V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
HESTINGS (GASTINGS) – TURNIRI
Svaki veliki šahista sanja da makar jednom u životu učestvuje na Božićnom turniru u Hestingsu. Turnir u Hestingsu iz 1895. godine postao je legendaran: nastupila su 22 najbolja šahista svijeta – svjetski šampion Emanuel Lasker, bivši šampion Vilhelm Štajnic, izazivači Mihail Čigorin, Zigbert Taraš, Isidor Gunsberg, Džozef Blekbern, kao i mladi talenti H. N. Pilsberi, Karl Šlehter, David Janovski, Rudolf Haruzek i Geza Maroci. Senzacionalnu pobjedu odnio je Pilsberi sa 16,5 poena. Drugo mjesto zauzeo je Čigorin sa 16 poena, treće Lasker sa 15,5, četvrto Taraš sa 14, peto Štajnic sa 13, šesto Šifers sa 12, dok su sedmo i osmo mjesto podijelili Barleben i Tajhman.
Četvrt vijeka kasnije, 1919. godine, ovdje je ponovo održan međunarodni turnir, čiji je pobjednik bio H. R. Kapablanka. Već naredne godine rukovodstvo lokalnog šahovskog kluba odlučilo je da organizuje „božićni turnir“, čime je započeta slavna tradicija. Savremena takmičenja u Hestingsu predstavljaju prave šahovske festivale, koji, pored glavnog velemajstorskog turnira, obuhvataju i niz open-turnira.
Najuspješniji nastupi u Hestingsu pripadaju S. Gligoriću (pobjednik pet glavnih turnira), S. Floru (četiri prva mjesta), kao i S. Tartakoveru, P. Keresu, L. Sabu, V. Hortu, U. Anderssonu i E. Barejevu, koji su po tri puta osvajali prvo mjesto.
U sezoni 1934/35 upravo u Hestingsu dogodilo se prvo međunarodno „vatreno krštenje“ sovjetskog šampiona M. Botvinika, a 1966/67 na turniru je učestvovao i najmlađi šahista u istoriji Hestingsa – četrnaestogodišnji šampion Brazila, E. Meking.
GELER Jefim Petrovič (1925–1998), ruski velemajstor, kandidat za svjetsko prvenstvo u periodu 1950–1970. Šahovski teoretičar i trener.
Sa 24 godine debitovao je na prvenstvu SSSR-a (1949) i odmah se ozbiljno uključio u borbu za titulu šampiona zemlje, zaostavši svega pola poena za prvoplasiranim D. Bronštajnom i V. Smislovom.
…Prvenstvo SSSR-a 1979. po sastavu učesnika bilo je najmlađe u istoriji. Učestvovali su šesnaestogodišnji G. Kasparov, devetnaestogodišnji A. Jusupov, dvadesetogodišnji S. Dolmatov, dvadesetšestogodišnji A. Beljavski i dvadesetosmogodišnji R. Vaganjan. Ipak, boreći se s istinski mladalačkim nadahnućem, turnir je osvojio pedesetčetvorogodišnji J. Geler!
Geler je pobijedio na dva prvenstva SSSR-a (1955. i 1979), kao i na više od dvadeset velikih međunarodnih turnira, uključujući Drezden (1959), Bevervejk (1965), Kislovodsk (1966. i 1968), Skoplje (1967), Vejk an Ze (1969. i 1977), Moskvu (1975), Las Palmas (1976. i 1980), Bern (1987) i druge. Tokom trideset godina bio je kandidat za svjetsko prvenstvo, ali je samo jednom stigao do polufinalnog meča (sa Spaskim 1965).
Evo i njegovog šahovskog kreda:
„Najviše mi se dopada logika šaha, mogućnost analize i stvaranja.“
Tajne igre otkrivale su mu se u svim fazama partije. Govoreći o Gelerovim dostignućima kao teoretičara i analitičara, Botvinik je 1968. napisao:
„Danas su Gelerove ideje u oblasti otvaranja, u onom dijelu partije koji povezuje otvaranje sa središnjicom, postale opšte dobro. Suštinski, prije Gelera nismo do kraja razumjeli savremena otvaranja poput indijskih i staroindijskih sistema. Njegove ideje su blistave – i to ne samo u otvaranju, već i u središnjici i završnici.“
U samim Gelerovim partijama može se naći mnogo dubokih strateških manevra, studija završnica i briljantnih kombinacionih napada. Izuzetan primjer je partija iz četvrtfinalnog meča za svjetsko prvenstvo, koji je dobio rezultatom 5,5:2,5. U toj partiji Geler je čak četiri puta (!) žrtvovao damu!
Geler – Smislov
Moskva, 1965
1.d4 Nf6 2.c4 g6 3.Nc3 d5 4.cxd5 Nxd5 5.e4 Nxc3 6.bxc3 Bg7 7.Bc4 c5 8.Ne2 0–0 9.0–0 Nc6 10.Be3 Qc7 11.Rc1 Rd8 12.f4 e6 13.Kh1 b6 14.f5 Na5 15.Bd3 exf5 16.exf5 Bb7 17.Qd2 Re8 18.Ng3 Qc6 19.Rf2 Rad8 20.Bh6 Bh8 21.Qf4 Rd7 22.Ne4 c4 23.Bc2 Rde7
24.Rcf1! Rxe4 25.fxg6! f6 26.Qg5! Qd7 27.Kg1 Bg7 28.Rxf6! Rg4 29.gxh7+ Kh8 30.Bxg7+ Qxg7 31.Qxg4! 1–0
Dugi niz godina Geler je bio trener u pojedinačnim i ekipnim takmičenjima, održavajući pritom dobru takmičarsku formu. Godine 1991. Smislov i Geler – „led i plamen!“ – ponovo su se našli na istom vrhu, pobijedivši na prvom svjetskom prvenstvu za „seniore“. Po dodatnim kriterijumima prvo mjesto je pripalo Smislovu. Već naredne, 1992. godine, na turniru u Njemačkoj Geler je bio samostalni pobjednik i osvojio titulu svjetskog šampiona među „seniorima“.
Zanimljivo je da je u svojoj karijeri Geler bio jedini velemajstor sa pozitivnim ukupnim skorom protiv čak četvorice svjetskih šampiona: M. Botvinika (4:1), V. Smislova (10:7), T. Petrosjana (4:2) i R. Fišera (5:3).
GELFAND Boris Abramovič (rođ. 1968), velemajstor, kandidat za svjetsko prvenstvo od početka 1990-ih. Od 1998. godine živi u Izraelu.
Godine 1988. devetnaestogodišnji Boris osvojio je u Holandiji prvenstvo Evrope za juniore, pretekavši za pola poena svog sunarodnika V. Ivančuka. O svojim prvim koracima kratko je govorio dopisniku časopisa Šah u SSSR-u (br. 4, 1988):
„Šah me naučio otac. Igram od šeste godine; sa devet sam stekao prvu kategoriju, sa jedanaest postao kandidat za majstora, sa šesnaest majstor, a sa devetnaest međunarodni majstor. Moj prvi trener bila je majstor Tamara Golovej, a od 1980. sa mnom radi majstor Albert Kapengut. Od 1980. do 1983. pohađao sam kombinovanu školu Petrosjana. Godine 1983. pobijedio sam na 13. memorijalu A. P. Sokoljskog, zatim dvije godine zaredom bio šampion Bjelorusije. Godine 1985. osvojio sam juniorsko prvenstvo SSSR-a, a godinu kasnije podijelio 2–3. mjesto na međunarodnom turniru ‘Minsk-86’. …Na čemu radim? Prije svega na uklanjanju dobro poznatih slabosti u sopstvenoj igri. Proučavam šahovsku klasiku – naročito volim partije Fišera i Rubinštajna.“
1988. godina bila je izuzetno uspešna u njegovoj biografiji. Nakon osvajanja šampionata Evrope, Gelfand je pobijedio na još 6 takmičenja, uključujući prvenstvo SSSR-a za mlade majstore (1-2. mesto), „Ohra“ – turnir u Holandiji (1-3. mesto), juniorsko svjetsko prvenstvo (1-4. mesto)…
1989. godine postao je osvajač bronzane medalje na šampionatu SSSR-a i pobijedio na turniru u Debrecinu. 1990. godine pobijedio je na turniru u Palmi de Majorki, koji je bio kvalifikacioni za Svjetski kup, a zatim je na međuzonskom turniru u Manili podijelio 1-2. mesto sa Ivančukom i postao kandidat za svjetskog šampiona.
Gelfand – Karpov
Moskva, 1992.
1.d4 Nf6 2.c4 e6 3.Nf3 b6 4.a3 Bb7 5.Nc3 d5 6.Qc2 Nbd7 7.cxd5 Nxd5 8.Nxd5 Bxd5 9.e4 Bb7 10.Bb5
10…c6 11.Bxc6 Rc8 12.d5 Qc7 13.Nd4 Bxc6 14.Nxc6 Nb8 15.Be3 Nxc6 16.Rc1 Bc5 17.dxc6 Qxc6 18.0–0 0–0 19.b4 Bxe3 20.Qxc6 Bxc1 21.Qa4 Rc7 22.Rd1 g6 23.g3 Rfc8 24.Rd7 Bb2 25.Kg2 Kg7 26.f4 Bc3 27.Qd1 a5 28.Rxc7 Rxc7 29.Qd6 Rc4 30.Qd3 b5 31.a4 axb4 32.axb5 Rd4 33.Qe3 e5 34.b6 Rd7 35.Qc5 Rd2+ 36.Kh3 Bd4 37.Qc1 1–0
Prvi „kandidatski“ korak prešao je u Sarajevu (1991), pobijedivši velemajstora P. Nikolića 5,5:4,5. Međutim, samo nekoliko mjeseci kasnije, u „krvavoj“ i dramatičnoj borbi sa Shortom (samo dvije remi u 8 partija), izgubio je 3:5. Na superturniru u Moskvi, posvećenom 100. godišnjici rođenja Alehina (1992), Gelfand je podijelio 1-2. mjesto sa V. Anandom, ispred A. Karpova, G. Kamskog, A. Jusupova, V. Salova i A. Širova.
1993.godine počeo je novi uspon ka vrhu šahovskog Olimpa, pobijedivši na međuzonskom turniru u Bilu. Nakon toga je pobijedio u mečevima protiv M. Adamsa i V. Kramnika, i plasirao se u 1/2 finala kandidatskih mečeva, gdje je trebao da se sastane sa Karpovom. Međutim, pred odgovoran meč, Gelfand je odigrao brzi šah sa 12. svetskim šampionom. Naime, minski velemajstor je bio pozvan na turnir u Francuskoj (1994) koji je okupio mlade talente (B. Altermann, K. Luc, M. Adams, J. Lothier, V. Topalov, P. Leko). 26-godišnji Boris je osvojio prvo mesto, a pobjednika je čekao mikromeč sa šampionom svijeta FIDE, A. Karpovom. Tokom dva dana odigrano je 4 partije brzog šaha (po 30 minuta po partiji), sa izjednačenim rezultatom 2:2 (+1, -1, =2). Potom su odigrane dvije partije u blicu, koje je obe pobijedio Gelfand. Međutim, u meču kandidata, Karpov se revanširao 6:3 (1995).
Među uspješnim nastupima Gelfanda na međunarodnim turnirima krajem 1990-ih, izdvajamo: Beograd (1995) – 1-2. mjesto, Beč (1996) – 3. mjesto, Tilburg (1996) – 1-2. mjesto, Poljanica-Zdrój i Haifa (1998) – 1. mjesto, Malmö (1999) – 1. mjesto, Poljanica-Zdrój (2000) – 1. mjesto. U FIDE listi na 1. januar 2002. godine, sa 2708 Elo poena, Gelfand je zauzimao 11. mjesto. Najbolji rezultati početkom 21. vijeka – 3. mjesto Astana i Banjaluka (2001), 2. mjesto Portorož (2001), 1-2. mjesta Kan (2002).
(Nastaviće se)