V. I. Linder, I. M. Linder
Šahovska enciklopedija
Moskva, AST • Astrel, 2004
BRAUN Volter (Walter Shawn Browne) (r. 1949), američki velemajstor, višestruki prvak države.
Kada je Volteru bilo 10 godina, njegova porodica se preselila iz Australije u Njujork. Upravo tada se zainteresovao za šah. Već sa 13 godina počeo je da posjećuje Menhetnski šahovski klub, gdje je ubrzo dostigao majstorski nivo, a sa 17 godina osvojio je titulu omladinskog prvaka SAD. Iako su ga roditelji uvjeravali da mu šah „neće dati koru hljeba“, Volter je ostao pri svome. Postao je profesionalac, nastanio se u Kaliforniji i, poput „kauboja na motociklu“, selio se iz grada u grad, igrajući na otvorenim turnirima. Njegov idol bio je Robert Fišer. Njihovi sportski putevi ukrstili su se samo jednom, na turniru u Zagrebu (1970), na koji je Braun bio pozvan kao jedan od najmlađih velemajstora na svijetu. Braun je dobio kvalitet više, ali je Fišer upornom odbranom izborio remi nakon gotovo 100 poteza borbe.
Jedna od Braunovih najdražih uspomena jeste partija dobijena protiv prvaka SSSR-a, velemajstora V. Savona, tim prije što je nju u hotelu novinarima pokazivao i komentarisao sam Fišer!
Savon – Braun
Vejk-an-Zee, 1972
1.Nf3 c5 2.g3 g6 3.Bg2 Bg7 4.0–0 Nc6 5.c3 d5 6.d4 cxd4 7.cxd4 Nf6 8.Ne5 0–0 9.Nc3 Bf5 10.Nxc6 bxc6 11.Na4 Nd7 12.Bf4 Qa5 13.Bd2 Qb5 14.Bc3 Rac8 15.Rc1 Rfd8 16.b3 e5 17.dxe5 Nxe5 18.Bd4 Nd3 19.Nc3 Qa5 20.Bxg7 Nxc1 21.Qd4 Qxc3 0–1
Braun je osmostruki prvak SAD, učesnik tri međuzonska takmičenja i pobjednik više od trinaest velikih međunarodnih turnira. Zalažući se za ispoljavanje umjetničkih sposobnosti u šahu, u intervjuu za američki časopis Inside Chess (1988) izrazio je želju za uvođenjem posebnih nagrada: za najbolju partiju, najljepšu partiju, inventivnu igru i originalna otkrića u otvaranju. Takva podrška kreativnoj strani šaha, tvrdio je Braun, privući će više ljudi ovoj igri, a to će, zauzvrat, donijeti zadovoljstvo i samim šahistima. Upravo ciljevima popularizacije šaha u svijetu služe osnovana krajem 1988. godine, na Braunovu inicijativu, Svjetska asocijacija za bliz šah, kao i časopis asocijacije Blitz Chess, pokrenut iste godine. Kao šahovski profesionalac, V. Braun je ovako formulisao svoj sportski i stvaralački kredo:
„Moj moto je: kada pobjeđujete – zarađujete, kada gubite – učite, tako da, jednostavno igrajući šah, uvijek ste pobjednik.“
BREJER (Breyer) Đula (1893–1921), mađarski šahista, istaknuti predstavnik neoromantizma s početka XX vijeka.
„Osjećam da ću s ovim mladićem jednoga dana morati igrati meč za svjetsko prvenstvo“, izjavio je Emanuel Lasker 1911. godine o osamnaestogodišnjem Brejeru.
Đula se prilično kasno zainteresovao za šah (tek u studentskim godinama!), ali je uspio da nastupi na četiri turnira, uključujući i međunarodni u Kelnu, da pokaže kombinacioni genij i originalnost strateškog razmišljanja. Usput, u simultanci s Laskerom početkom iste godine, žrtvom topa u 21. potezu forsirao je mat u četiri poteza.
Iako mu boginja sudbine nije bila naklonjena – bilo mu je dato svega deset godina stvaranja u korist drevne igre – njegov doprinos šahovskoj umjetnosti izuzetno je vrijedan. Za to vrijeme nastupio je na 26 turnira i u gotovo polovini njih dijelio 1–2. mjesto. U ratnom periodu (1914–1920) igrao je pretežno na turnirima mađarskih majstora, gdje je tri puta bio prvi. Niz vrhunskih ostvarenja dao je i na međunarodnim takmičenjima, naročito u Badenu i Manhajmu (1914), Berlinu i Beču (1921). Posebno je značajna njegova prva nagrada u Berlinu, gdje je pobijedio Bogoljubova, Retija, Marocija, Taraša i Špilmana. Za njegov kombinacioni stil karakterističan je sljedeći završetak.
Eve – Brejer
Beč, 1921
16… Be7!! 17.fxe5 fxe5 18.Nxb7 Nxb7 19.Rf8+ Bxf8 20.Qxf8+ Qd8 21.Qxg7 Nf6 22.Bg5 Rg8! 23.Qh6 Rg6 24.Qh4 Nd6 25.Rf1 Nf5 26.Qxg4 Nxg4 27.Bxd8 Nge3! 28.Rf3 Kxd8 29.h3 Rg3 30.Rxg3 Nxg3+ 0–1.
Među novim nastavcima otvaranja koje je predložio mađarski maestro nalazi se i Brejerov gambit: 1. e4 e5 2. f4 ef 3. Df3. Danas se ovaj potez rijetko primjenjuje, jer crni dobija dovoljnu kontraigru. Međutim, i danas izaziva čuđenje i divljenje dubina ideje njegovog nastavka u Slovenskoj odbrani: Đ. Brejer – J. Eser, Budimpešta 1917:
Breyer,Gyula – Esser,Johannes
Budapest Five Masters 2R Budapest, 07.1917
1.d4 d5 2.c4 c6 3.e3 Nf6 4.Nc3 e6 5.Bd3 Bd6 6.f4 0–0 7.Nf3 dxc4 8.Bb1 b5 9.e4 Be7 10.Ng5 h6 11.h4 g6 12.e5 hxg5 13.hxg5 Nd5
14.Kf1!! Nxc3 15.bxc3 Bb7 16.Qg4 Kg7 17.Rh7+ Kxh7 18.Qh5+ Kg8 19.Bxg6 fxg6 20.Qxg6+ Kh8 21.Qh6+ Kg8 22.g6 Rf7 23.gxf7+ Kxf7 24.Qh5+ Kg7 25.f5 exf5 26.Bh6+ Kh7 27.Bg5+ Kg8 28.Qg6+ Kh8 29.Qh6+ Kg8 30.Qe6+ Kf8 31.Qxf5+ Kg7 32.Bh6+ Kxh6 33.Ke2 Bc8 34.Rh1+ Bh4 35.e6 Qe7 36.Qf4+ Kg7 37.Rxh4 Qxe6+ 38.Kd2 Na6 39.Rh5 Qf6 40.Rh7+ Kxh7 41.Qxf6 Bg4 42.Qh4+ Kg7 43.Qxg4+ Kf6 44.Qf3+ Ke7 45.Qxc6 Rg8 46.Qxa6 Rxg2+ 47.Kc1 1–0
Brejer je bio inovator šaha i – zajedno s Retijem, Nimcovičem i Tartakoverom – jedan od glasnika neoromantizma. „Novi Štajnic je prerano istrgnut iz našeg kruga“, rekao je R. Reti nakon smrti Đ. Brejera, u samom cvatu njegove stvaralačke snage.
(Nastaviće se)