V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
BERLIN – TURNIRI. Prvo veliko međunarodno takmičenje održano je 1881. godine u okviru Drugog kongresa Njemačkog šahovskog saveza. Prvo mjesto osvojio je Dž. Blekbern sa 14 poena iz 16, ispred I. Cukertorta za 3 poena, te Š. Vinavera i M. Čigorina za 3,5 poena. Godine 1897. turnir je bio posvećen 70-godišnjici Berlinskog šahovskog društva. Prvu nagradu osvojio je R. Haruzek sa 14,5 poena iz 19, drugo mjesto zauzeo je K. Valbrodt sa 14, a treće Dž. Blekbern sa 13 poena.
Dvadeset godina kasnije u prestonici Njemačke obnovljeni su međunarodni turniri. Njihovi pobjednici bili su: M. Vidmar (april 1918), Emanuel Lasker (septembar 1918), J. Bogoljubov (1919), D. Brejer (1920), J. Bogoljubov (1926), D. Brinkman (1927), A. Nimcovič (februar 1928) i H. R. Kapablanka (oktobar 1928).
Od osamdesetih godina XX vijeka održavaju se šahovski festivali „Berlinsko ljeto“, na kojima učestvuju stotine majstora i velemajstora iz mnogih zemalja svijeta.
„BESMRTNA PARTIJA“.
Uoči početka prvog međunarodnog turnira u Londonu, 21. juna 1851. godine, između dvojice njegovih učesnika — Adolfa Andersena iz Njemačke i Lionela Kizerickog, koji je doputovao iz Francuske — odigrana je partija koja je ubrzo dobila naziv „besmrtna“. Igrajući bijelim figurama, Andersen je pri jurišu na položaj protivničkog kralja žrtvovao rekordan broj šahovskih figura — lovca, dva topa i damu — i na kraju protivniku dao mat. Andersenova kombinacija osvojila je šahovski svijet svojom efektnošću i ljepotom.
„Ova partija“, pisao je M. Čigorin, „ne zahtijeva hvalospjevne komentare. Svako ko je pažljivo prouči primijetiće s kakvom dosljednošću, skladnošću i temeljitošću je Andersen vodio napad od početka do kraja.“
Anderssen,Adolf – Kieseritzky,Lionel Adalbert BF [C33]
‘Besmrtna partija’ London, 21.06.1851
1.e4 e5 2.f4 exf4 3.Bc4 Qh4+ 4.Kf1 b5 5.Bxb5 Nf6 6.Nf3 Qh6 8.Nh4 [8.Rg1 … 9.g4 8…Qb6 9.Nc3 c6 10.Bc4 Qc5 11.Qe2+- Ba6 12.Bxa6 Nxa6 13.d4 Qa5 14.Ne5 g6 15.Nc4 Qc7 16.e5; 8.Ke2?! Qb6 9.Nc3 c6 10.Bc4 Ba6÷] 8…Qg5 9.Nf5 c6 10.g4? 11.Rg1 cxb5? 12.h4 [12.Qf3? h5] 12…Qg6 13.h5 Qg5 [13…Nxh5? 14.gxh5 Qf6 15.Nc3 Bb7 16.Bxf4 g6 17.Nxb5+-] 14.Qf3 Ng8 [14…Nxg4 Euwe 15.Rxg4 Qxh5 16.Bxf4+- d5 (16…g6 17.Nd6+ Bxd6 18.Bxd6 Nc6 19.Qf6 Rg8 20.Nc3) 17.Nc3 Bxf5 (17…g6? 18.Nxd5 … 19.¤f6+) 18.exf5] 15.Bxf4 Qf6 [15…Qd8 Reti 16.Nc3 a6 (16…d6 17.Nxb5 Bxf5 18.exf5+- Polihroniade; 16…g6 17.Nxb5 gxf5 18.Nc7+ Ke7 19.exf5+- Polihroniade) 17.Bd6 Bb7 18.Nd5 Bxd5 19.exd5 Bxd6 20.Nxd6+ Ke7 21.Nxf7+-] 16.Nc3 Bc5 [16…Bb7 Reti 17.Qg3 (17.Nxb5 Qxb2 18.Nc7+ Kd8 19.Kg2 Na6 (19…Nc6 20.Rab1 Qxc2+ 21.Kh3 Rb8 22.Nd5+-) 20.Nxa8 Bxa8 21.Rab1 Qxc2+ 22.Kh3+-) 17…Na6 (17…Nc6 18.g5 … 19.¤xb5) 18.Nxb5 (18.Be5 Qb6÷) 18…Qxb2 19.Nfd6+ Bxd6 20.Nxd6+ Kf8 21.Be5 Qb6 22.Kg2 f6 23.Rgf1+- 23…£c6 24.g5] 17.Nd5 (?), 17.d4! … 18.¤d5 17…Qxb2 18.Bd6 [18…Bxg1 [18…Qxa1+ 19.Ke2 Qb2! 20.Kd2 (20.Rc1 Bb7 21.Bxc5 Bxd5) 20…Bxg1 (20…g6 21.Rb1 (21.Re1 Bb7 22.Bxc5 Bxd5 23.exd5+ Kd8 24.Bd4 (24.Nd6 Nh6 25.Qe3 Na6) 24…Qb4+ 25.Bc3 Qc5 26.Ne3±) 21…gxf5 22.Rxb2 Bxd6 23.e5 Bxe5 24.Qe3 d6 25.d4 Kd8 (25…Bb7 26.Nc7+ Kd8 27.Nxa8+- f4 (27…Bg7 28.Rxb5+-) 28.Qa3) 26.dxe5+-) 21.e5 Ba6! 22.Nc7+ (22.Nxg7+ Kd8 23.Qxf7 Kc8) 22…Kd8 23.Qxa8 (23.Nxa6 Bb6 24.Qxa8 Ba5+³) 23…Bb6 24.Qxb8+ Bc8 25.Nd5 Ba5+ 26.Ke3 Qxc2³ (26…Qc1+=) ] 19.e5 Qxa1+ [19…Ba6 20.Nc7+ Kd8 21.Nxa6 Qxa1+ (21…Bb6 22.Qxa8 Qxc2 23.Qxb8++-) 22.Ke2] 20.Ke2 Na6 21.Nxg7+ Kd8 22.Qf6+ Nxf6 23.Be7#
1–0
„BIJESNA“ FIGURA.
U djelovanju vojske šahovskog kralja često se može prepoznati moto musketara: „jedan za sve, svi za jednog“. U borbama na šahovskoj tabli petnaest figura iste boje nastoje da zaštite svoga kralja („svi za jednoga!“). Ali postoje pozicije u kojima jedna jedina figura može da spasi čitavu svoju vojsku, i to u trenutku kada se čini da je ona osuđena na propast, kada je kralj već spreman da podigne bijelu zastavu! Tu figuru šahisti su nazvali „bijesnom“. Jer ona neprestano napada figuru protivnika, najčešće kralja, i pri tome se sama žrtvuje. Od nje se ne može pobjeći u zaklon, ne može se uzeti, iako nije ničim zaštićena, jer bi u slučaju njenog uzimanja nastao pat, odnosno remi.
V. Korolјkov, 1947.
Remi
Najčešće ulogu „bijesne“ figure ima top. Tema „bijesnog“ topa naročito je jasno izražena u etidi velemajstora šahovske kompozicije Vladimira Koroljkova (1907–1987), nagrađenoj prvom nagradom 1947. godine na konkursu Jermenskog šahovskog kluba.
- c7+ Ka7
(na 1… Kb5 slijedi 2. Le2+ Kb4! 3. Td4+ Kb3 4. Td3+ itd. Ako 1… Kb7, onda 2. c8D+ T:c8 3. Lg4+ Kb8 4. Td8+ Kc7 5. Td7+ itd. U slučaju 1… Ka5 slijedi 2. Ta6+! Kb5 3. Le2+ Kb4 4. Tb6+ Ka3 5. Ta6+ Kb2 6. Tb6+ Ka1 7. Ta6+ i bijeli top beskonačno progoni crnog kralja.) - Ta6+! Kb7
- Lf3+ gxf
- c8D+! K:c8
- Tg6! Dh5
(inače 6. Tg8+ Kd7 7. Tg7+ Ke6 8. T:h7 f2 9. Te7+, i top postaje „bijesan“) - Tg5! Dh6
(6… f2 7. Tg8+ Kd7 8. Tg7+ Ke6 9. Tg6+ Kf5 10. Tf6+! Ke4 11. T:f4+ Ke3 12. Te4+ Kd2 13. Te2+ Kd1 14. Td2+ Ke1 15. Te2+ Kf1 16. Te1+ s ciljem postizanja pata) - Tg6! Dh5
- Tg5! — remi
(poslije uzimanja dame topa koji je progoni — pat).
BIBLIOGRAFIJA šahovske literature.
Danas svako ko se ozbiljno bavi teorijom ili istorijom šaha ne može bez ovakvog vodiča u moru šahovskih knjiga, članaka i periodičnih izdanja. Potrebu za njom šahisti su osjetili još u XIX vijeku. Godine 1847. u Beču je Anton Šmid prvi put izdao posebnu knjigu „Literatura šahovske igre“, obima 400 stranica. U njenom prvom dijelu detaljno su opisani evropski rukopisi o šahu iz XIII–XVI vijeka, dok su u drugom dijelu navedeni naslovi knjiga raznih zemalja od XVI vijeka do 1846. Četvrt vijeka kasnije (1881) poznati istoričar šaha van der Linde izdao je u Berlinu knjigu „Prvo hiljadugodište šahovske literature (850–1880)“.
Slika o stanju svjetske šahovske literature do sredine XX vijeka može se steći iz bibliografskih radova dvije najveće svjetske biblioteke — van der Linde–Nimejer u Hagu (1955) i Džona Vajta u Klivlendu (Boston, 1964). Ubrzo su se pojavile i knjige ograničene na izdanja jedne zemlje i publikacije na nacionalnim jezicima. Tako je 1968. u Moskvi izašla knjiga N. I. Saharova „Šahovska literatura SSSR-a. Bibliografija (1775–1966)“, a 1974. u Bostonu knjiga D. A. Beta s anotiranom bibliografijom šahovske literature objavljene na engleskom jeziku (1850–1968). Godine 1981. u Rimu je objavljena knjiga A. Kikija i A. Sanvita s bibliografijom cjelokupne šahovske literature objavljene u Italiji od XVI vijeka. Godine 2001. pojavio se znatno prošireni rad N. I. Saharova „Šahovska literatura Rusije. Bibliografski vodič (1775–1997)“.
Tokom osamdesetih i devedesetih godina XX vijeka nastaju i slične bibliografije posvećene pojedinim šahistima — drugom svjetskom prvaku Emanuelu Laskeru (J. Stigter, Amsterdam, 1985), kao i italijanskom istoričaru šaha i kompozitoru A. Kikiju (A. Sanvito, Milano, 1992).
Različitim problemima istorije šaha posvećeni su radovi njemačkog bibliografa E. Majzenburga, objavljeni u Njemačkoj tokom šezdesetih do devedesetih godina. Veliko istorijsko-bibliografsko istraživanje predstavlja djelo D. Gejdža „Šahovske ličnosti“, koje obuhvata oko 14.000 šahista svih vremena i zemalja (SAD, 1987).
(Nastaviće se)