V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
BOLESLAVSKI Isak Jefremovič (1919–1977), sovjetski velemajstor, izazivač za titulu svjetskog prvaka, šahovski teoretičar i trener.
Počevši da igra šah sa devet godina, Boleslavski je na zadivljujući način – bez dovoljne praktične igre, uglavnom učeći iz knjiga – dostigao visoki majstorski nivo. Ljubav prema lijepoj književnosti, koju mu je majka usadila još u djetinjstvu, doprinijela je razvoju slikovitog mišljenja.
„U mladosti mi se činilo da je šahovska partija nalik sastanku sa ženom“, pisao je kasnije. „Sigurno znaš da će se i sastanak i susret za tablom, ako do njih dođe, neminovno započeti i neminovno završiti, a pritom je uzbuđenje neizbježno, dok će se negdje u sredini pojaviti nešto neočekivano, nepredviđeno, nešto što unaprijed ne znaš: ili novo očaranje, ili razočaranje, ili ćeš se obradovati, ili rastužiti…“
Najčešće su mu šahovske partije donosile radost. Godine 1938, 1939. i 1940. Boleslavski je tri puta zaredom osvojio prvenstvo Ukrajine. Godine 1940. debitovao je na prvenstvu SSSR-a i podijelio 5–6. mjesto s M. Botvinikom, ali je u međusobnom susretu izgubio i od tada je sanjao o revanšu. Kasnije se prisjećao kakve je planove kovao dvadesetsedmogodišnji ambiciozni majstor:
„Tada sam odlučio da ću, uz sistematski rad na sebi, moći i da ga pobijedim. ‘Nije đavo onoliko strašan koliko ga slikaju.’ Porazi od Botvinika u dvije partije na meč-turniru 1941. i u jednoj partiji na XIV prvenstvu zemlje četiri godine kasnije nimalo me nisu otreznili. Činilo mi se da razumijem Botvinikovu igru, da vidim njene jake i slabe strane. Počeo sam da se spremam za susret s njim. Naravno, shvatao sam da je to šahista sasvim drugačijeg stila od mog tadašnjeg, ali sam smatrao da i ja imam šanse za pobjedu.“
Tokom narednih deset godina Boleslavski je stalno poboljšavao rezultate: na meč-turniru za titulu apsolutnog prvaka SSSR-a (1941) zauzeo je 4. mjesto; na prvenstvima SSSR-a bio je treći 1944, drugi 1945. i 1947, da bi 1950. dostigao vrhunac sportske karijere – na turniru kandidata za svjetsko prvenstvo podijelio je 1–2. mjesto s D. Bronštajnom. Zakazan je dodatni meč između njih, ali je Boleslavski tu napravio psihološku grešku: pripremajući se za meč s Bronštajnom, stalno je razmišljao o budućem meču s Botvinikom. Izgubio je samo jedan poen (6,5 : 7,5), ali cijena tog poena bila je ogromna – meč za titulu svjetskog prvaka, koji je zauvijek ostao san. Mnoge savremenike privlačio je kombinacioni stil igre Boleslavskog.
„Za mene je“, dijelio je svoje mišljenje jugoslovenski velemajstor S. Gligorić, „ideal u šahu oduvijek bio stil Boleslavskog. Kod koga su još od savremenih šahista strategija i taktika, logika i fantazija tako savršeno stopljene u jedno?!“
Boleslavski je još jednom učestvovao na turniru kandidata (Cirih, 1953), uspješno je igrao na nizu turnira – u Bukureštu (1953), Stokholmu (1964), Debrecinu (1961). Ipak, sve više je pokazivao sklonost ka trenerskom radu. Sa 37 godina Isak je bio sekundant V. Smislovu na njegovom pobjedničkom turniru kandidata (1956), a tri godine kasnije za pomoć mu se obratio T. Petrosjan. Njihova saradnja bila je duga i plodna. Godine 1963. Petrosjan je pobijedio M. Botvinika i postao svjetski prvak, a tri godine kasnije odbranio je titulu u borbi s B. Spaskim.
„U svim mojim uspjesima postignutim tokom našeg zajedničkog rada“, priznao je kasnije Petrosjan, „zasluga Isaka Jefremoviča Boleslavskog je ogromna.“
Boleslavskog su krasile fenomenalna memorija, enciklopedijsko znanje, dobronamjernost i skromnost. Bronštajn ga je nazivao „pravim umjetnikom šaha“ i smatrao jednim od najoštrijih sovjetskih šahista. Novine Izvestija su sljedeću minijaturu nazvale biserom šahovske umjetnosti.
Boleslavski – Džindžikašvili (Dzindzichashvili,Roman)
Minsk, 1966
1.d4 d5 2.c4 dxc4 3.Nf3 Nf6 4.e3 e6 5.Bxc4 c5 6.0–0 a6 7.Nc3 b5 8.Bb3 Bb7 9.Qe2 Nbd7 10.Rd1 Qb8 11.d5 exd5 12.Nxd5 Nxd5 13.Bxd5 Bxd5 14.Rxd5 Qb7 15.e4 Be7 16.Bg5 Nb6 17.Rad1 h6 18.Bxe7 Nxd5 19.Bxc5 Ne7 20.Ne5 Rc8
21.Rd7 Rc7 22.Rd8+ Kxd8 23.Nxf7+ Kd7 24.Qg4+ Kc6 25.Qe6+ 1–0
Crni predaje zbog mata u dva poteza (25… K:c5 26. Qd6+ Kc4 27. Ne5#).
Boleslavski je umro u 57. godini života. Jedan od njegovih prijatelja i učenika, velemajstor A. Suetin, pisao je u časopisu Šah u SSSR-u:
„Boleslavski je bio čovjek izuzetne skromnosti i velike kulture. Teško je zamisliti Boleslavskog bez šaha, ali je potpuno nemoguće zamisliti ga bez knjige. Odlično je poznavao istoriju, klasičnu književnost, poeziju… Zaista revolucionarni bili su njegovi izvanredni sistemi otvaranja u sicilijanskoj i staroindijskoj odbrani, kao i njegova istraživanja koja su obogatila niz drugih aktuelnih otvaranja. Duboke po sadržaju knjige i britke analize u šahovskoj periodici odavno su učinile I. Boleslavskog jednim od vodećih teoretičara na svijetu.“
BOLOGAN Viorel (rođ. 1971), moldavski velemajstor.
Godine 2000. dvadesetosmogodišnji talentovani šahista iz Moldavije, koji je živio u Moskvi, osvojio je četiri turnira – zonski u Minsku i jake međunarodne turnire u Pekingu, Buenos Ajresu i Pojkovskom. Pri tome je, odigravši 40 partija, ostao neporažen, a pobijedio je u čak 20! Ovaj zadivljujući rezultat omogućio je Viorelu da te godine napravi veliki skok na FIDE rejting-listi – sa 42. na 19. mjesto.
Viorelov otac je programer, majka profesor španskog jezika. Ima četvoricu braće.
„Kod nas je uvijek vladao duh potpunog povjerenja, ali i zahtjevnosti. Tako važne osobine kao što su poštenje i odgovornost sticale su se upravo u porodičnom domu“, govorio je Bologan u jednom intervjuu.
Od djetinjstva zaljubljen u šah i fudbal, Bologan se navikao na oštru sportsku konkurenciju i više nije mogao zamisliti život bez nje. Napredovanje na ljestvici šahovskog majstorstva bilo je praćeno usponima i padovima, ali su mu uvijek pomagali vjera u sopstvene snage i jasna procjena vlastitih mogućnosti. Nakon pobjede na otvorenom turniru u Njujorku (1997) Viorel je rekao:
„Pobjedom na ovakvom turniru kao da prolazim još jednu važnu etapu, koju mogu upisati u biografiju. Poseban je osjećaj pobijediti na ‘švajcarcu’, gdje je cijena svakog polupoena veoma visoka i gdje se mora mnogo rizikovati. Takvi turniri mi se asociraju s džunglom: svuda živa stvorenja, oštra konkurencija, usijane strasti…“
Viorel tečno govori nekoliko jezika, odbranio je kandidatsku disertaciju i uspješan je kao trener, odlično vlada perom, kombinujući sportske nastupe s novinarskim radom. Ipak, glavni prioritet ostaje šah. Jer je on, po duhovitoj Bologanovoj definiciji, „sličan ljubomornoj dami – i ni najmanja nevjera se ne oprašta“.
Godinu 2001. Viorel je započeo novom turnirskom pobjedom, ispred devet velemajstora, na 2. turniru posvećenom A. Karpovu u sibirskom gradu Pojkovskom.
Bologan – Kir. Georgijev
Pojkovski, 2001
1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 Nf6 4.0–0 Nxe4 5.d4 Nd6 6.Bxc6 dxc6 7.dxe5 Nf5 8.Qxd8+ Kxd8 9.h3 Bd7 10.Nc3 Kc8 11.b3 a5 12.Bb2 Be7 13.Rad1 Re8 14.a4 c5 15.Rd3 b6 16.Nd5 Bd8 17.c4 Ne7 18.Nf4 Nc6 19.Rfd1 Bf5 20.Re3 g6 21.g4 Be6 22.Kg2 Kb7 23.Nd5 h6 24.Kg3 Be7 25.Red3 Bf8 26.Nf6 Red8 27.Rxd8 Rxd8 28.Rxd8 Nxd8 29.Bc1 Nc6 30.Ng8 g5 31.Nf6 Nd4 32.Nxd4 cxd4 33.f4 gxf4+ 34.Kxf4 c5 35.Ke4 Kc6 36.Nh5 Bc8 37.Nf4 Be7 38.Nd5 Bf8 39.Bd2 Be6 40.Nf6 Bg7 41.Nh5 Bf8 42.Ng3 Kd7 43.Nf5 b5 44.axb5 a4 45.bxa4 Bxc4 46.Bxh6 Bxh6 47.Nxh6 Bb3 48.a5 Ba4 49.b6 Bc6+ 50.Kf4 1–0
(Nastaviće se)