi u 5-6 godina, naročito ako su roditelji zaljubljenici u šah. Ali nije kasno da se nauče osnove igre ni u 7-10 godina. Često se to dešava u školi. Tamo, u borbama sa vršnjacima, u takmičenjima za prvenstvo škole, u timskim borbama, prave prve poteze budući šampioni i ljubitelji.
Kao što pokazuje iskustvo, šah pomaže u vaspitanju takvih osobina kod djece kao što su koncentracija i istrajnost, voljne karakteristike, logičko mišljenje. U 20. vijeku postalo je očigledno da šah treba da postane jedan od predmeta u školskom obrazovanju. Velemajstor Zigbert Taraš još 1903. godine objavio je članak u kojem je izložio plan za učenje šaha u srednjim školama. Igra šaha, pisao je Taraš, razvija um, uči strpljenju, doprinosi razvoju snalažljivosti i maštovitosti, zadovoljava sve zahtjeve razumske pedagogije.
Na početku 1942. godine, H.R. Kapablanka u svojim „Posljednjim šahovskim predavanjima“ takođe se zalagao za podučavanje djece šahovskim veštinama: „Smatřam da bi šah trebalo uvrstiti u školske programe u svim zemljama. U desetoj godini djeca bi trebalo da počnu sa učenjem šaha prema programu koji bi uzeo u obzir njihov uzrast i talentovanost.“
U drugoj polovini vijeka, problem podučavanja djece školske dobi šahu dobio je konkretne oblike. U nekim zemljama pojavili su se veliki zagovornici uvođenja časova šaha već u nižim razredima. Među njima je bio i poznati sovjetski pedagog V. Suhomlinski (1918–1970), koji je posmatrao blagotvorni uticaj šaha, radeći mnogo godina kao direktor Pavliške srednje škole (Ukrajina). U svojoj knjizi „Srce dajem djeci“ (1969) on priča jedan slučaj: „Šahovska tabla pomogla mi je da otkrijem matematičko razmišljanje Ljube i Pavla. Pre nego što su počeli igrati šah, nisam primjećivao oštrinu i ustrajnost njihovog razmišljanja.“ Njegov zaključak bio je jasan: „Igra šaha treba da uđe u život osnovne škole kao jedan od elemenata intelektualne kulture.“
Provođenje ove ideje u masovnoj školskoj praksi nije jednostavna. Potrebna je temeljna pripremna akcija. Na primer, u Venecueli su krajem 70-ih godina izabrane dvije škole za ovu svrhu: u jednoj je uvedeno predavanje šaha, a u drugoj je sve ostalo po starom. Kada su specijalisti kasnije provjerili i uporedili nivo znanja, opšte kulture i discipline, zaključili su da je u prvoj školi nivo bio znatno viši. Nakon ovog eksperimenta, predavanje novog predmeta uvedeno je u nekoliko škola u Karakasu. Istovremeno, prema specijalnom programu, pripremali su se šahovski pedagozi. A od školske godine 1988/89, časovi šaha počeli su da se održavaju u svim školama u zemlji. Isto je učinjeno i na Islandu, gdje je šah postao deo programa svih državnih škola.
Danas se šah predaje u hiljadama škola gotovo trideset zemalja sveta, uključujući Kanadu, SAD, Švajcarsku, Rusiju, Nemačku, Francusku, Kubu, Meksiko i druge. Prave se specijalizovana učila. Tako je u Švajcarskoj, pod opštim rukovodstvom člana nacionalnog Šahovskog saveza Bita Rügzegera, razvijen i objavljen „Kurs za učenje šaha“, u kojem su uzeti u obzir iskustva svjetske šahovske pedagogije i uspješno su odabrani teorijski i praktični primeri.
Na trenerskom okupljanju dječje šahovske škole V. Smyslova u pionirskom kampu „Orljonok“, blizu Tuapse, 1980. godine. Na krajnjoj lijevoj strani – vođa okupljanja, trener B. Postovski. U centru grupe: u prvom redu – Sergej Tivjakov, u drugom redu – Aleksej Dreev i Griša Serper, koji su danas među najjačim šahistima svijeta
Problem podučavanja šaha u školama u današnjem vremenu ozbiljno proučavaju naučnici i razmatraju se na naučnim konferencijama i simpozijumima. Tako su na međunarodnim konferencijama u Drezdenu 1988. i 1989. godine „Značaj šaha za vaspitanje, nauku i kulturu“ sa učešćem više od 200 stručnjaka iz 23 zemlje, više od polovine od 80 izlaganja i saopštenja bavilo se temom „Šah i škola“. U njima je naglašeno da je školsko obrazovanje šaha odlično sredstvo za intelektualni razvoj djece.
Važan segment šahovskog obrazovanja školske djece su takmičenja. Vrijedno iskustvo u njihovoj organizaciji stečeno je u Hamburgu, gdje su masovna takmičenja počela 50-ih godina, a timska prvenstva učenika – od 1977. godine. Dobre tradicije imaju takmičenja učenika i u Rusiji. Nekoliko decenija organizovana su pod nazivom „Bijeli top“ i „Turniri šahovskih nada“. U njima su svoju sportsku karijeru započeli budući šampioni svijeta Maija Čiburdanidze i Garri Kasparov, velemajstori Andrej Sokolov, Sergej Dolmatov, Artur Jusupov, Valerij Salov i drugi.
Izvanredno takmičenje za mlade talente sa svih kontinenata su svjetska prvenstva za kadete (od fr. cadet – mlađi) do 12, 14 i 16 godina, koja se održavaju svake godine pod pokroviteljstvom FIDE. Mnogi poznati majstori i velemajstori su se istakli na tim takmičenjima.
Shvatajući važnost popularizacije šaha u školama, šampion svijeta Garri Kasparov je 2000. godine organizovao Svjetsko prvenstvo za škole, koje se održalo putem interneta. Na takmičenju je učestvovalo 2000 škola iz 50 zemalja.
(Nastaviće se)