V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
GENIJI šaha.
Emanuel Lasker je 1914. godine napisao:
„Razmislite koliko je ogromno značenje riječi ‘genije’… Ljudski jezik ne poznaje riječ koja bi izražavala viši stepen poštovanja… Sužimo značenje ove titule u kontekstu oblasti šahovske igre. Svi ćemo se složiti da su Filidor, Morfi i Štajnic, koji su postavili nove puteve u šahu, bili genijalni šahisti.
Nove ideje i pravci u šahu donijeli su svi svjetski šampioni, na svoj način, i zbog toga ih opravdano nazivaju genijima. Ipak, očigledno je da su, čak i sa izuzetnim sposobnostima, uspjeli da dođu do Olimpijade samo zahvaljujući ogromnom trudu u razumijevanju tajni šahovske igre i usavršavanju svojih borbenih vještina. Ovo važi jednako za Laskera i Botvinika, Petrosjana i Spaskog, kao i za Kapablanku i Aljehina, Talja i Fišera, Karpova i Kasparova, kod kojih su možda neki znakovi genijalnosti – poput zapanjujuće brzine procjene pozicije, dubine uvida u traženju najbržih i najelegantnijih puteva do pobjede – možda i izraženiji. Za genijalce je karakteristično da mnogi njihovi potezi nisu očigledni (ponekad čak ni za majstore i velemajstore!), njihovi planovi i kombinacije su nepredvidivi, a žrtve – često intuitivne.
Međutim, šahovska istorija 19. i 20. vijeka nije bila samo istorija šampiona. U različitim periodima izrastala je čitava plejada genijalnih šahista, čije je stvaralaštvo odlikovala originalnost ideja, otvaranje novih puteva razvoja šahovske misli. U 19. vijeku, uz šampione, pravo da se nazivaju genijima imali su L. Laburdone, M. McDonnell, A. Andersen, P. Petrov, Z. Cukertort, D. Blackburn, M. Chigorin, G. Pillsbury, V. Winaver, I. Gunsberg, dok su početkom 20. vijeka to bili Tarrasch, Marshall, Maroci, Yanovsky, Schlecter, Rubinstein, Reti, Nimzowitsch, Vidmar, Duras, Spilman i Teichmann, kao i prerano preminuli Haruzeck i Breyer.
Sredinom i drugom polovinom 20. vijeka, pečat genijalnosti nosi čitava grupa velemajstora, počevši od Keresa, Reševskog, Bronštajna, Korčnoja i drugih kandidata, koji su dostojno srađivali na Olimpijadi i bili pravi „poklon za šahovski svijet“, kako je jednom rekao E. Lasker, za maestra sa izuzetno izraženim ličnim stilom igre.
20.vijek je značajan u šahu i po tome što je prvi put iznedrio genijalne šahistkinje, koje su se ravnopravno borile sa najjačim muškim velemajstorima: Gaprindašvili, Čiburdanidze, sestre Polgar, Kramling, Se Zjun.
Rast popularnosti šaha dovodi do toga da se u različitim zemljama sve češće pojavljuju dječaci i djevojčice sa genijalnim sposobnostima. Ipak, nisu svi od njih postaju istaknuti šahisti, a još manje šampioni. Za to su potrebne određene crte karaktera i druge lične osobine, kao i povoljni spoljašnji uslovi i okolnosti, koji omogućavaju sveobuhvatan razvoj i uspješan napredak genija u oblasti šahovske umjetnosti.
GEORGIJEV Kiril (r. 1965), bugarski velemajstor, svjetski prvak među juniorima (1983).
Uoči svjetskog prvenstva među juniorima, koje je održano u francuskom gradu Belforu, gotovo niko nije sumnjao da će šampion postati sovjetski šahista V. Salov ili Englez N. Šort. Međutim, ubjedljivu pobjedu odnio je Bugarin Kiril Georgijev, koji je Salova nadmašio za čitav poen. Tada još nije imao ni 16 godina!
Sa osam godina Kiril je savladao osnove šaha. Ljubav prema ovoj igri usadio mu je otac – kandidat za majstora i profesor ruskog jezika – kao i njegovim dvjema sestrama. U djetinjstvu je Kiril mnogo čitao i samostalno se bavio šahom. Osvajanjem prvenstva Bugarske 1984. i 1986. postao je lider nacionalne reprezentacije na Šahovskim olimpijadama. U istom periodu uspješno je nastupao i na međunarodnim turnirima u Stokholmu (1983/84 – 1–2. mjesto), Vajk-an-Zeu (1984 – pobjeda u sporednom turniru; 1985 – 4. mjesto) i Sarajevu (1986 – 1–3. mjesto).
Nakon završetka srednje škole za ugostiteljstvo, Georgijev se preselio iz Plovdiva u Sofiju, gdje se oženio. Godine 1990. rodila mu se kćerka Sofija, za koju Kiril sanja da će i sama postati šahistkinja. Na prestižnom dvokružnom turniru u Bilu 1992. zauzeo je drugo mjesto, odmah iza Karpova, i bio jedini učesnik bez poraza. Protiv jednog od vodećih mladih šahista, A. Širova, dobio je obe partije.
Širov – Georgijev
Bil, 1992
1.d4 Nf6 2.c4 e6 3.Nc3 Bb4 4.f3 d5 5.a3 Bxc3+ 6.bxc3 c5 7.cxd5 Nxd5 8.Qd3 b6!? 9.e4 Ba6 10.Qd2 Bxf1 11.Kxf1 Ne7 12.Ne2 Nbc6 13.dxc5 Qc8 [13…Qxd2 14.Bxd2 bxc5 15.Be3 (15.c4 Ne5 16.Be3 Rc8÷) 15…c4 16.Kf2] 14.Qe3 [14.c4!? 0–0 15.Bb2 Rd8 16.Qc3 e5 17.Nf4 Nd4 18.Nd5 Qxc5 19.Qb4 Nec6 20.Qxc5 bxc5 21.Kf2 Rab8÷] 14…0–0 15.cxb6 Rd8 16.Kf2 axb6 17.Rb1 [17.Qxb6 Ne5!‚ 18.Be3 Rb8 19.Qa7 N7c6 20.Qa4 Nd3+ 21.Kg3 (21.Kf1 Rb2) 21…Qc7+ 22.f4 Rb2 23.Nd4 Nxd4 24.cxd4 Qc3 25.Kf3 Rf2+ 26.Kg3 Nb2–+] 17…Ne5 18.Qxb6 Qc4 19.Be3 Nd3+ 20.Kg3 [20.Kf1 Nc6 21.Qb5 (21.Qb3 Qa6 22.Qb5 Rdb8!) 21…Qxb5 (21…Qa2 22.Qb3 Rxa3 23.Qxa2 Rxa2ƒ) 22.Rxb5 Rxa3 23.Rb1 Nce5ƒ] 20…f5! 21.Bg5 Rd7 22.Nd4 f4+ 23.Kh4 [23.Bxf4 Nxf4 24.Kxf4 e5+ 25.Kxe5 Ng6+ 26.Kf5 Qf7+ 27.Kg4 Qf4+–+] 23…Ng6+ 24.Kh5 Nf8 25.Qc6
25…Qa2! 26.Rhg1 [26.Qxa8 Qxg2 27.Rbg1 (27.h4 h6 28.Rbg1 g6+ 29.Kxh6 Rh7#) 27…Qh3+ 28.Bh4 g6+ 29.Kg5 h6+] 26…e5 27.Qxa8 [27.Nb3 Re8 (27…Rb8 28.Qc4+ (28.Nd2 Rxb1 29.Nxb1 Qf7+ 30.Kh4 Ng6+–+) 28…Kh8 29.Nd2 Qxc4 30.Nxc4 Rxb1 31.Rxb1 h6 32.Bh4÷) 28.Qc4+ Kh8 29.Na5 Qf2 30.Rbf1 Qb6–+] 27…Qf7+ 28.Kh4 h6 29.g4 [29.Bd8 g5+ 30.Bxg5 hxg5+ 31.Kxg5 Qg6+ 32.Kh4 Rh7#] 29…hxg5+ 30.Kh3 exd4 31.cxd4 Nf2+ 32.Kg2 Qa2 33.Qb8 [33.Rb8 Nxg4+ 34.Kh3 Nf2+ 35.Kg2 Nxe4+ 36.Kh1 Nf2+ 37.Kg2 Rf7–+] 33…Nd3+ 34.Kh1 Qe2 35.Rgf1 Rxd4 36.Qb3+ Kh7 37.Qb5 Rd6 38.h4 [38.Qxg5 Rh6 39.h4 Nf2+ 40.Rxf2 Qxf2–+] 38…Ng6 39.Qxg5 Nxh4 40.Qxh4+ Rh6 41.Qxh6+ Kxh6 0–1
Na dan 1. jula 2002. Kiril Georgijev je, prema FIDE rejting-listi, imao rejting 2658 i zauzimao 31. mjesto među najjačim šahistima svijeta.
(Naastaviće se)